Ηταν μονόδρομος η δολοφονία Σουλεϊμανί;

Η δολοφονία του ιρανού υποστρατήγου Qassem Soleimani, δεύτερου στην ιεραρχία της χώρας του, ήγειρε και το ζήτημα της νομιμότητας της πράξης. Οι ΗΠΑ τη δικαιολόγησαν ως άμυνα. Οι χώρες μέλη της ΕΕ απέφυγαν να τη χαρακτηρίσουν και προτίμησαν να επισημάνουν την ανάγκη αποκλιμάκωσης, που θα ήταν το ευκταίο ενόψει μιας ευλόγως πιθανής εξέλιξης με αντίποινα. Είναι αλήθεια ότι η ενέργεια των ΗΠΑ προκάλεσε σε πολλούς προβληματισμό, ενώ από ορισμένους άλλους η πράξη χαρακτηρίστηκε ως αυθαίρετη χρήση βίας κατά ενός ανώτατου αξιωματικού του Ιράν, παρόλο που δρούσε στο Ιράκ.

Ας γυρίσουμε μερικά χρόνια πίσω και να θυμίσουμε ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται στο Ιράκ με άδεια της Βαγδάτης για την καταπολέμηση του ISIS και για την εκπαίδευση των περίπου 200 χιλιάδων ιρακινών στρατιωτών. Το Ιράν, αν και συνέβαλε στην καταπολέμηση του ISIS, υπερέβη το πλαίσιο της άδειας της Βαγδάτης για εμπλοκή. Ειδικότερα, σύμφωνα με αμερικανικές πληροφορίες, ο υποστράτηγος, παρακινώντας και οργανώνοντας, ήταν πίσω από τις επιθέσεις, τόσο κατά του στρατιωτικού προσωπικού και της αμερικανικής πρεσβείας, όσο και κατά άλλων στόχων εκτός Ιράκ. Επίσης γνωστό ήταν ότι ο στρατηγός ήταν ο αρχιτέκτονας της επέκτασης της επιρροής του Ιράν και των πολιτικών επιλογών και προσανατολισμών της χώρας του στην ευρύτερη περιοχή, από το Ιράκ μέχρι τη Συρία, τον Λίβανο και τη Λωρίδα της Γάζας. Μάλιστα δε με τις επιχειρήσεις του αυτές, κατά τις πληροφορίες, ετοίμαζε πραξικόπημα στο Ιράκ. Οι περισσότερες από τις επιχειρήσεις αυτές αποκαλούνται covert, δηλαδή κρυφές επιχειρήσεις, που κατά τη διεθνή νομολογία και πρακτική ισοδυναμούν με χρήση βίας και επέμβαση, αν αυτός είναι ο προοπτικός στόχος. Αυτές όλες οι επιχειρήσεις αφορούν στην παραβίαση της εδαφικής κυριαρχίας του Ιράκ, στον βαθμό που δεν υπάρχει η άδεια της επίσημης κυβέρνησης της χώρας αυτής.

Οι ιρανικές επιθετικές επιχειρήσεις σε βάρος αμερικανικού προσωπικού στο Ιράκ, εγείρουν το ζήτημα της άμυνας και της προστασίας αυτού του προσωπικού. Οι ΗΠΑ, ως χώρα υπηκοότητας των απειλούμενων, ανέλαβαν την προστασία του προσωπικού, με βάση όχι υποθετικά στοιχεία, αλλά με ό,τι προηγήθηκε με ένα μεγάλο αριθμό θυμάτων που μέχρι τότε είχε προκαλέσει η δράση του επίλεκτου αυτού τμήματος της Ταξιαρχίας Quds, των Φρουρών της Επανάστασης, εις βάρος των Αμερικανών. Το διακύβευμα εν προκειμένω ήταν η προστασία και άμυνα έναντι χτυπημάτων κατά πολιτών στο εξωτερικό, και ως εφαρμογή της αρχής προστασίας, υπάρχει μάλιστα προηγούμενη κρατική πρακτική, με την οποία η άμυνα έχει γίνει αντικείμενο επίκλησης για να δικαιολογηθεί χρήση βίας προκειμένου να προστατευθεί προσωπικό που τελεί σε κίνδυνο στο εξωτερικό. Η ενέργεια αυτή θα μπορούσε να δικαιολογηθεί ακόμη και προληπτικά με βάση την αναγκαιότητα, ενόψει ενδεχόμενης νέας επίθεσης, αν δεν υπάρχει άλλο μέσο διακοπής της ιρανικής δράσης αδιακρίτως, προκειμένου να εκδιώξει τον στρατό μιας χώρας που το Ιράν έχει χαρακτηρίσει εχθρό. Ούτε η ιρακινή κυβέρνηση ήταν σε θέση ή πρόθυμη να παράσχει την αναλογούσα για το προσκεκλημένο στρατιωτικό προσωπικό άμυνα. Ούτε τέτοια προστασία θα μπορούσε να  προέλθει από το διεθνές σύστημα. Επρεπε επίσης να τηρηθεί και η αναλογικότητα, δηλαδή το μέσο να είναι ανάλογο του σκοπού, αλλά και να μη χαρακτηρίζεται από χτύπημα αδιακρίτως, που στη συγκεκριμένη περίπτωση ήταν χειρουργικό.

Η πράξη των ΗΠΑ είχε έναν ακόμη παραπάνω στόχο. Να εξουδετερώσει περαιτέρω επιθέσεις σε βάρος της σταθμεύουσας αμερικανικής δύναμης των τουλάχιστον 5 χιλιάδων στρατιωτών. Οι ΗΠΑ προτίμησαν το προληπτικό μέτρο της άμυνας και έγκαιρης εξουδετέρωσης, καταφεύγοντας στην αναγκαιότητα και αναλογικότητα. Ας είναι αυτό το τελευταίο επεισόδιο στη σειρά της αντιπαράθεσης δυνάμεων τρίτων χωρών στο Ιράκ που έχει καταστεί το μήλον της Εριδος. Να μην υπάρχει περαιτέρω βία ως αντίποινα, διότι δεν είναι αρκετό να διεξαγάγεις έναν σύντομο πόλεμο, έναν πόλεμο του ενός κτυπήματος, με μια μόνον πράξη για να κλείσεις τον κύκλο βίας, αν τελικά οι συνέπειες είναι μεγαλύτερες από αυτό που επιχειρείται να σωθεί.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς