Ο Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Τζον Λένον

Το έχουν πει πολλοί, το έχει τραγουδήσει και ο Τζον Λένον: Η ζωή είναι αυτό που σου συμβαίνει ενώ εσύ είσαι απασχολημένος κάνοντας άλλα σχέδια. Ο στίχος είναι από το τραγούδι  «Beautiful boy». Θα μπορούσε να το κάνει ringtone στο κινητό του ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Γιατί αυτό ακριβώς συμβαίνει στην κυβέρνησή του, εδώ και λίγο καιρό.

Κερδίζοντας τις εκλογές του Ιουλίου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έδειξε ασυνήθιστα – για τα ελληνικά δεδομένα – προετοιμασμένος για αυτό που είχε φανταστεί ότι θα είναι το βασικό του έργο ως Πρωθυπουργός: Να δώσει μια αίσθηση επανεκκίνησης. Να κεφαλαιοποιήσει ψυχολογικά την έξοδο από την εποχή των Μνημονίων, που είχε ήδη συντελεστεί ένα χρόνο πριν. Να κερδίσει την εμπιστοσύνη των ταλαιπωρημένων μεσαίων στρωμάτων με μικρές, αλλά γρήγορες μειώσεις φόρων. Να κάνει όσο γίνεται – για τα ελληνικά δεδομένα και πάλι – πειστική τη μεταρρυθμιστική του επαγγελία, ώστε να κερδίσει την εμπιστοσύνη των αγορών και των Ευρωπαίων, για να τους ζητήσει σε δεύτερο χρόνο μεγαλύτερη ευελιξία στους δημοσιονομικούς στόχους. Να βρει μια απάντηση στον σύγχρονο γρίφο της Σφίγγας της ελληνικής οικονομίας – τον γρίφο των επενδύσεων. Να δώσει μια αίσθηση τεχνοκρατικής επάρκειας και ανανέωσης, επικαλύπτοντας με τεχνοκρατικό gloss την κυβέρνηση ενός κόμματος που φέρει όλα τα πατρογονικά κουσούρια του ελληνικού πολιτικού συστήματος, όλες τις πελατειακές και συντεχνιοκρατικές του αμαρτίες. Και πολλά άλλα παρόμοια.

Δεν ισχυρίζομαι ότι θα μπορούσε να τα επιτύχει όλα αυτά ή ότι το «επιτελικό» σχήμα το οποίο είχε σχεδιάσει είχε εγγυήσεις επιτυχίας. Καταγράφω απλώς την κοινή αίσθηση ότι ο νέος Πρωθυπουργός και η στενή του ομάδα είχαν προετοιμαστεί σαν «σπασίκλες» για αυτό που θεωρούσαν ότι θα ήταν η βασική τους δουλειά, το magnus opus και το κεντρικό πολιτικό στοίχημά τους.

Και ξαφνικά, οι αφίξεις αιτούντων άσυλο στα νησιά, από 3.000 τον Αύγουστο του 2018, ξεπερνούν τις 7.000 αυτόν τον Αύγουστο. Και τον Σεπτέμβριο από 3.900 φθάνουν τις 10.300. Και τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο, μέχρι και τον Ιανουάριο, συνεχίζουν υπερδιπλάσιες από τους περυσινούς ρυθμούς. Στα νησιά, όπου ήταν εγκατεστημένη, για αδικαιολόγητα και ασυγχώρητα πολύ χρόνο, η δυστυχία εκείνων που περίμεναν μήνες και μήνες σε συνθήκες πολύ πέραν του απάνθρωπου μια απάντηση στο αίτημά τους για άσυλο, δημιουργούνται συνθήκες ασφυξίας. Μια προσφυγική κρίση χτυπά ξανά την πόρτα μας. Και αποδεικνύεται ότι το θέμα δεν ήταν στα SOS της κυβερνητικής προετοιμασίας. Δεν υπήρχε σχέδιο. Και αντιμετωπίστηκε με καθυστέρηση και αλληλοαναιρούμενους αυτοσχεδιασμούς. Η αποδοτικότητα των οποίων είναι εξ αρχής υπονομευμένη από μια πολιτική προσδοκία που καλλιεργήθηκε και είναι καταδικασμένη να διαψευστεί.

