Ενα Οσκαρ για την κλιματική αλλαγή

Το λογύδριο του Χοακίν Φίνιξ, κατά την παραλαβή του φετινού Οσκαρ για τον Α’ Ανδρικό Ρόλο στην ταινία «Joker», ξεκίνησε με ένα μεγαλειώδες και δυσδιάκριτα συγκαλυμμένο αυταρχικό «Stop», συνοδευόμενο από την ανάλογη αποτρεπτική χειρονομία – ήθελε να σταματήσουν να τον χειροκροτούν – για να συνεχιστεί όσο πιο απρόβλεπτα μπορούσε· μια ομιλία που συνδύαζε την έκθεση ιδεών, την προσωπική εξομολόγηση, το κήρυγμα και το παραλήρημα. Σύμφωνα με τους κανόνες των διοργανωτών, είχε στη διάθεσή του σαράντα πέντε δευτερόλεπτα προκειμένου να μνημονεύσει τους υπόλοιπους συντελεστές του «Joker», αλλά δεν μνημόνευσε κανέναν και ανάλωσε κάτι παραπάνω από τέσσερα λεπτά, όπου παραδόξως χώρεσαν σχεδόν τα πάντα: έκφραση ευγνωμοσύνης για το βραβείο, αλλά και ταπεινότητας απέναντι στους συνυποψήφιούς του (για να τους γλυκάνει, εικάζω, πριν αρχίσει να τους πολυβολεί με ενοχές), μνεία στα απαράγραπτα δικαιώματα των γυναικών, των ομοφυλόφιλων, των αυτοχθόνων (ιθαγενών) και των ζώων -στριμώχτηκαν όλοι στην ίδια ασθματική πρόταση -, στηλίτευση της εγωκεντρικής θέασης του σύμπαντος και της αντίστοιχα εγωκεντρικής συμπεριφοράς με εισβολή και λεηλασία του φυσικού κόσμου από το υπεροπτικό ανθρώπινο είδος, καθώς και με ειδική αναφορά στην τεχνητή γονιμοποίηση της αγελάδας, στην κλοπή του μωρού της – «παρά τις κραυγές απελπισίας της» – και του γάλακτός της που προορίζεται για το μωρό της – «ώστε να το βάλουμε στον καφέ και στα δημητριακά μας» -, σύντομο ιντερμέδιο αναπτέρωσης ηθικού των ανθρώπων – «είμαστε τόσο δημιουργικοί και εφευρετικοί, στην καλύτερή μας εκδοχή» – με διάδοχη κάθετη εφόρμηση στους δικούς του εφιάλτες – «ήμουν κάθαρμα όλη μου τη ζωή, ήμουν εγωιστής» -, ύμνους στην αλληλεγγύη και στην εξιλέωση, για να κλείσει με μια συγκινησιακά φορτισμένη απότιση φόρου τιμής στον μεγαλύτερο αδελφό του, τον Ρίβερ, αδικοχαμένο από υπερβολική δόση ναρκωτικών: «Οταν ήμουν δεκαεπτά χρόνων, ο αδερφός μου έγραψε αυτόν τον στίχο: «Τρέξε προς τη σωτηρία με αγάπη και η ειρήνη θα ακολουθήσει»…».

Το Διαδίκτυο υποδέχτηκε το λογύδριο του Φίνιξ με ανάμεικτα συναισθήματα. Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που βρήκαν την ομιλία του «θαρραλέα», «συγκλονιστική» και «αντικομφορμιστική», σε συνδυασμό με τη φωτογραφία του μετά την απονομή, όπου ο Χοακίν κάθεται σε κάτι σκαλοπάτια (με το αγαλματίδιο του Θείου Οσκαρ ακουμπισμένο διακριτικά, σε στάση επιμελημένα ατημέλητη, τίποτε βλάσφημα περιφρονητικό, τίποτε overacting) και μοιράζεται με τη σύντροφό του ένα πρόχειρο φαγώσιμο, vegan οπωσδήποτε, μην πάει αλλού το μυαλό μας, Θεός φυλάξοι. Ορισμένοι μάλιστα υπενθύμισαν ότι με το λογύδριό του ο Φίνιξ συνέχισε και ανανέωσε μια παράδοση ηθοποιών που κέρδισαν επίσης το Οσκαρ και προτίμησαν, αντί των αναμενόμενων ευχαριστιών προς τους συνεργάτες τους και τη μαμά τους, να θίξουν κάτι «εκτός θέματος», συνήθως κοινωνικά φλέγον.  Αλησμόνητο παραμένει μεταξύ αυτών το λογύδριο του Μάρλον Μπράντο, διά χειλέων της ινδιάνας Απάτσι Μικρό Φτερό (Little Feather), τον Μάρτιο του 1973. Δεν παρέβλεψαν φυσικά ούτε τις διαφορές ανάμεσα στον Μπράντο και στον Φίνιξ, πέρα από την ολοφάνερη ομοιότητά τους, την κοινή έφεσή τους να εκφράζονται με σαγηνευτική δυσκολία, στα όρια της συντακτικής διαταραχής. Κατ’ αρχάς ο Μπράντο, βραβευμένος για την ερμηνεία του στον πρώτο από τους τρεις «Νονούς» του Φράνσις Φορντ Κόπολα, δεν προσήλθε καν αυτοπροσώπως στην τελετή απονομής. Κατά δεύτερον, το Μικρό Φτερό δεν στάλθηκε εκ μέρους του Μπράντο για να παραλάβει το βραβείο (απεναντίας, με μια απότομη κίνηση σιχασιάς, το Μικρό Φτερό απαξίωσε ακόμη και να το ακουμπήσει), αλλά για να αρνηθεί να το παραλάβει και να διαβάσει ένα εκτενές λογύδριο του μεγάλου ηθοποιού γύρω από την κακομεταχείριση των Ινδιάνων, τόσο στη μεγάλη οθόνη όσο και στα σχολικά εγχειρίδια, με την αποσιώπηση μιας από τις πιο αποτρόπαιες γενοκτονίες στην Ιστορία. Το Μικρό Φτερό, σε αντίθεση με τον Φίνιξ, σεβάστηκε τους χρόνους της αμερικανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου και δεν διάβασε από σκηνής το λογύδριο. Προσφέρθηκε ωστόσο να το μοιράσει κατόπιν στους δημοσιογράφους και τους είπε μέσες-άκρες το ρεζουμέ. Πολιτισμένα πράγματα.

Οι επικριτές του Φίνιξ – εκτός από τους συνήθεις υπόπτους, τους haters, που σε βρίζουν με το «καλημέρα» – στάθηκαν πιο πολύ στην αφέλειά του, στο άγχος του να τα στριμώξει όλα μέσα σε τέσσερα λεπτά και στις προφανείς χοντράδες σε κάποια από τα παραδείγματά του· «στο κάτω κάτω», κατέληξαν, «δεν είναι παρά ένα αμερικανάκι». Ιδιαίτερα έδειξε να τους ενοχλεί το παράδειγμα με την αγελάδα, το μωρό της και το γάλα της στον καφέ μας. Πράγματι, έτσι όπως το διατύπωσε ο Φίνιξ, έφερνε προς τη διαβόητη ατάκα της Μαρίας Αντουανέτας για το ψωμί και το παντεσπάνι (μια ατάκα, ειρήσθω εν παρόδω, που μπορεί να αποδόθηκε στην ελαφρόμυαλη βασίλισσα, αλλά μάλλον δεν την εκστόμισε ποτέ), έμοιαζε να υποφώσκει ο τσογλανισμός του χορτάτου, εκείνου που δεν κοντοστέκεται στο γεγονός ότι εκατομμύρια συνάνθρωποί μας δεν έχουν αυτή τη στιγμή πρόσβαση ούτε σε καφέ, ούτε σε γάλα, ούτε καν σε νερό. Θέλω να πιστεύω ότι ο Φίνιξ, πριν ανέβει να παραλάβει το Οσκαρ, αντιμετώπισε ένα οδυνηρό δίλημμα: είτε να τα ξεφουρνίσει όλα φύρδην-μίγδην και τσάτρα-πάτρα, ρίχνοντας μικρά οικολογικά και ανθρωπιστικά δολώματα ως μελλοντική τροφή προς σκέψη των εκατομμυρίων τηλεθεατών, είτε να αρχίσει να αναπτύσσει τη συλλογιστική του για το καθένα ξεχωριστά, με συνέπεια να παραβιάσει τον χρόνο του ακόμη πιο βάναυσα, να τον κατεβάσουν από τη σκηνή κακήν κακώς και τα εκατομμύρια των τηλεθεατών να μην εισπράξουν τίποτε άλλο από βαβούρα. Προφανώς διάλεξε το πρώτο.

Δεν είμαι σίγουρος πόσοι από εμάς θα εξακολουθούσαν να χλευάζουν το «αμερικανάκι», εάν ο Φίνιξ είχε στη διάθεσή του απεριόριστο χρόνο, ανεξάντλητη βιβλιογραφία και τριακόσιες πενήντα πυκνοτυπωμένες σελίδες, όπως είχε ο συμπατριώτης του Ντέιβιντ Γουάλας-Γουέλς όταν έγραφε την «Ακατοίκητη Γη» (Μεταίχμιο, 2019). Ισως να πάγωνε το ειρωνικό χαμόγελό μας. Ισως να βλέπαμε μπροστά μας τα ατελείωτα κονβόι με τα φορτηγά-ψυγεία που μεταφέρουν το «γάλα για τον καφέ μας» από τον τόπο παραγωγής στον τόπο κατανάλωσης, ενώ ταυτόχρονα ρυπαίνουν το περιβάλλον μας και ανεβάζουν ανεπανόρθωτα τη θερμοκρασία στον πλανήτη: συν ένα βαθμό Κελσίου από την αρχή της βιομηχανικής επανάστασης (εδώ και πάνω από διακόσια χρόνια), συν δύο βαθμούς Κελσίου (στην καλύτερη περίπτωση) μέσα στην επόμενη μόλις δεκαετία. Ισως τότε να μην είχαμε όρεξη για πλάκα με τους τόνους από τα χρησιμοποιημένα και τα αχρησιμοποίητα πλαστικά με το «γάλα για τον καφέ μας» που καταλήγουν στον βυθό της θάλασσας και από εκεί στην τροφική μας αλυσίδα. Ισως να μη βρίσκαμε εντέλει τον Χοακίν Φίνιξ τόσο γραφικό.