Οι πολλές όψεις ενός απολογισμού

Ενας φιλόσοφος, ο Τζορτζ Σανταγιάνα, το είχε διαπιστώσει νωρίς. Η διαφήμιση – είχε πει – είναι το μοντέρνο υποκατάστατο του επιχειρήματος, η λειτουργία της είναι να κάνει το χειρότερο να εμφανίζεται καλύτερο. Με τα χρόνια, και με την εξέλιξη του μάρκετινγκ σε αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτικής, απέκτησε και την αντίστροφη λειτουργία: Χρησιμοποιείται για να κάνει το καλύτερο να εμφανίζεται χειρότερο – ή, για να ακριβολογούμε, χρησιμοποιείται για να μαυρίζει όσα κάνει ο πολιτικός αντίπαλος. Κυβέρνηση και αξιωματική αντιπολίτευση, με διαφορά μόλις 11 ημερών, κατέφυγαν στα ιντερνετικά διαφημιστικά σποτ με πρώτο στόχο να εκπέμψουν τα μηνύματα που θέλουν να πάρει η κοινή γνώμη. Κάπως έτσι βρεθήκαμε με τις δύο όψεις του απολογισμού του πρώτου επταμήνου της μητσοτακικής διακυβέρνησης. Εκείνη του Μαξίμου, κι αυτή του ΣΥΡΙΖΑ. Αλλά και δύο επιπλέον, που δεν διακρίνονται με γυμνό μάτι όπως οι προηγούμενες.

«Το είπαμε, το κάναμε». Στην κυβερνητική απολογιστική οπτική τον πρωταγωνιστικό ρόλο κρατούσε ο ίδιος ο Πρωθυπουργός και το σλόγκαν ήταν «το είπαμε, το κάναμε» προκειμένου να τονιστεί η συνέπεια στην τήρηση ορισμένων προεκλογικών δεσμεύσεων της ΝΔ. Δεσμεύσεων σαν τη μείωση του ΕΝΦΙΑ, την κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου, το επίδομα γέννησης, την εφαρμογή του αντικαπνιστικού νόμου, τις προσλήψεις αστυνομικών, τη μείωση του φόρου στις επιχειρήσεις ή την ψήφο των αποδήμων.

«Η απάτη των αρίστων». Στη συριζαϊκή, πάλι, «ο λογαριασμός» συνοψίζεται στο σύνθημα της δικής τους – ανάποδης από την κυβερνητική – καμπάνιας, «η απάτη των αρίστων». Η Κουμουνδούρου, μάλιστα, έσπευσε να το επεξηγήσει και με τους τίτλους που έβαλε σε κάθε ένα από τα επτά βίντεο: «Πρώτοι με διαφθορά», «ήταν κάποτε ένας μισθός», «ο Πρωθυπουργός λείπει σε ταξίδι για δουλειές», «κοινωνικό κράτος: κατεδαφιζόμεθα», «νιώθεις ασφαλής τώρα;», «για ψυκτικός καλός είσαι» και «εσύ το πίστεψες;».

Η ΠΡΩΤΗ ΕΙΚΟΝΑ. Για έναν επαγγελματία της επικοινωνίας «η κυβέρνηση αποπειράθηκε με το σποτ της να κάνει μια κωδικοποίηση των μέχρι τώρα πεπραγμένων της». «Αν βέβαια» συμπληρώνει «ήταν πιστευτή ή έγινε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, είναι άλλο ζήτημα». Η αξιωματική αντιπολίτευση, από την άλλη, προσπάθησε με τα δικά της να αναδείξει τους τομείς στους οποίους εκείνη θεωρεί ότι η κυβέρνηση υστερεί.

Αμφότερες οι προσπάθειες είναι θεμιτές. Ο ΣΥΡΙΖΑ ως μείζων αντιπολίτευση έχει θεσμικό καθήκον να ασκεί κριτική στην κυβέρνηση. Και η τελευταία έχει τη δημοκρατική ελευθερία να επικοινωνήσει όσα έχει περάσει από το κοινοβούλιο. Σύμφωνα, μάλιστα, με συνομιλητές του στενού πρωθυπουργικού περιβάλλοντος το σκεπτικό πίσω από το κυβερνητικό σποτάκι ήταν να διαμηνυθεί η πρόθεση για υλοποίηση όσο το δυνατόν περισσότερων από τις δεσμεύσεις που Μητσοτάκης και ΝΔ είχαν αναλάβει πριν από την 7η Ιουλίου. Γι’ αυτό άλλωστε και στο φινάλε ακούγεται η φωνή του Πρωθυπουργού να λέει «το είπαμε, το κάναμε. Κι έτσι θα συνεχίσουμε».

