Αναντικατάστατες {LF}οι διεθνείς επαφές

Τελικά στην εποχή του Διαδικτύου, του Twitter, της άμεσης στιγμιαίας επικοινωνίας έχουν νόημα οι προσωπικές συναντήσεις μεταξύ πολιτικών ηγετών, όπως αυτή λ.χ. που έγινε χθες βράδυ μεταξύ του προέδρου των Ην. Πολιτειών (ΗΠΑ) Ντόναλντ Τραμπ και του έλληνα Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη; Προσφέρουν κάτι ή απλώς είναι χάσιμο χρόνου; Η απάντησή μου είναι κατηγορηματικά ότι έχουν νόημα. Είναι αναγκαίες και καλώς πραγματοποιούνται. Παρά τις πολλαπλές άλλες δυνατότητες επικοινωνίας στη σύγχρονη εποχή, τίποτα απολύτως δεν μπορεί να αντικαταστήσει την προσωπική επαφή και την «κατανόηση χαρακτήρων», την ψυχολογία και το σύνδρομο ενσυναίσθησης που μπορεί να προκύψουν μέσα από την πρόσωπο με πρόσωπο συνάντηση. Και αυτή η κατανόηση και ενσυναίσθηση μπορεί να οδηγήσει στην ανάδειξη και εμπέδωση της εμπιστοσύνης, κατάστασης που είναι απαραίτητη για την (ορθολογική) λήψη αποφάσεων. Γιατί δεν μπορεί να διαφεύγει το αυτονόητο. Οτι δηλαδή οι αποφάσεις που καθορίζουν τη συλλογική πορεία μιας χώρας, του διεθνούς συστήματος, την ειρήνη ή τον πόλεμο δεν λαμβάνονται από τα απρόσωπα συστήματα (που δεν είναι τίποτε άλλο από ένα σύνολο κανόνων και θεσμών) αλλά από πρόσωπα, από ηγέτες. Οπως έλεγε ο R. Holbrooke, «κλείσε σ’ ένα δωμάτιο για απεριόριστο χρόνο αν μπορείς δύο ορκισμένους ηγέτες – εχθρούς και τελικά θα γίνουν φίλοι, θα συμφωνήσουν σε όλα» (όθεν το Dayton – ειρήνευση π. Γιουγκοσλαβίας).

Ο καθηγητής D. Runchiman στο τελευταίο βιβλίο του Οπου Σταματά η Εξουσία / Where Power Stops αναλύει τον χαρακτήρα, ρόλο και συμβολή δεκαπέντε ηγετών στον μεταπολεμικό κόσμο (από Λίντον Τζόνσον στις Ηνωμένες Πολιτείες – ΗΠΑ μέχρι Μπλερ και Τ. Μέι στο Ηνωμένο Βασίλειο – ΗΒ) για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο καθένας με τον τρόπο του δόμησε ή αποδόμησε τη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα. Ο Runchiman καταλήγει και σε ένα άλλο εξόχως ενδιαφέρον συμπέρασμα: παρά τη γνωστή διατύπωση του λόρδου Ακτον ότι η εξουσία φθείρει, ο Runchiman διατείνεται ότι η εξουσία δεν αλλάζει τελικά τον χαρακτήρα αυτού που την ασκεί. Εάν ένας φαύλος ή ενάρετος περάσει στην εξουσία, φαύλος ή ενάρετος θα φύγει από αυτήν κατά κανόνα. Ο χαρακτήρας παραμένει αναλλοίωτος. Και αυτό – λέγει – πρέπει να κατανοήσουμε για να καταλάβουμε πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις. Και η προσωπική επαφή αποτελεί τον ασφαλέστερο τρόπο για την κατανόηση του χαρακτήρα.

Αυτές βέβαια οι διαπιστώσεις δεν θα πρέπει να οδηγούν και στο άλλο άκρο: ότι δηλαδή μόνο τα πρόσωπα έχουν σημασία στην πολιτική και τις διεθνείς σχέσεις. Οχι. Λαοί, πολίτες, κανόνες, θεσμοί και συστήματα παίζουν σημαντικό ρόλο. Οι λαοί μπορεί από μόνοι τους «να μη γράφουν αυτολεξεί την ιστορία», δημιουργούν ωστόσο τις συνθήκες για την εξέλιξη της ιστορίας. Οι Αμερικανοί φαίνεται βέβαια να πιστεύουν ακράδαντα ότι τα πρόσωπα και ιδιαίτερα τα «κακά, μοχθηρά πρόσωπα – ηγέτες» ευθύνονται για όλα τα δεινά. Γι’ αυτό, όπως γράφει ο G. Rachman στους Financial Times (6/1), τείνουν να θεωρούν ότι εάν εξοντώσουν τον «κακό ηγέτη» έχουν λύσει το πρόβλημα! Οθεν και η δολοφονία του Κασίμ Σουλεϊμανί. «Θα πρέπει να απαλλαγούν», γράφει ο Rachman, «από την αυταπάτη του Δρος Κακού» («Dr Evil fallacy»).

Οι διεθνείς προσωπικές επαφές παραμένουν επομένως αναντικατάστατες με ηγέτες ψυχικά υγιείς ή ασταθείς. Εστω ή μάλλον ιδιαίτερα με τον Ντόναλντ Τραμπ…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