Ο κίνδυνος του διπλού κενού

Δεν ήταν και καμιά πεταλούδα αυτή που προκάλεσε το χάος. Ηταν όμως ένα κρατίδιο. Από τις εκλογές στη Θουριγγία γεννήθηκε ένα κυβερνητικό έκτρωμα, από το κυβερνητικό έκτρωμα μια εσωκομματική κρίση και από την εσωκομματική κρίση ένα κενό διαδοχής που τίποτε δεν αποκλείεται να εξελιχθεί σε κενό εξουσίας. Τίποτε δεν αποκλείει, με λίγα λόγια, μια ολόκληρη χώρα να αναζητά καγκελάριο – μια μεταΜέρκελ στη θέση της Ανγκελα Μέρκελ.

Το πρόβλημα μοιάζει γερμανικό. Αλλά δεν είναι. Οχι μόνο επειδή το χάος σπανίως καταλαβαίνει από σύνορα. Αλλά και επειδή το κενό εξουσίας σε μια χώρα σαν τη Γερμανία μεταφράζεται σε κενό εξουσίας για την Ευρώπη – και μεταφράζεται σε όλες τις γλώσσες της Ενωσης. Σε όποια γλώσσα όμως και να το πει κανείς, η πραγματικότητα δεν αλλάζει. Αν η Ανεγκρέτ Κραμπ-Καρενμπάουερ, η ηγέτιδα των Χριστιανοδημοκρατών, αποδείχθηκε πολύ λίγη ακριβώς επειδή χρειάστηκε η παρέμβαση της Μέρκελ για να αποτραπεί η δημιουργία ενός δεξιο-ακροδεξιού συνασπισμού στο κρατίδιο της Θουριγγίας, τότε η Ευρώπη κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με την ίδια αδυναμία. Κινδυνεύει από το ίδιο κενό.

Δεν είναι μόνο η παραίτηση της Καρενμπάουερ από την ηγεσία των γερμανών χριστιανοδημοκρατών που υπογραμμίζει το πρόβλημα. Μια κυβερνητική κρίση στη Γερμανία δεν είναι παρά μόνο μία από τις παραμέτρους του ίδιου προβλήματος. Η Γερμανία δεν ήταν η μοναδική σταθερά που έκανε την Ευρωπαϊκή Ενωση να μοιάζει σχεδόν βαρετή. Ευρωπαϊκή σταθερά ήταν και η Βρετανία πριν από το Brexit. Ηταν ασφαλώς και η Γαλλία. Αλλά ήταν η Γαλλία ενός κοινωνικού συμβολαίου που εξασφάλιζε την κοινωνική ειρήνη σε μια κοινωνία με ιστορικές επιδόσεις αυτοανάφλεξης.

Αυτή ήταν η Γαλλία του Μιτεράν. Μπορεί να γίνει και η Γαλλία του Μακρόν; Μπορεί ο σημερινός γάλλος πρόεδρος να καλύψει το κενό που αφήνει η αποχώρηση της Ανγκελα Μέρκελ όταν, από τα Κίτρινα Γιλέκα έως το Ασφαλιστικό, η χώρα του μοιάζει και πάλι έτοιμη να εκραγεί; Από τον Εμανουέλ Μακρόν δεν λείπει η φιλοδοξία να καλύψει το κενό. Ναπολεοντικά μιλώντας, η Γαλλία είναι πολύ μικρή για να τον χωρέσει. Και αν ήθελε να δει κανείς το ποτήρι μισογεμάτο, θα έλεγε πως η προοπτική μιας γαλλικής Ευρώπης που θα υποκαταστήσει εκείνη τη δυσκίνητη, σχεδόν άκαμπτη γερμανική Ευρώπη, είναι η απτή απόδειξη του γεγονότος πως εκτός από τη φύση θα είναι πάντα και η πολιτική που θα απεχθάνεται το κενό.

Η αλήθεια είναι πως χρειάζεται αρκετή δόση αισιοδοξίας για να πιστέψει κανείς πως από μια παρατεταμένη πολιτική κρίση στο ένα σκέλος του γαλλογερμανικού άξονα και από μια κοινωνική κρίση διαρκείας στο άλλο, θα μπορέσει το ευρωπαϊκό εκκρεμές να βρει την ισορροπία του. Χρειάζεται αρκετή δόση αισιοδοξίας αλλά και εκείνος ο μεταπολεμικός οραματισμός που έκανε το αδύνατο δυνατό – ο οραματισμός που μετέτρεψε μια ήπειρο βουτηγμένη στο αίμα στο πιο ειρηνικό μέρος του πλανήτη.

Μοιάζει αδύνατο να επαναληφθεί η ευρωπαϊκή ιστορία στις χειρότερες εκδοχές της. Μοιάζει εξίσου απίθανο όμως να επαναληφθεί και στις καλύτερες. Κι αυτό είναι ένα νέο κενό που δημιουργείται, ένα κενό όχι εξουσίας αλλά ιστορικό. Το πιο προβλέψιμο μέρος του κόσμου δείχνει πια απρόβλεπτο. Τόσο απρόβλεπτο ώστε δεν θα χρειάζονται οι εκλογές σε ένα γερμανικό κρατίδιο για να προκληθεί το χάος. Την επόμενη φορά τη φορά, μπορεί να είναι αρκετό και το πέταγμα μιας πεταλούδας.