H αποταμίευση και το «κοιμώμενο» κράτος

Η κυβέρνηση αναζητεί, τουλάχιστον σε επίπεδο διακηρύξεων επενδύσεις. Το κενό που πρέπει να καλυφθεί ξεπερνά για την επόμενη 5ετία τα 100 δισ. ευρώ. Ενα μέρος σχεδιάζεται να καλυφθεί με ξένα ιδιωτικά κεφάλαια. Για να καλυφθεί ωστόσο το μεγάλο μέρος του επενδυτικού κενού, προϋπόθεση αποτελεί η ενίσχυση της αποταμίευσης. Προσοχή όχι μόνο των καταθέσεων, που τουλάχιστον σε επίπεδο νοικοκυριών ενισχύονται με τον αναιμικό – σε σχέση με τη ζημιά που έγινε την τελευταία 10ετία – ρυθμό +6% ετησίως, αλλά συνολικά των τοποθετήσεων των λιγοστών διαθεσίμων τους.

Απαραίτητη διευκρίνιση: ως αποταμίευση νοείται η διαφορά μεταξύ διαθέσιμων εισοδημάτων των νοικοκυριών και ιδιωτικής κατανάλωσης, ανεξαρτήτως του χρηματοοικονομικού οχήματος στο οποίο τοποθετείται (τραπεζικές καταθέσεις, τραπεζοασφαλιστικά προϊόντα, αμοιβαία κεφάλαια, μετοχές κ.λπ.).

Αυτό ο κρίσιμος για την ανάπτυξη δείκτης, όχι μόνο δεν έχει βελτιωθεί, αλλά είναι από τους λίγους που παραμένει σταθερά σε αρνητικό έδαφος κινούμενος ακόμα και για το μεταμνημονιακό 2019 στο -3,5% του ακαθάριστου διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών. Υπέρογκοι φόροι και η ανάγκη διατήρησης του βιοτικού επιπέδου κατά τη διάρκεια της κρίσης οδήγησε σύμφωνα με τους οικονομολόγους σε αρνητική αποταμίευση των νοικοκυριών.

Μετά από μια τέτοιου μεγέθους ζημιά και μια αντίστοιχη ανάγκη αύξησης των επενδύσεων, θα περίμενε κανείς ότι μια κυβέρνηση με φιλελεύθερο πρόσημο θα υλοποιούσε ως προτεραιότητα την προεκλογική της δέσμευση για ανάπτυξη του κεφαλαιοποιητικού πυλώνα στο ασφαλιστικό σύστημα και παράλληλα θα έδινε κίνητρα για την ανάπτυξη και του τρίτου πυλώνα της ιδιωτικής ασφάλισης. Αυτές, άλλωστε, είναι οι βασικές πηγές αποταμίευσης στον δυτικό κόσμο.

Εις μάτην. Ιδεοληψίες «δεξιού» αυτή τη φορά τύπου, διατηρούν εν ισχύ το αναχρονιστικό αναδιανεμητικό σύστημα ασφάλισης, όπου ο μεγάλος «κουμπαράς» του κράτους, τον οποίο ελέγχουν οι κατά καιρούς εκλεγμένες κυβερνήσεις είναι ο βασικός χρηματοδότης του συστήματος. Κρατικοδίαιτο σύστημα το οποίο θα λειτουργεί στο διηνεκές από κρατιστές πολιτικούς.

Παρεμπιπτόντως η συγκυρία είναι μοναδική για τον εκσυγχρονισμό του ασφαλιστικού συστήματος. Τα μηδενικά επιτόκια που προσφέρουν στα καταθετικά προϊόντα οι τράπεζες (εξαιτίας των αρνητικών επιτοκίων της ΕΚΤ) δημιουργούν αντικίνητρο για παραδοσιακής μορφής κατάθεση και ενισχύουν τοποθετήσεις στα περίφημα τραπεζοασφαλιστικά και τα αμοιβαία που κατά κανόνα σημειώνουν υψηλότερες αποδόσεις. Οι τράπεζες το έχουν καταλάβει, αλλά έχουν τα δικά τους άλυτα ακόμα προβλήματα. Αυτό που «κοιμάται» χάνοντας την ευκαιρία να συγκεντρώσει σε επενδυτικά συνταξιοδοτικά προϊόντα τις εισφορές χιλιάδων απελπισμένων από το ύψος των μελλοντικών συντάξεων που τους αναλογούν, είναι το κράτος.

Επιπλέον, σήμερα εκτός τραπεζικού συστήματος βρίσκονται σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του ΙΟΒΕ καταθέσεις νοικοκυριών και επιχειρήσεων περίπου 57 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 32 δισ. ευρώ είναι στο εξωτερικό και τα 27 δισ. ευρώ στο εσωτερικό.

Τα 27 δισ. βρίσκονται σε μορφή μετρητών σε «στρώματα» και σε θυρίδες. Αυτά δύσκολα μπορούν να αξιοποιηθούν είναι προϊόν κυρίως της «μαύρης» οικονομίας. Τα 32 δισ. ευρώ που βρίσκονται ωστόσο στο εξωτερικό, είναι τα ποσά που βγήκαν όταν μια άλλη κυβέρνηση με αριστερές αυτή τη φορά ιδεοληψίες απείλησε την ακεραιότητά τους. Τα χρήματα αυτά είναι επενδυμένα κατά κύριο λόγο σε προϊόντα, με μηδενικά ή ακόμα και αρνητικά επιτόκια. Παραμένουν στο εξωτερικό εν μέρει λόγω του φόβου νέου εκτροχιασμού, αλλά κυρίως λόγω της έλλειψης κινήτρου για να τα επαναπατρίσουν.

Αυτά τα χρήματα θα μπορούσαν να αλλάξουν το αναπτυξιακό μέλλον της χώρας, αν υπήρχε σχέδιο και κυρίως πραγματική διάθεση για μεταρρυθμίσεις. Η οικονομία φέτος πολύ πιθανό να μεγεθυνθεί με ρυθμό έως και 3%. Εάν ωστόσο δεν δημιουργήσει τώρα τις προϋποθέσεις για την εξασφάλιση υψηλών ρυθμών και για τα επόμενα χρόνια, τότε το ανοδικό rebound που καταγράφει θα αποδειχθεί όχι μόνο πρόσκαιρο, αλλά ο εφιάλτης της στασιμότητας θα παγιωθεί ως τάση.