Ο λαϊκός Θάνος Μικρούτσικος

«Ποια νυχτωδία το φως σου έχει πάρει / και σε ποιο γαλαξία να σε βρω εδώ είναι Αττική φαιό νταμάρι / κι εγώ ένα πεδίο βολής φτηνό / που ασκούνται βρίζοντας ξένοι φαντάροι». Στίχοι Αλκης Αλκαίος, μουσική Θάνος Μικρούτσικος, ερμηνεία Μανώλης Μητσιάς. Ποιος – ποια δεν έχει τραγουδήσει αυτή τη στροφή; «Πώς η ανάγκη γίνεται ιστορία / πώς η ιστορία γίνεται σιωπή / τι με κοιτάζεις Ρόζα μουδιασμένο / συγχώρα με που δεν καταλαβαίνω / τι λένε τα κομπιούτερς κι οι αριθμοί». Στίχοι Αλκης Αλκαίος, μουσική Θάνος Μικρούτσικος, ερμηνεία Δημήτρης Μητροπάνος. Ποιος – ποια δεν έχει ρίξει μια ζεϊμπεκιά ακούγοντάς το; Ακόμα και αν δεν έχει σηκωθεί από την καρέκλα του, έχει κλείσει τα μάτια του και έχει φανταστεί τον εαυτό του να το κάνει.

Δύο τραγούδια του Θάνου Μικρούτσικου που εκφράζουν με τον πλέον πειστικό τρόπο το «κοινό αίσθημα», όρο που συνήθιζε να χρησιμοποιεί ο ίδιος στις συνεντεύξεις του. Κι όχι αδίκως. Κατόρθωσε για παράδειγμα, στο άλμπουμ «Του αιώνα η παράγκα» να παρουσιάσει μια λαϊκή και μεστή εργασία, όπου ακόμα και η όποια υπερβολή λειτούργησε υπέρ των τραγουδιών. Πήρε τους στίχους των Αλκη Αλκαίου, Κώστα Λαχά, Γιώργου Κακουλίδη, Λίνας Νικολακοπούλου, τεσσάρων δημιουργών με διαφορετικές αφετηρίες και προσλαμβάνουσες και «τοποθέτησε» τον Δημήτρη Μητροπάνο πίσω από το μικρόφωνο. Τον οποίο άφησε ελεύθερο καλλιτεχνικά να εκφραστεί. Και εκείνος ως ευφυής συνθέτης ακολούθησε τη φωνή του ερμηνευτή. Τόσο απλό και συνάμα τόσο δύσκολο.

Το μπουζούκι, στο έργο του Θάνου Μικρούτσικου, δεν πρωτοπαρουσιάστηκε το 1996. «Θριαμβευτική» είναι η εμφάνισή του, στον «Σταυρό του Νότου», το 1979, σε μια εργασία, που άκουσε τότε τα μύρια όσα, αν και αποτέλεσε, το πρώτο λόγιο μπλουζ ροκ άλμπουμ. Ο συνθέτης δεν δίστασε να χρίσει πρώτο βιολί το μπουζούκι, στο ομότιτλο με το lp κομμάτι, που ερμηνεύει η Αιμιλία Σαρρή. Στο «Συγγνώμη για την Αμυνα», του 1992, ο Γιώργος Νταλάρας, ερμηνεύει τον «Βεελζεβούλ» ένα καθόλα λαϊκό τραγούδι.

Στη λαϊκή πλευρά του συνθέτη οφείλουμε να προσθέσουμε και την έντεχνη ποπ, έτσι όπως την αντιλήφθηκε και την κατέθεσε στα άλμπουμ «Η αγάπη είναι ζάλη» (1986), «Κρατάει χρόνια αυτή η κολόνια» (1990), «Ψάξε στ΄όνειρό μας» (1997). Μεταξύ άλλων οι Λίνα Νικολακοπούλου, Λάκης Λαζόπουλος, Ανδρέας Μικρούτσικος, Νίκος Καββαδίας, Αλκης Αλκαίος συναντούν και συναντώνται με τη Χάρις Αλεξίου, την Ελευθερία Αρβανιτάκη, την Κατερίνα Κούκα κάτω από την μπαγκέτα του συνθέτη, ιδανικά.

Τόσο στο λαϊκό αποτύπωμά του όσο και στην έντεχνη ποπ το κοινό ανταποκρίθηκε άμεσα και μαζικά. Η εμπορική επιτυχία του Θάνου Μικρούτσικου δεν έγινε σε βάρος της ποιότητας. Εχοντας το αισθητήριο να αντιληφθεί τι θέλει η εποχή και ο κόσμος, προσέφερε τραγούδια που θα μείνουν στα χείλη μας και θα συνεχίσουν να μας συντροφεύουν και να ντύνουν στιγμές της ζωή μας. Αλλωστε, όπως είχε πει ο ίδιος σε συνέντευξή του (lifo, Αντ. Μποσκοΐτης) «από την ώρα που γεννιόμαστε έως την ώρα που πεθαίνουμε (80 ετών), περνάνε 4.160 Σαββατοκύριακα». Σε κάποιο από αυτά μας έχει συνοδεύσει ή θα μας συνοδεύσει κάποιο τραγούδι του.

