Το Brexit και το μέλλον της ΕΕ

Ολες οι αναλύσεις μία ημέρα μετά τον θρίαμβο του Μπόρις Τζόνσον στις σοβαρές εφημερίδες της Μ. Βρετανίας διατυπώνουν την άποψη ότι από τώρα αρχίζουν τα δύσκολα. Σύμφωνα με το πρόγραμμα, στις 31 Ιανουαρίου η ΕΕ θα αποτελείται από 27 πλέον κράτη-μέλη, ενώ η Μ.Β. θα παραμείνει μέχρι τις 31/12/20 στο λεγόμενο μεταβατικό στάδιο. Στη διάρκεια αυτή όλες οι υποχρεώσεις για το εμπόριο, την οικονομική συμμετοχή κ.λπ. των δύο μερών θα τηρούνται, και ταυτόχρονα θα υπάρξει εμπορική συμφωνία που θα διέπει το εμπόριο, την ασφάλεια, τις αερομεταφορές, την έρευνα. Στις 31/1/20 επίσης θα αποχωρήσουν οι βρετανοί ευρωβουλευτές και δεν θα υπάρχει βρετανός επίτροπος.

Οι περισσότεροι αναλυτές προβλέπουν ότι ο χρόνος των 11 μηνών για την κατάληξη σε μια εμπορική συμφωνία ΕΕ – Μ. Βρετανίας δεν είναι επαρκής. Η νέα πρόεδρος της Ε. Επιτροπής Φον ντερ Λάιεν, προτού τελειώσει ακόμη η καταμέτρηση των ψήφων, δήλωσε ότι τα κράτη-μέλη θα πρέπει να επεκτείνουν τη μεταβατική περίοδο γιατί είναι πολύπλοκες οι διαπραγματεύσεις, καθώς περιλαμβάνουν, πέραν της εμπορικής και μια σειρά άλλες συμφωνίες, όπως οι αεροπορικές συνδέσεις, τα χρηματοοικονομικά, η έρευνα κ.λπ. Η κυρία Μέρκελ πάλι  έστειλε ένα ηχηρό μήνυμα προς τους συναδέλφους της. «Η Μ. Βρετανία» προειδοποίησε «μπορεί να είναι ένας ισχυρός ανταγωνιστής τής ΕΕ στη γειτονιά της».

Από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ο πρόεδρος Τραμπ χαιρέτισε τα αποτελέσματα των εκλογών βεβαιώνοντας ότι μετά τη μεταβατική περίοδο θα υπάρξει μια «θαυμάσια εμπορική συμφωνία», μια και με την ΕΕ είναι αδύνατη η συνεννόηση, λόγω των απαγορευτικών προδιαγραφών για πολλά και κρίσιμα προϊόντα των ΗΠΑ (μεταλλαγμένα κ.λπ.).

Πάντως, τα πρώτα σημάδια δεν είναι καθόλου ευνοϊκά για την πορεία της Μ. Βρετανίας. Λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές, και με τη βεβαιότητα της νίκης του Τζόνσον, η λίρα ανέβηκε κατακόρυφα. Δεν πέρασαν 24 ώρες και η πτώση του νομίσματος υπήρξε θεαματική. Οι επενδυτές προεξοφλούν ότι η προοπτική ολοκλήρωσης της εμπορικής συμφωνίας μέσα σε έναν χρόνο είναι ανέφικτη. Η επιμονή του Τζόνσον για επίτευξη του χρονοδιαγράμματος οδηγεί αναπόφευκτα στην υποψία ότι η Μ. Βρετανία θα οδηγηθεί σε Εξοδο χωρίς Συμφωνία ή με μια Συμφωνία Ελεύθερης Ζώνης Εμπορίου τύπου Καναδά.

Αλλοι πάλι θεωρούν ότι θα αναγκαστεί να ζητήσει παράταση της μεταβατικής περιόδου – η προθεσμία είναι μέχρι τον Ιούνιο του ’20 -, ενώ η κατάσταση της οικονομίας δεν θα του επιτρέψει να εκπληρώσει τις υποσχέσεις του για τερματισμό της λιτότητας και στροφή στις κρατικές επενδύσεις.