ΣΕ ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ. Για κάποιους, ωστόσο, στην πολιτική αγορά τα βίντεο των δύο πλευρών έχουν κι άλλες αναγνώσεις πέρα από τις προφανείς. Πέρα, δηλαδή, από τα μηνύματα που θέλησαν να στείλουν τα δύο κόμματα, τα βίντεο προκάλεσαν και συνειρμούς που ίσως οι εμπνευστές τους δεν επιθυμούσαν.

Τα συριζαϊκά, για παράδειγμα, παρότι χαρακτηρίζονται τεχνικά καλά, η στρατηγική που στηρίζουν κρίνεται ως αμφίβολης δυναμικής και αποτελεσματικότητας. Ορισμένοι σύμβουλοι στρατηγικής κι επικοινωνίας – σαν τον Ευτύχη Βαρδουλάκη στο facebook – τα είδαν ως «σποτ από φανατικούς για φανατικούς και τίποτα παραπάνω». Ο αντίλογος στην παραπάνω επισήμανση είναι ότι οι αριστεροί επέλεξαν να προβάλουν όλα τα θέματα στα οποία πιστεύουν πως η κυβέρνηση έχει δυσαρεστήσει κάποια τμήματα του ακροατηρίου της.

Οπως το ζήτημα των προσλήψεων χωρίς τα κατάλληλα βιογραφικά – επειδή η αξιοκρατία υπήρξε μία από τις βασικές υποσχέσεις της ΝΔ. Ή η διαχείριση του Προσφυγικού, στην οποία η κυβέρνηση παίρνει χαμηλή βαθμολογία στις μετρήσεις κοινής γνώμης. Με άλλα λόγια, διάλεξαν να στοχεύσουν σε κοινά που υπάρχει στην ανάλυσή τους πιθανότητα να προσεγγίσει ο ΣΥΡΙΖΑ.

Επίσης, με μια προσεκτική ματιά παρατηρεί κάποιος ότι οι βασικοί νεοδημοκράτες πρωταγωνιστές τους είναι αυτοί που οι κεντρώοι ψηφοφόροι δυσκολεύονται – για να το πούμε κομψά – να αποδεχθούν. Με όποια από τις δύο αναλύσεις κι αν συμφωνεί κανείς, δεν μπορεί να μην παρατήρησε πάντως ότι τα βίντεο δεν περιλάμβαναν καμία πρόταση. Ηταν σκέτη αρνητική αξιολόγηση. Αρα, διαβάζονται και ως ενδείξεις της αδυναμίας της αξιωματικής αντιπολίτευσης να αρθρώσει εποικοδομητική κριτική.

Το κυβερνητικό σποτ, παρότι ειλικρινές στο περιεχόμενό του – όλα όσα παρουσιάζει έχουν θεσμοθετηθεί -, βγήκε στον αέρα σε μια κρίσιμη περίοδο με δύο δύσκολα στον χειρισμό θέματα, ελληνοτουρκικά και προσφυγικό, να μονοπωλούν την επικαιρότητα. Οπότε πίσω από τις γραμμές τους μερικοί είδαν την ανάγκη για αλλαγή ατζέντας – ανάγκη που για τους επικοινωνιολόγους σχεδόν πάντα υποδηλώνει ανησυχία, και όχι σιγουριά για τις επιδόσεις ενός υπουργικού σχήματος. Οι πιο κακοί στο πολιτικό σύστημα, εξάλλου, μόλις το παρακολούθησαν θυμήθηκαν τα διαφημιστικά της πρώτης φοράς Αριστερά που τελείωναν με την τσιπρική φωνή να δηλώνει «ήταν δίκαιο κι έγινε πράξη». Και μόνο η στιγμιαία σύγκριση δεν ευνοεί το νυν Μαξίμου.

Τα διαφημιστικά σποτ, λοιπόν, έχουν κι ένα κοινό πρόβλημα με τα επιχειρήματα, το οποίο συμπυκνώνεται στην αγγλική παροιμία «μπορείς να οδηγήσεις το άλογο στο ποτάμι, αλλά δεν μπορείς να το αναγκάσεις να πιει». Ποιο; Η επιτυχία τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις προσλαμβάνουσες του δέκτη τους.