Ο προεκλογικός λόγος πολλών στελεχών της ΝΔ που παρουσίαζαν το Μεταναστευτικό όχι ως πραγματικό πρόβλημα, αλλά ως πρόβλημα που δημιούργησε τάχα  η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, που «αγαπά τους μετανάστες» και τους ανοίγει τα σύνορα, καλλιεργούσε μοιραία την προσδοκία ότι η αλλαγή της κυβέρνησης θα εξαφάνιζε αυτομάτως το πρόβλημα, θα μας απάλλασσε από την ενόχληση. Πώς να εξηγηθεί που το πρόβλημα αντί να εξαφανιστεί διογκώθηκε; Η προσφυγή σε θεωρίες συνωμοσίας ή κατάρες εναντίον των ΜΚΟ κάνουν τα πράγματα χειρότερα. Οπως τα έκαναν χειρότερα οι επιπόλαιες δηλώσεις στελεχών της κυβέρνησης, στην αρχή του βίου της, πως το πρόβλημα δεν είναι πια προσφυγικό αλλά μεταναστευτικό – καλλιεργώντας και πάλι προσδοκία γρήγορων ή βίαιων λύσεων – ενώ οι ροές εξακολουθούν να αποτελούνται, κατά ποσοστό πάνω από 70%, από ανθρώπους που έχουν κατ’ αρχήν τουλάχιστον προσφυγικό προφίλ. Και τώρα, τρέχουμε…

Τα ελληνοτουρκικά θέματα δεν ήταν, φυσικά, «εκτός ύλης» στην προετοιμασία της νέας κυβέρνησης. Δεν θα μπορούσαν να είναι. Αλλά ο αιφνιδιασμός ήταν προφανής. Κανείς ίσως δεν περίμενε ότι η στρατηγική απόσυρση των ΗΠΑ από την περιοχή θα εξελισσόταν με τόσο ραγδαίο και θεαματικό τρόπο, όπως έγινε μετά το θρυλικό τηλεφώνημα Τραμπ – Ερντογάν για τη Συρία. Και κανείς δεν περίμενε τη στροφή στην πολιτική του Ερντογάν, τη στρατιωτικοποίηση της εξωτερικής πολιτικής, την προθυμία – αδιανόητη για την Τουρκία των μεταπολεμικών δεκαετιών, όπως την ξέραμε – να εμπλακεί σε περιπέτειες μακριά από τα σύνορά της, στη Συρία και τη Λιβύη, την αναβάθμιση αυτού που συνηθίσαμε, για λόγους ευκολίας να αποκαλούμε «τουρκική προκλητικότητα». Μα αυτό που μας συμβαίνει είναι πως τα πιο δύσκολα διλήμματα της ελληνικής πολιτικής ζωής, από το ’74 κι ύστερα, η λύση του Κυπριακού και η διευθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, επανέρχονται με μορφή κατεπείγοντος. Ισως η πρώτη αντίδραση της κυβέρνησης να ήταν η «ενόχληση», να τα είδε όλα αυτά ως ενοχλητικό περισπασμό από αυτό που η ίδια (και δικαιολογημένα) θεωρούσε βασική αποστολή της. Το βέβαιο είναι ότι κάποιοι χειρισμοί, ιδίως ο επικοινωνιακός χειρισμός της υπόθεσης του «ανεμοδαρμένου» τουρκικού πλοίου την ημέρα της επετείου των Ιμίων «δεν ήταν άριστοι», όπως είπε και μια ψυχή.

Και κάπως έτσι, στην κυβερνητική ατζέντα προέκυψαν, ως προτεραιότητες, δύο θέματα περισσότερο ή λιγότερο απροσδόκητα, ενώ η κυβέρνηση έκανε σχέδια για ένα οικονομικό θαύμα. Θα κριθεί, λοιπόν, και (αν όχι κυρίως) από την ικανότητά της να προσαρμοστεί και να αντιμετωπίσει εκείνα για τα οποία δεν ήταν (ή ήταν λιγότερο) προετοιμασμένη. Αλλά όπως θα έλεγε και ο Τζον Λένον, έτσι είναι η ζωή.