Σε αυτό το κλίμα της σεναριολογίας, ας κάνουμε μια θεωρητική υπέρβαση. Ας υποθέσουμε ότι ο Τζόνσον κατορθώνει το ακατόρθωτο. Δηλαδή, να πετύχει τη συμφωνία με την Ενωση στο χρονοδιάγραμμα που έχει δεσμευτεί, ενώ οι προβλέψεις για πτώση της λίρας και του ΑΕΠ δεν θα επαληθευτούν, και η πιθανή επανεκλογή του Τραμπ θα διευκολύνει τις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ – Μ.Β., ώστε να υπάρξει μια γρήγορη εμπορική συμφωνία των δύο χωρών. Το κλειδί στη διαδικασία είναι ποιες θα είναι οι απαιτήσεις του Τζόνσον τις οποίες η Ενωση δεν μπορεί να δεχτεί.

Η πιο σημαντική διαφωνία θα είναι η μετατροπή της Μ. Βρετανίας σε Σιγκαπούρη της Ευρώπης, και αυτό υποδηλώνουν οι δηλώσεις της κυρίας Μέρκελ. Και προειδοποιεί τους 27 ότι αν δεν υπάρξουν δεσμεύσεις της Μ. Β. για «σεβασμό των όρων του ανταγωνισμού», τότε δεν θα υπάρξει κοινό έδαφος. Ομως το όραμα του βρετανού πρωθυπουργού είναι αυτό ακριβώς που φοβούνται οι Ευρωπαίοι… Και τότε ο Τζόνσον δεν έχει άλλον τρόπο να εφαρμόσει το σχέδιό του από να οδηγήσει τη χώρα σε «σκληρή έξοδο».

Η διαδικασία θα προκαλέσει ρήγμα εσωτερικό στην Ενωση, που μέχρι τώρα στάθηκε ενωμένη στη διάρκεια των τριών ετών εσωτερικής αστάθειας της Μ. Β. Υπάρχουν χώρες στην Ενωση που το μόνο που τους κρατάει είναι τα διαρθρωτικά ταμεία. Υπάρχουν κόμματα σε άλλες χώρες που βρίσκονται κοντά στην εξουσία και προτιμούν τη ρωσική εκδοχή για την «Ευρώπη των Εθνών». Και υπάρχουν οι απειλές για το ευρώ λόγω της αδράνειας της ΕΕ να προχωρήσει σε σημαντικές μεταρρυθμίσεις στην Τραπεζική Ενωση, στη δημιουργία Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ταμείου και στην αύξηση του κοινοτικού προϋπολογισμού.

Αυτά και πολλά άλλα καταλήγουν σε μια απλή πρόταση. Αν ο Τζόνσον επιτύχει, τότε η συνοχή της ΕΕ απειλείται.

Οπως είπαμε στην αρχή, αυτές οι σκέψεις είναι ένα σενάριο ελάχιστα πιθανό, αλλά που είναι σώφρον να το έχουμε κατά νου. Και βέβαια συνάδει με μια ζοφερή πραγματικότητα που ζούμε από την κρίση του 2008. Την ξεπεράσαμε, μάθαμε από αυτήν. Αλλά η «φωτιά» της κρίσης της παγκοσμιοποίησης σιγοκαίει. Και τροφοδοτείται από τις μεταβολές της πυραμίδας των ηγεμονικών δυνάμεων, τις ανατροπές της ψηφιακής αλλαγής και τη ραγδαία κλιματική αλλαγή.

Ο καινούργιος χρόνος θα είναι κρίσιμος, όχι μόνο για την ενότητα της ΕΕ, αλλά και για τις αναπτυσσόμενες χώρες, τα φαινόμενα τοπικών συρράξεων και για την ίδια τη Δημοκρατία. Ας ευχηθούμε λοιπόν οι άρχοντες να έχουν τη δύναμη, την ευφυΐα και την ικανότητα να αντιμετωπίσουν την πολυπλοκότητα της εποχής μας και το ιστορικό προηγούμενο της Βαϊμάρης.