Η «Ρόζα» άργησε 20 χρόνια

Τη «Ρόζα» την έδωσε ο Αλκης Αλκαίος στον Θάνο Μικρούτσικο περίπου το 1976. Ο Θάνος τη µελοποίησε, την ηχογράφησε πρόχειρα σε µια κασέτα, αλλά το τραγούδι έµεινε στο συρτάρι. Δέκα χρόνια µετά, το 1986, γράφοντας τα τραγούδια για τον δίσκο µε τη Χαρούλα Αλεξίου «Η αγάπη είναι ζάλη» το ξεθάβει από το συρτάρι και της το βάζει να το ακούσει. Η Χαρούλα δεν ενθουσιάζεται και το τραγούδι δεν µπαίνει τελικά στον δίσκο. Η αλήθεια είναι – όπως έλεγε ο ίδιος ο Μικρούτσικος – πως η ηχογράφηση ήταν πολύ πρόχειρη, έως κακή, το τραγούδι το τραγουδούσε ο ίδιος και ήταν πολύ δύσκολο να γοητεύσει κάποιον που το άκουγε για πρώτη φορά. Πέρασαν άλλα δέκα χρόνια, φτάνουµε στο 1996, ο Μικρούτσικος είναι στο στούντιο µε τον Δηµήτρη Μητροπάνο ηχογραφώντας τον εµβληµατικό τους δίσκο «Στου αιώνα την παράγκα». Οι στίχοι – στην πλειονότητά τους – του Αλκη Αλκαίου. Ο Θάνος ξεθάβει για ακόµη µία φορά την κασέτα µε τη «Ρόζα». Το ηχογραφεί όµως καλύτερα και καθαρότερα και το δίνει στον Μητροπάνο να το ακούσει. Το τραγούδι, είκοσι χρόνια µετά, ηχογραφείται επιτέλους και γίνεται ένα από τα σηµαντικότερα τραγούδια των τελευταίων δεκαετιών. Ενα ζεϊµπέκικο χωρίς ρεφρέν, γραµµένο για τη Ρόζα Λούξεµπουργκ, και µε στίχο «Πώς η ανάγκη γίνεται ιστορία, πώς η ιστορία γίνεται σιωπή» ακυρώνει στην πράξη όλες τις προδιαγραφές από το εγχειρίδιο για το πώς να γράψετε ένα ζεϊµπέκικο που θα αγαπηθεί, θα τραγουδηθεί και θα µείνει. (Από τη στήλη του Οδυσσέα Ιωάννου «Μικρές Μυθολογίες», στο «Βήμα της Κυριακής», 6/7/2018)

Επί υπουργίας Μικρούτσικου…

Ο Θάνος Μικρούτσικος, που τα τελευταία χρόνια είχε ταχθεί ξεκάθαρα υπέρ του ΚΚΕ, είχε τοποθετηθεί εξωκοινοβουλευτικός αναπληρωτής υπουργός Πολιτισμού το 1993, στην τελευταία κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου (1993-1996). Εναν χρόνο αργότερα, με τον θάνατο της Μελίνας Μερκούρη, ανέλαβε υπουργός Πολιτισμού, αξίωμα που διατήρησε μέχρι το 1996 και τον σχηματισμό της κυβέρνησης του Κώστα Σημίτη. Επί υπουργίας του προχώρησε στην υλοποίηση του Εθνικού Πολιτιστικού Δικτύου Πόλεων (ΕΠΔΠ), με σκοπό τη δημιουργία θεσμών διεθνούς εμβέλειας στην ελληνική περιφέρεια. Στο πλαίσιο αυτό, η Καλαμάτα απέκτησε το Διεθνές Φεστιβάλ Χορού, με «ψυχή» τη Βίκυ Μαραγκοπούλου, η Σκόπελος έγινε η πόλη της φωτογραφίας, ο Βόλος του μουσικού θεάτρου, η Κοζάνη του βιβλίου, το Ρέθυμνο των εικαστικών. Η Βέροια απέκτησε το περίφημο λυρικό της θέατρο, ενώ υποδομές προστέθηκαν σε Λάρισα, Πάτρα, Κομοτηνή. Ο Μιχάλης Γρηγορίου, εξάλλου, ανέλαβε με τη στήριξη του υπουργείου το πρωτοποριακό Δημοτικό Ωδείο στον Πειραιά.

Στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος προβλέφθηκε, εξάλλου, η δημιουργία του πληροφοριακού συστήματος που θα συνέδεε τις ελληνικές πόλεις μεταξύ τους και με το εξωτερικό στον τομέα του πολιτισμού. Το πιλοτικό πρόγραμμα του πληροφοριακού συστήματος υπήρξε ο πυρήνας και η αφορμή για τη δημιουργία του κόμβου ΟΔΥΣΣΕYΣ του υπουργείου Πολιτισμού. Στη διατύπωση εθνικών, δηλαδή ολοκληρωμένων, πολιτικών κατά τομέα.

Την ίδια περίοδο η Μυρσίνη Ζορμπά αναλαμβάνει πρωτοβουλία για την προώθηση του βιβλίου και της ανάγνωσης με το πρώτο Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ), ενώ το υπουργείο επιδοτεί ξένους εκδοτικούς οίκους για να μεταφράζουν ελληνικά βιβλία σε αγγλικά, γαλλικά και γερμανικά, για τα οποία αποφάσιζε ειδική επιτροπή.