Η ανατομία {LF}ενός αδιεξόδου

Το ένα σχήμα ακολουθεί το άλλο. Εάν τα «κλειστά κέντρα» δεν είναι ακριβώς κλειστά, τότε και η πολυδιαφημισμένη «λύση» για το Προσφυγικό/Μεταναστευτικό δεν είναι ακριβώς λύση. Τότε το αδιέξοδο στα νησιά δεν παραμένει απλώς αδιέξοδο. Γίνεται ακόμη μεγαλύτερο. Τότε, το πρόβλημα διαιωνίζεται.

Βρίσκεται από αυτήν την άποψη η κυβέρνηση αντιμέτωπη με την πρώτη μεγάλη της αποτυχία; Βρίσκεται από κάθε άποψη. Το πρόβλημα, λένε όσοι έχουν ασχοληθεί με αυτό προτού ακόμη εξελιχθεί στο πρόβλημα που είναι σήμερα, θα διαιωνιζόταν ακόμη και αν τα κέντρα ήταν θεόκλειστα. Ακόμη και αν η κυβέρνηση έστηνε πέντε Αμυγδαλέζες με την ταχύτητα που έστησαν οι Κινέζοι το σανατόριο για τους ασθενείς του κορωνοϊού. Λένε πως κανένα κέντρο, όσο κλειστό και αν είναι, ακόμη και αν δεν θυμίζει Αμυγδαλέζα αλλά Αλκατράζ, δεν θα πετύχει τον αποτρεπτικό σκοπό του. Οι πρόσφυγες και οι μετανάστες θα συνεχίσουν να έρχονται. Οι «ροές» θα συνεχίζουν την πορεία τους βρίσκοντας διεξόδους όπως βρίσκει το νερό.

Θα τις βρίσκουν ανεξάρτητα από την κραυγαλέα πεποίθηση του Αδωνη Γεωργιάδη πως αν «τα κέντρα είναι κλειστά 24 ώρες το 24ωρο και δεν βγαίνει ούτε κουνούπι», τότε θα συμβεί αυτό που είχε περιγράψει η Τασία Χριστοδουλοπούλου. Οι πρόσφυγες και οι μετανάστες θα εξαφανιστούν. Θα εξαφανιστούν είτε λιαζόμενοι μέσα στα κλειστά κέντρα είτε χωρίς να φτάσουν ποτέ σε αυτά επειδή, σύμφωνα με το επιχείρημα, ποιος θα αφήσει πόλεμο και φτώχεια πίσω του για να κλειστεί σε μια δομή στη Λέσβο, τη Χίο ή τη Σάμο;

 Η απάντηση είναι «όλοι». Συγχρόνως, όμως, είναι και περιττή. Τα κλειστά κέντρα, επιμένουν οι γνωρίζοντες, απαιτούν προδιαγραφές για τις οποίες δεν υπάρχει ούτε ο χρόνος αλλά ούτε και ο χώρος για να γίνουν. Το μοντέλο που προκρίνεται, είναι αυτό της ημιδιαμονής. Υποχρέωση εγκλεισμού θα έχουν οι φιλοξενούμενοι μόνο το βράδυ, ενώ τις υπόλοιπες ώρες της ημέρας θα μπορούν να κυκλοφορούν. Οπως θα έλεγε και πάλι η Τασία Χριστοδουλοπούλου, θα μπορούν να λιάζονται ελεύθερα στα παγκάκια και τις πλατείες.

Το μοντέλο αυτό είναι πιο συμβατό με τις αξίες του ανθρωπισμού. Δεν είναι όμως με την απαίτηση των τοπικών πληθυσμών και του χοροστατούντος περιφερειάρχη Βορείου Αιγαίου Κωνσταντίνου Μουτζούρη για «αποσυμφόρηση». Αποσυμφόρηση της Μόριας, λένε, δεν σημαίνει αποσυμφόρηση της Λέσβου. Τα νησιά θα συνεχίσουν να σηκώνουν σχεδόν ολόκληρο το βάρος του προβλήματος και θα το σηκώνουμε με την υποψία πως δεν πέφτουν θύματα μόνο της Κοινής Δήλωσης ΕΕ – Τουρκίας, η οποία προβλέπει πως όσοι φεύγουν από τα νησιά δεν μπορούν να γυρίσουν πίσω, αλλά και της απροθυμίας της κυβέρνησης να μεταφέρει μέρος του βάρος των νησιών στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Αυτό, με άλλα λόγια, που κρατάει τους πρόσφυγες και τους μετανάστες στα νησιά δεν είναι η ευρωτουρκική Κοινή Δήλωση. Είναι ο κυβερνητικός φόβος πως από τη μοιρασιά του βάρους θα δημιουργηθούν και άλλες εστίες κοινωνικής αντίδρασης. Πως έξω από το υπουργείο Εσωτερικών δεν θα διαδηλώνουν μόνο οι νησιώτες ή όσοι Αθηναίοι κατάγονται από εκεί, όπως συνέβη προχθές, αλλά όλοι οι σύλλογοι των απόδημων επαρχιωτών. Κι αυτό είναι ένα βάρος που δεν θέλει να σηκώσει καμία κυβέρνηση. Η θάλασσα θα είναι πάντα εκεί για να χωρίζει την ηπειρωτική Ελλάδα από το πρόβλημα.

Κάπως έτσι, η λύση που δεν είναι ακριβώς λύση, φαίνεται να δημιουργεί ένα νέο αδιέξοδο. Δεν είναι το πρώτο. Η κυβέρνηση παρέλαβε ένα γενικότερο αδιέξοδο, στη δημιουργία του οποίου είχαν βάλει όλοι από ένα μικρό ή μεγαλύτερο λιθαράκι – από την προηγούμενη κυβέρνηση και την Ευρωπαϊκή Ενωση έως την αποκεντρωμένη διοίκηση και κάποιες από τις μη κυβερνητικές οργανώσεις – και μια ντροπή, τη ντροπή της Μόριας. Αλλά είναι ακριβώς η ντροπή της Μόριας που υπενθυμίζει πως καμία δομή, όσο απάνθρωπες συνθήκες και αν προσφέρει, δεν μπορεί να λειτουργήσει ως αποτρεπτικό μέσο.

Σε αντίθετη κατεύθυνση. Είναι κάτι που όχι μόνο δεν φαίνεται να υπολόγισε η ΝΔ όταν ανέλαβε την εξουσία, αλλά επιπλέον κινήθηκε στην αντίθετη κατεύθυνση. Επιχείρησε να αποδραματοποιήσει το πρόβλημα, όταν το δράμα συνεχιζόταν. Κατάργησε αντί να ενισχύσει το υπουργείο Μεταναστευτικής Πολιτικής, όταν το χαρτοφυλάκιο αποκτούσε κομβική σημασία για τη διαχείριση του προβλήματος.

Δεν μπορεί ασφαλώς να ξέρει κανείς πόσοι από τους επτά μήνες που χάθηκαν θα ήταν ωφέλιμος χρόνος. Πόσο από το αδιέξοδο θα είχε αμβλυνθεί. Δεν μπορεί να μη σκεφτεί όμως πως έστω και ένα μικρό μέρος αυτής της πρώτης μεγάλης αποτυχίας με την οποία βρίσκεται αντιμέτωπη η κυβέρνηση, οφείλεται στην πολιτική της αδράνεια. Στη λανθασμένη ανάγνωση της κατάστασης και των γεγονότων, στη λανθασμένη εκτίμηση του μεγέθους του προβλήματος, στην αδυναμία της να προβλέψει στοιχειωδώς την εξέλιξη των πραγμάτων. Αν η κυβέρνηση σώρευσε και άλλα αδιέξοδα στα ήδη υπάρχοντα, είναι επειδή πριν απ’ όλα απέτυχε πολιτικά. Και τώρα προβάλλει στον ορίζοντα ένας απολύτως υπαρκτός κίνδυνος. Είτε με λιγότερο κλειστά κέντρα είτε με θεόκλειστα, προβάλλει ο κίνδυνος να αποτύχει και υπηρεσιακά.