Η ζωή με υψηλά πλεονάσματα

Οι τελευταίες πληροφορίες είναι εξαιρετικά ανησυχητικές. Πέραν της έμμεσης μείωσης των στόχων των πρωτογενών πλεονασμάτων, μέσω της χρήσης των κερδών των ευρωπαϊκών κεντρικών τραπεζών (SMPs και ANFAs) για αναπτυξιακούς σκοπούς, αλλά και την αφαίρεση των κονδυλίων για το Μεταναστευτικό από την κατά πρόγραμμα εκτέλεση του προϋπολογισμού, δεν φαίνεται ότι δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για την προσδοκώμενη μείωση των πλεονασμάτων.

Στην κυβέρνηση και στο οικονομικό επιτελείο δείχνουν πως αρχίζουν να το παίρνουν απόφαση ότι δύσκολα θα αλλάξει η συμφωνία του 2018 και προχωρούν στον σχεδιασμό της σύνταξης του νέου Μεσοπρόθεσμου Προγράμματος (2021-2024) με δύο σενάρια: ένα με τα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα του 3,5% έως το 2024 και ένα δεύτερο, εναλλακτικό, με μια μικρή μείωση των στόχων, μέσω των έμμεσης συνεισφοράς των SMPs και ANFAs.

Πληροφορίες από ευρωπαϊκές πηγές κάνουν λόγο ότι οι υπολογισμοί του ESM δεν αφήνουν περιθώριο για συνολική μείωση των πρωτογενών πλεονασμάτων, καθώς όλα τα σενάρια περιορισμού τους «χτυπούν» πάνω στην έκθεση βιωσιμότητας για το χρέος, αλλά και στην πολιτική αντίδραση της Γερμανίας. Σύμφωνα μάλιστα με τις ίδιες πληροφορίες, τη στάση του βασικού δανειστή του Ελληνικού Δημοσίου φαίνεται να έχει ήδη υιοθετήσει τόσο η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα – παρά τις αρχικά αντίθετες εξαγγελίες της προέδρου του Κριστίν Λαγκάρντ – όσο και η Κομισιόν, παρά τις προσδοκίες που δημιούργησαν οι δηλώσεις του επιτρόπου Οικονομικών Υποθέσεων Πάολο Τζεντιλόνι, επί ελληνικού εδάφους.

Το θέμα προφανώς και θα απασχολήσει τη συνάντηση του πρωθυπουργού Κ. Μητσοτάκη στο Βερολίνο με τη γερμανίδα καγκελάριο Ανγκελα Μέρκελ στις 9 Μαρτίου, αλλά οι προοπτικές θετικής εξέλιξης είναι περιορισμένες.

Ως εναλλακτική για την Ελλάδα η Κομισιόν δουλεύει ήδη ένα σχέδιο που προβλέπει τη χρησιμοποίηση των κερδών των ευρωπαϊκών κεντρικών τραπεζών και της ΕΚΤ που αποδίδονται κάθε εξάμηνο στην Ελλάδα – όπως είναι ήδη γνωστό – για επενδύσεις αντί για μείωση του χρέους, αλλά επιπλέον να συνυπολογιστούν και στα έσοδα του προϋπολογισμού, οδηγώντας σε μια έμμεση μείωση των πρωτογενών πλεονασμάτων στην περιοχή του 2,9 με 3% ετησίως. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να δημιουργήσει έναν δημοσιονομικό χώρο άνω του 1 δισ. ευρώ ετησίως, διευκολύνοντας τα σχέδια της κυβέρνησης για ελάφρυνση του δημοσιονομικού μίγματος, αλλά όχι στον βαθμό που προβλέπει το πρόγραμμά της.

Το σενάριο αυτό, σε συνδυασμό με την αλλαγή συνθηκών που προέβλεπε η συμφωνία του 2018, όπως η σημαντική μείωση του κόστους δανεισμού (κάτω της μονάδας έναντι πρόβλεψης για επιτόκιο 5,1%) αλλά και του υψηλότερου ρυθμού ανάπτυξης (προέβλεπε αύξηση του ΑΕΠ κατά 1% μετά το 2022), θεωρείται πιθανό ότι θα οδηγήσει μεν στη σύνταξη μιας νέας έκθεσης βιωσιμότητας του χρέους, το περιεχόμενο της οποίας δεν πρόκειται ωστόσο να μπορεί να αξιοποιηθεί διαπραγματευτικά πριν από το 2021.

Το περιβάλλον που διαμορφώνεται δυσκολεύει κατά πολύ την εφαρμογή εξαγγελμένων μειώσεων φόρων, όπως η κατάργηση της Εισφοράς Αλληλεγγύης, του Τέλους Επιτηδεύματος, η μείωση των ασφαλιστικών εισφορών, ενώ αφήνει πολύ μικρά περιθώρια για διατήρηση καταβολής του επιδόματος των Χριστουγέννων (δήθεν 13η σύνταξη) στους συνταξιούχους.

Προφανώς το «μπαλάκι» βρίσκεται και πάλι στην ελληνική κυβέρνηση, η οποία εφόσον επιθυμεί να υλοποιήσει τις εξαγγελίες της, θα πρέπει να βρει τα χρήματα από την υπεραπόδοση της οικονομίας. Οχι αυτή τη φορά μόνο από την υπεραπόδοση των φόρων, που οδηγούσαν μεν σε υπέρβαση των στόχων αλλά και σε «στέγνωμα» της αγοράς, αλλά κυρίως από την υπέρβαση του στόχου αύξησης του ΑΕΠ, από τη μεγαλύτερη του προβλεπομένου ανάπτυξη της οικονομίας.

Στο «γκρίζο» σκηνικό από πλευράς κλίματος που διαμορφώνεται το τελευταίο διάστημα σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τη χώρα μας έρχεται να προστεθεί και η αλλαγή φρουράς στην ηγεσία του Euro Working Group (EWG). Ο Τόμας Σαρανχέιμο, ο οποίος εκλέχθηκε στη θέση αυτή σε αντικατάσταση του Ολλανδού Χανς Βίλμπριφ, έχει τη φήμη ενός σκληρού τεχνοκράτη, οπαδού της δημοσιονομικής πειθαρχίας και τήρησης των συμφωνηθέντων. Θεωρείται δε βέβαιο ότι θα αποτελέσει τον κομιστή της σκληρής γραμμής των χωρών του Βορρά, δυσκολεύοντας τις ευνοϊκές για την Ελλάδα αποφάσεις στο βασικό όργανο προετοιμασίας των αποφάσεων σε επίπεδο ευρωζώνης.