Δείχνει τον δρόμο για την Golden Visa

Το 2012, κατά την έξαρση της οικονομικής κρίσης, η αγορά κατοικίας της Λισαβόνας φαινόταν βαρέλι δίχως πάτο, καθώς τα κτίρια στο κέντρο της πόλης ερήμωναν το ένα μετά το άλλο. Εκείνη τη χρονιά, στην αρχή του προγράμματος διάσωσής της, η Πορτογαλία άρχισε να προσφέρει χρυσές βίζες σε ξένους επενδυτές που επιθυμούσαν να ξοδέψουν τουλάχιστον 500.000 ευρώ για αγορά ακινήτου. Οκτώ χρόνια μετά, το πρόγραμμα έχει προσελκύσει επενδύσεις ύψους 4,5 δισεκατομμυρίων ευρώ σε ακίνητα, κυρίως από την Κίνα, και βοήθησε να μετατραπεί η Πορτογαλία στη δεύτερη μεγαλύτερη αγορά ακινήτων στη Δυτική Ευρώπη. Οι τιμές των ακινήτων αυξήθηκαν κατά 10,3% το Γ’ τρίμηνο του 2019 από το προηγούμενο έτος, επίπεδα που μόνο στο Λουξεμβούργο καταγράφηκαν στη Δυτική Ευρώπη, σύμφωνα με την Eurostat.

Την προηγούμενη εβδομάδα ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός Αντόνιο Κόστα εξήγγειλε τον περιορισμό των συγκεκριμένων κινήτρων, δηλαδή την αρχή του τέλους του προγράμματος τουλάχιστον για την πρωτεύουσα Λισαβόνα και τη μεγάλη πόλη Πόρτο και τη διατήρησή του σε περιοχές με χαμηλότερη πληθυσμιακή πυκνότητα.

Ο κ. Κόστα εξήγησε ότι η απόφαση της κυβέρνησής του υπαγορεύτηκε από την ανάγκη περιορισμού της κερδοσκοπίας που αναπτύχθηκε στην αγορά ακινήτων και περιορίζει την ικανότητα της μεσαίας τάξης της χώρας να έχει πρόσβαση σε οικονομικά προσιτές κατοικίες στις μεγαλύτερες πόλεις της Πορτογαλίας.

ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ. Ακολούθησαν αντιδράσεις των ανθρώπων – όπως λέμε στην Ελλάδα – της «αγοράς», εν προκειμένω αντέδρασαν οι μεσίτες που έκαναν χρυσές δουλειές από «εύκολες» πωλήσεις κατοικιών.

Ο κ. Κόστα αποτελεί ούτως ή άλλως μια ιδιαίτερη περίπτωση σοσιαλιστή πρωθυπουργού, που δεν λογαριάζει ιδιαίτερα το πολιτικό κόστος και σπανίως υποχωρεί στις ομάδες πίεσης. Μόλις πέρυσι τον Μάιο του 2019 με τηλεοπτικό του διάγγελμα είχε εξηγήσει στους συμπολίτες του ότι δεν πρόκειται να ικανοποιήσει μισθολογικές διεκδικήσεις δασκάλων – καθηγητών, καθώς έθετε σε κίνδυνο τη διεθνή αξιοπιστία της χώρας του, που εξαρτάται από τη δημοσιονομική υπευθυνότητα. Μάλιστα είχε απειλήσει με παραίτηση εάν η απόφασή του δεν περνούσε από τη Βουλή.

Μπορεί να τείνει να γίνει πλέον ατυχής οποιαδήποτε σύγκριση της Ελλάδας με την άλλοτε αδύναμη Πορτογαλία, αλλά δεν μπορεί να μην παρατηρήσει κάποιος τη διορατικότητα και τον καλώς εννοούμενο «πατριωτισμό» του πορτογάλου πρωθυπουργού.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Το πορτογαλικό υπόδειγμα δίνει χρήσιμα συμπεράσματα, τη στιγμή που στο Λεκανοπέδιο της Αττικής οι τιμές πώλησης των ακινήτων συνεχίζουν τις υπερπτήσεις τους. Στοιχεία της αγοράς δείχνουν ότι στο τελευταίο τρίμηνο του 2019 οι τιμές των κατοικιών στο κέντρο της Αθήνας αυξήθηκαν κατά 10,7% όταν στο τρίτο τρίμηνο έτρεχαν με ρυθμό 25,3% και στο δεύτερο τρίμηνο το κοντέρ έγραψε αύξηση των τιμών 30,9% σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2018.

Αν βάλει κανείς στην εξίσωση την εκτόξευση των ενοικίων, το ακόμα αδύναμο να χρηματοδοτήσει με ανταγωνιστικό τρόπο την αγορά στέγης τραπεζικό σύστημα και την έλλειψη οργανωμένου σχεδίου επέκτασης των σχεδίων πόλης σε κορεσμένες περιοχές όπως η Αττική, αντιλαμβάνεται το αδιέξοδο με το οποίο βρίσκεται αντιμέτωπη η χώρα.

Πρόκειται για κοινωνικό πρόβλημα με απρόβλεπτες ακόμα διαστάσεις, από το οποίο απειλούνται τα πιο δυναμικά κομμάτια της ελληνικού παραγωγικού ιστού, οι νέοι εργαζόμενοι. Το θέμα γίνεται περισσότερο επίκαιρο, τη στιγμή που η κυβέρνηση έχει θέσει σε εφαρμογή ένα πακέτο μέτρων ενίσχυσης της αγοράς κατοικίας (πάγωμα ΦΠΑ, επιδοτούμενες επισκευές, μείωση ΕΝΦΙΑ). Αν δεν συνοδευτεί άμεσα και από αλλαγές στο πακέτο κινήτρων της Golden Visa, με πιθανό περιορισμό του για παράδειγμα στην Αττική, τότε το φαινόμενο καλά αμειβόμενοι εργαζόμενοι που δεν θα μπορούν να πληρώσουν για τη στέγη τους, να μην είναι μακριά.