Ο άνθρωπος {LF}που δεν ήταν εκεί

Στην ταινία «Νίξον» του Ολιβερ Στόουν, η οποία κατά τ’ άλλα θα μπορούσε να γίνει όπερα με λίγη υπερβολή ακόμη, υπάρχει ένα ευφάνταστο σεναριακό εύρημα. Ο Αντονι Χόπκινς – Νίξον περνάει μπροστά από το πορτρέτο του Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι, κοντοστέκεται και αρθρώνει την ιστορική ετυμηγορία: «Σ’ εσένα βλέπουν αυτό που θα ήθελαν να είναι. Σ’ εμένα βλέπουν αυτό που είναι». Προφανώς ο έλληνας πρωθυπουργός δεν είχε χρόνο για σινεφίλ αναμνήσεις, αλλά στην πρόσφατη επίσκεψη στον Λευκό Οίκο συναντούσε έναν πρόεδρο στον οποίο πολλοί συμπατριώτες του βλέπουν αυτό που είναι.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα προτιμούσε έναν συνομιλητή χωρίς τη μιλιταριστική ατζέντα της συγκυρίας. Που δεν ομνύει στο δόγμα του απομονωτισμού («America first») και αντιμετωπίζει όντως την Ελλάδα ως «αξιόπιστο και προβλέψιμο σύμμαχο» (η μετάφραση δέχθηκε αρκετές βολές, αλλά απηχεί την εσωτερική λογική μιας διμερούς διαπραγμάτευσης). Που μπορεί να διακρίνει με όρους διεθνούς διπλωματίας τη διαφορά ανάμεσα σε ένα ευρωπαϊκό κράτος το οποίο εξέρχεται από την οικονομική κρίση και τη νεοοθωμανική ρητορική με την οποία ο Ταγίπ Ερντογάν διαφημίζει την ισχύ του. Ειδικά από τη στιγμή που ο αμερικανός πρόεδρος έχει δηλώσει φίλος του «καταπληκτικού ηγέτη» στην Αγκυρα και πολλών άλλων «καταπληκτικών ηγετών» στη Διεθνή του εθνολαϊκισμού.

Μοιάζει με χωροχρονικό καπρίτσιο, αλλά ο «σύμμαχος» του τηλεοπτικού πλάνου με τον οποίο ο Πρωθυπουργός θα ένιωθε στο ίδιο μήκος κύματος λέγεται Μπαράκ Ομπάμα. Σε μια αντιστροφή των ρόλων, ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ είχε συναντηθεί με τον Αλέξη Τσίπρα τον Νοέμβριο του 2016 στην Αθήνα. Εναν χρόνο πριν ο τελευταίος επισκεφθεί τον Λευκό Οίκο για να επιδαψιλεύσει στον καινούργιο ένοικο μια sui generis φιλοφρόνηση: «Η προσέγγισή του (ενν.: του Ντ. Τραμπ) στα πράγματα και ο τρόπος που αντιμετωπίζει την πολιτική μπορεί να μοιάζει διαβολικός αλλά είναι για καλό». Ανάμεσα στην καταχρηστική εργαλειοποίηση του Twitter, τη δαιμονοποίηση των – φιλελεύθερων – μέσων μαζικής ενημέρωσης και την αποστροφή για τις ελίτ ο Αλ. Τσίπρας αντίκριζε ένα οικείο πολιτικό προφίλ.

Ποιοι τον λατρεύουν. Ο Τραμπ που συνάντησε ο Κυριάκος Μητσοτάκης συμπληρώνει τέσσερα χρόνια στην ηγεσία, αλλά μοιάζει να έρχεται από πολύ μακριά. Είναι ο αγαπημένος πολιτικός των λεγόμενων «λευκών σκουπιδιών», που βρέθηκαν εν μέσω κρίσης χωρίς καμία θέση στον αμερικανικό ήλιο. Ανθρωποι τους οποίους γνωρίζει από πρώτο χέρι ο συγγραφέας Τζέιντι Βανς πριν γράψει το «Τραγούδι του χιλμπίλη» (Δώμα, 2018): η αμερικανική επικράτεια, όπου οι διανοούμενοι της Δυτικής Ακτής και οι σταρ της Ανατολικής θεωρούνται ταξικός εχθρός, η Βίβλος απόλυτη αναφορά και η ροκ μουσική σατανιστική. Οι «απόκληροι» εκεί ανατρέφονται με δόσεις μνησικακίας για την κοινωνική ανέλιξη των άλλων και για τα επιδόματα που οι άλλοι τούς κλέβουν απ’ τα χέρια. Πώς εξηγείται, αλήθεια, η ανθεκτικότητα τέτοιων πεποιθήσεων μεσούσης της διαδικασίας αποπομής και ενόψει της επερχόμενης εκλογικής αναμέτρησης του Νοεμβρίου; Η στασιμότητα της αγοραστικής δύναμης, η αβεβαιότητα της απασχόλησης, η μετανάστευση και η πολυπολιτισμικότητα έχουν δημιουργήσει ένα διάχυτο αίσθημα ανησυχίας, το οποίο ευνοεί εκείνο που ο κορυφαίος αμερικανός ιστορικός Ρίτσαρντ Χοφστάντερ αποκάλεσε το 1964 «παρανοϊκό στυλ στην πολιτική». Πολύ πριν τους στοχοποιήσει η Alt-right, οι μετανάστες, οι καθολικοί, οι εβραίοι, οι διεθνείς τραπεζίτες, οι μασόνοι, ο Τύπος, οι υποστηρικτές των αμβλώσεων είχαν μπει στο στόχαστρο της «παράνοιας» και μιας βιομηχανίας συνωμοσιολογίας, η οποία ακούει με ενδιαφέρον τον αμερικανό πρόεδρο όταν ισχυρίζεται ότι έχει πέσει θύμα από «προδότες εντός του Λευκού Οίκου» και του συστήματος. Σύμφωνα με τον Χοφστάντερ, «η αμερικανική πολιτική ζωή λειτούργησε συχνά ως διέξοδος για ανθρώπους που κινητοποιούνται από ένα έντονο συναίσθημα οργής, καθώς και ως αντηχείο της ταυτότητας, των αξιών, των φόβων και των επιθυμιών του καθενός: είναι μια αρένα στην οποία προβάλλονται συναισθήματα και παρορμήσεις που μικρή σχέση έχουν με όσα κατ’ όνομα διακυβεύονται». Το ιδανικό ποίμνιο για τον πολιτικό κήρυκα που ακούει στο όνομα Τραμπ και επελαύνει στον τηλεοπτικό άμβωνα. Σε αυτούς κυρίως απευθύνεται ο Τραμπ κάθε φορά που εμφανίζεται στην τηλεόραση εκπέμποντας αυτό το ιδιότυπο μείγμα αυτοαναφορικότητας και την ίδια στιγμή αποστασιοποίησης για το Μέσο που τον φιλοξενεί. Μια παρέκβαση από την πραγματικότητα μέσω της υπερβολής που εξυπηρετεί την αυτοπροβολή. Σε αυτούς απευθύνθηκε και τον περασμένο Οκτώβριο, όταν από τη Μινεάπολη κάλεσε τους ψηφοφόρους του να «θυμηθούν μαζί την Εκλογή του 2016». Οπως είπε, «εκείνο ήταν ένα από τα καλύτερα βράδια στην ιστορία της χώρας». Λίγες στιγμές νωρίτερα πάντως είχε εκφράσει μια μεγαλύτερη αλήθεια «του»: «Ηταν μία από τις καλύτερες βραδιές στην ιστορία της τηλεόρασης».