Η Ελλάδα και οι ευρωπαϊκές αναφορές της

Οταν οι Ελληνες προετοίμαζαν την Επανάσταση, θεωρούσαν απαραίτητη την υποστήριξη κάποιας μεγάλης Δύναμης. Γνώριζαν τους γεωπολιτικούς συσχετισμούς καθώς και τη σημασία του εγχειρήματός τους. Για τους πολλούς, ελπίδα αποτελούσε ο Τσάρος, αφού μάλιστα η δημιουργία ελληνικού κράτους αποτελούσε πάγιο όνειρο της ρωσικής πολιτικής  για κάθοδο στη Μεσόγειο. Ο Ιωάννης Καποδίστριας ήταν κοντά του, άλλωστε, αν και υπάρχουν ενδείξεις ότι, τουλάχιστον εναλλακτικά, ήλπιζε μάλλον στην προσοχή της Μεγάλης Βρετανίας.

Το Ναυαρίνο απέδειξε σωστή αυτή την πολιτική αλλά συγχρόνως καθιέρωσε το σύστημα των ελληνικών εξαρτήσεων. Στη ναυμαχία που επέβαλε την ανεξαρτησία έλαβαν μέρος η Μεγάλη Βρετανία, η Γαλλία και η Ρωσία, ήταν όμως η πρώτη που είχε λάβει τις αναγκαίες πρωτοβουλίες στη διπλωματία και στη μάχη, μια ναυμαχία δυσεξήγητη άλλωστε, αφού ο Κόδριγκτων παρέβη ρητές οδηγίες και τιμωρήθηκε γι’ αυτό. Από τότε δημιουργήθηκαν στην Ελλάδα τρεις πολιτικές αναφορές, των φίλων της Μεγάλης Βρετανίας, των φίλων της Γαλλίας, των φίλων της Ρωσίας. Ο ανταγωνισμός των μεγάλων Δυνάμεων υπήρξε σκληρός με πρωταγωνίστρια τη Μεγάλη Βρετανία, που οδήγησε στη δολοφονία του Καποδίστρια, στην απομάκρυνση του Γεωργίου Λουδοβίκου φον Μάουρερ, νομοθέτη της Αντιβασιλείας, την 3^η Σεπτεμβρίου, την έξωση του Οθωνα, την έλευση του Γεωργίου Α’. Ολα τα γεγονότα αυτά είχαν άμεση ή έμμεση σχέση με την αποτροπή ανάπτυξης ιδιαίτερων σχέσεων με τη Ρωσία.

Οταν συνέβαιναν αυτά, δυο σημαντικά για τις πολιτικές στην Ανατολική Μεσόγειο κράτη δεν υπήρχαν: Η Ιταλία που δημιουργήθηκε μετά το 1861 και η Γερμανία που δημιουργήθηκε το 1871. Ετσι, δεν είχαν την ευκαιρία να επηρεάσουν το ελληνικό ζήτημα στα πρώτα του βήματα.

Η Γερμανία ανέπτυξε σταδιακά την παρουσία της στην Ελλάδα με όλους τους τρόπους, με κύριο όχημα τις σπουδές πολλών ελληνοπαίδων στα καλά τους πανεπιστήμια και στρατιωτικές σχολές. Ενας ολόκληρος κόσμος αναπτύχθηκε γεμάτος θαυμασμό για τη Γερμανία και πεποίθηση για τη σπουδαιότητα σύμπλευσης μαζί της στην ελληνική και διεθνή σκηνή. Ο κόσμος αυτός δεν μπόρεσε να αλλάξει τον γεωπολιτικό προσανατολισμό της Ελλάδας στους δυο μεγάλους πολέμους, όμως επέβαλε στη χώρα τον σεβασμό προς τη Γερμανία ως τη χώρα αναφοράς μας στην Ενωμένη Ευρώπη, όπως και την αμηχανία πολλές φορές στην κατανόηση του σημερινού ατλαντισμού.

Η Ιταλία, αν και ο λαός της συμμετείχε ενεργά στην ιδεολογική προετοιμασία αλλά και την καθαυτή Επανάσταση, δημιούργησε ανάμεικτα συναισθήματα στους Ελληνες, λόγω της ανταγωνιστικής της πολιτικής στην Ανατολική Μεσόγειο και μάλιστα με την ανόητη επίθεση που οδήγησε στο έπος της Αλβανίας. Ετσι, αν και είναι προφανής η παρουσία μιας σημαντικής γεωπολιτικής και οικονομικής Δύναμης στην περιοχή μας, η χώρα μας λησμονεί ότι εάν βρισκόμαστε σε καλή συνεννόηση και συνεργασία μπορούμε να εξασφαλίσουμε ασφάλεια και πλούτο για τους λαούς μας στον ευρύτερο χώρο της Βαλκανικής και του Ευξείνου Πόντου.

Στο Ναυαρίνο όμως ήταν παρούσα και η Γαλλία, η χώρα που θεωρεί τον εαυτό της ως μήτρα της αναγέννησης των ελληνικών γραμμάτων, και η οποία αποτελεί πυρηνική δύναμη και μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, ενώ διαθέτει στρατιωτική δύναμη επέμβασης ανά πάσα στιγμή παντού στον κόσμο. Στις πρόσφατες μεγάλες συγκρούσεις συμπορεύθηκε με τη Μεγάλη Βρετανία με πιστό τους σύμμαχο την Ελλάδα. Ο Βενιζέλος και ο Καραμανλής πέτυχαν εθνικούς θριάμβους με τη βοήθειά τους. Συνήθως όμως τους θυμόμαστε ευκαιριακά, ξεχνώντας ότι όταν χρειάζεσαι βοήθεια πρέπει να διαλέξεις τον κατάλληλο ένα και να είσαι έτοιμος για την ανταπόδοση.

Ο κόσμος που δημιούργησε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος αλλάζει με το Brexit. Η χώρα του Λόρδου Βύρωνα μας εγκαταλείπει γεωπολιτικώς μεταξύ των χωρών της ηπειρωτικής Ευρώπης, ενώ η Ευρωπαϊκή Ενωση χάνει το σπουδαιότερο ατλαντικό της στοιχείο. Στην ελληνική δημόσια συζήτηση, το ζήτημα είναι δυστυχώς εντελώς περιθωριακό. Σε μια χώρα όπου η γεωγραφία την καθόρισε να εξαρτάται η μοίρα της από ζητήματα και πολιτικές που την ξεπερνούν, χρειάζεται πάντα καθαρή ματιά και ικανότητα, ώστε με σωστές διεθνείς αναφορές και σταθερότητα στις πολιτικές επιλογές, να εξασφαλίζεται ειρήνη, ασφάλεια και ευημερία για τον λαό μας.

Ο Σπυρίδων Ι. Φλογαΐτης είναι καθηγητής στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών