Η αμερικανική στήριξη στις ελληνικές θέσεις

Η δήλωση εκπροσώπου του αμερικανικού ΥΠΕΞ κατόπιν δημοσιογραφικού ερωτήματος ενισχύει σαφώς αντιδράσεις της Ελλάδας έναντι του αμφισβητούμενου – ως προς τη νομιμότητά του – τουρκολιβυκού μνημονίου, για την οριοθέτηση κυριαρχικών αρμοδιοτήτων θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ χαρακτηρίζει, πρώτον, προκλητικό και αντιπαραγωγικό το μνημόνιο, διότι δεν λαμβάνει υπόψη τα συμφέροντα όλων των κρατών. Εννοώντας προφανώς τα νόμιμα συμφέροντα της Ελλάδας όσον αφορά την άσκηση δικαιωμάτων επί των πόρων της υφαλοκρηπίδας που της αναλογούν στην Ανατολική Μεσόγειο. Πράγματι, η Τουρκία δεν οριοθετεί με τις πλησιέστερες ακτές των ελληνικών νησιών, με τις οποίες δημιουργούνται επικαλύψεις δικαιωμάτων μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, και στις περιοχές αυτές είναι αναγκαία, κατά τη Σύμβαση Δικαίου της Θάλασσας, η οριοθέτηση με συμφωνία.

Δεύτερον, υπογραμμίζει ότι η Ελλάδα έχει επικαλυπτόμενες θαλάσσιες διεκδικήσεις στην περιοχή που καταλαμβάνει το μνημόνιο. Θέση που έχει προβάλει η Ελλάδα και ενισχύει με τη δήλωση το αμερικανικό ΥΠΕΞ, ότι δηλαδή τα νησιά έχουν δικαιώματα υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ, όπως και οι ηπειρωτικές ακτές. Εξάλλου αυτό το έχει επιβεβαιώσει με κάθε τρόπο στη νομολογία του το Διεθνές Δικαστήριο. Αντίθετα, η Τουρκία αυθαίρετα ερμηνεύει και εφαρμόζει τη μέθοδο της ευθυδικίας για να θεωρήσει ότι τα νησιά δεν παράγουν καμία επήρεια. Το αδιανόητο είναι ότι η Τουρκία, με τη θεωρία περί μηδενικής επήρειας, εξαιρεί τα νησιά του τόξου Ρόδου-Κρήτης από το να συνιστούν βάση μέτρησης των θαλάσσιων ζωνών, ενώ αντίθετα λαμβάνει βράχους και μικρές, ασήμαντου μεγέθους, νησίδες ως βάση για τη μέτρηση της τουρκολιβυκής οριοθέτησης. Μια αντιφατική, κακόπιστη θα λέγαμε, συμπεριφορά.

Το μνημόνιο οριοθέτησης στοχεύει στον αποκλεισμό της Ελλάδας από την άσκηση δικαιωμάτων της στην Ανατολική Μεσόγειο. Μέσω της σύναψης του μνημονίου αποκαλύπτεται η πρόθεση των δύο κρατών να προκληθεί ζημία σε βάρος μιας μη συμβαλλόμενης χώρας, της Ελλάδας.

Τρίτον, η δήλωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ ενθαρρύνει και προτρέπει όλα τα κράτη σε ειρηνική επίλυση με βάση το διεθνές δίκαιο. Και αυτό γιατί λόγω και της επικάλυψης των ελληνικών δικαιωμάτων στην ίδια περιοχή δημιουργείται χωρίς αμφιβολία νομική διαφορά. Και σε αυτό, η Ελλάδα έχει προτάξει, εκτός των άλλων αντιδράσεών της, την ειρηνική επίλυση. Με τον τρόπο αυτόν ενισχύεται έτι περαιτέρω η ελληνική επιχειρηματολογία.

Είναι προτιμητέο βέβαια πάνω απ’ όλα να ξεκινήσει μια εξαρχής συνολική οριοθέτηση της Ανατολικής Μεσογείου, με όσο το δυνατόν περισσότερα κράτη στις επίμαχες περιοχές, επί τη βάσει των κανόνων του διεθνούς δικαίου και της Σύμβασης του Δικαίου της Θάλασσας, με μια πρόνοια περί δικαστικής διευθέτησης σε περίπτωση που μια συμφωνία δεν ευδοκιμήσει.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς