Αϋλος χρόνος

^«Χριστουγεννιάτικο, εταιρικό ρεβεγιόν» έγραφε η πρόσκληση. Πήγε κατά τις δέκα στη μεγάλη αίθουσα. Στο βάθος, μπουφές γνωριμίας, μια που οι περισσότεροι με τις συνεχείς απολύσεις ήταν άγνωστοι μεταξύ τους. Τα σερβίτσια αντανακλούσαν τα φωτάκια που αναβόσβηναν σ’ ένα δέντρο βίντατζ: γυάλινες μπάλες, χιονισμένες γιρλάντες. Με δυο-τρεις αντάλλαξαν φιλιά στον αέρα, τσαντάκια άνοιξαν στα κλεφτά για να τονίσουν σκιές στα μάτια, λάμψη στα χείλη.

Πρώτη φορά έβλεπε αυτόν που την πλησίασε. Κουβέντες για δουλειές: λειψές έως ανύπαρκτες. Συμβάσεις μηδενικών ωρών.

«Πες άνεργος» της αυτοσυστήνεται πίνοντας βότκα. Εκείνη τζιν. «Αεργος», διορθώνει. «Χασομέρηδες, που μας λεν οι βολεμένοι…»

Βγαίνουν στο μπαλκόνι. Καπνίζουν. Της κάνει αναπάντητη κλήση για αποθήκευση.

«Με την κρίση γνωρίζεις και τον τόπο» συμπεραίνει και προσθέτει τρολάροντας: «Βελβεντό: νεκταρίνια, Κολινδρός: κεράσια, Αριδαία: ροδάκινα… Και πού δεν πας αλλάζοντας δουλειές, μαζεύοντας φρούτα και οπωρικά και σερβιτόροι στα γαλανά νησιά…».

Πέρασαν μέσα, με φώτα χαμηλωμένα χόρεψαν. Η ανάσα του στον γυμνό της ώμο. Φεύγοντας, στην εξώπορτα, τη βοηθά να περάσει στα χέρια της το μπολερό. Εκαιγαν τα δάχτυλά του καθώς την άγγιζε.

«Αγόρασα άυλο χρόνο» της είπε. «Και να μας διώξουν, θα ‘χουμε απεριόριστο χρόνο να μιλάμε… ακόμα και με μισθό πείνας… θα μιλάμε!».

Δεν του απάντησε. Δεν είχε άλλα περιθώρια. Να φύγει, να ‘φευγε απ’ όλ’ αυτά που την έκαναν λιώμα: στο ταμείο ανεργίας, στην προκήρυξη θέσεων (που ήταν ήδη προορισμένες για τα «δικά μας παιδιά»), στις αιτήσεις για ένα επίδομα ζήτουλα.

Βάδιζε στη μεγάλη λεωφόρο, τέσσερις-τεσσεράμισι μετά τα μεσάνυχτα. Φωτοσωλήνες σχημάτιζαν γιορτινές ευχές με άστρα, Αϊ-Βασίληδες με έλκηθρα. Χώθηκε σε έναν παράδρομο, γιατί το εργοτάξιο του μετρό είχε φτιάξει με λαμαρίνες και συρμάτινα πλέγματα περάσματα σε μια σιδερένια γέφυρα, όταν σκόνταψε πάνω σε δύο τύπους «κινητό, μάνεϊ…» άκουσε, πριν της αρπάξουν επιδέξια την τσάντα.

Βγήκε στον μεγάλο δρόμο, σφίγγοντας τα χέρια πάνω στο στήθος. «Φυσάει ή εγώ πετάω;» διάβασε ένα γκράφιτι στον τοίχο. Ο πόνος του χωρισμού λιγοστεύει με τον καιρό; Πώς γίνεται να την είχε τυφλώσει τόσο ο έρωτας; Και πάνε τώρα δυο χρόνια που έμεινε και πάλι μόνη. Ηταν και ο πόθος για συντροφιά που την έσπρωξε στην αγκαλιά του με τη λαχτάρα μιας αδιάπτωτης διάρκειας… Ο χρόνος που ορίζει ο ημεροδείκτης περνά, είναι όμως κι αυτός που δεν μετριέται, κρίκος στην αδιάσπαστη αλυσίδα μιας ένωσης. Αδιάσπαστη κάποτε, αλλά όχι απαραβίαστη.

Στη σειρά μαγαζιά, που πριν λίγες ώρες φεγγοβολούσαν. Στις βιτρίνες κούκλες που τ’ άψυχα κορμιά τους τα τύλιγαν ρούχα. Οσο κι αν ήταν φτηνά, φαντάζανε για πολύτιμα, γιατί παρέμεναν ανέγγιχτα ακόμη απ’ τη συνάφεια των ζωντανών.

Πριν μια βδομάδα έψαχνε κι αυτή να βρει τι θα φορούσε για το ρεβεγιόν. Στο πρώτο κατάστημα, στοίβες ρούχα σε πάγκους, αμέτρητα σε κρεμάστρες. Πήρε ένα φόρεμα κοραλλί και πήγε στο δοκιμαστήριο: Δυο αντικρινοί καθρέφτες, μια οριζόντια βέργα ν’ αφήνεις τα δικά σου, να προβάρεις τα αφόρετα. Σ’ ένα πλαίσιο διάβασε: «Αγόρασε τώρα, αποφάσισε αργότερα».

«Να προτιμάς τα φωτεινά χρώματα, τα σκούρα σε χλωμιάζουν. Οχι χαμηλοκάβαλα παντελονάκια, πένσιλ, που δείχνουν σαν μολύβια τα ποδαράκια σου, πάρε ένα ψηλόμεσο καλύτερα…».

Στο άλλο μαγαζί, «επώνυμα-γυναικεία», προτείνει η πωλήτρια: «Μπλούζα με παγιέτες κολακεύει το μπούστο… Σετάκι με ασύμμετρο σακάκι, φούστα φλοράλ μ’ εξωτικά λουλούδια».

Είχε ανηφορίσει στα στενά, όπου άνθιζαν κάποτε οι βιοτεχνίες. Τώρα προθήκες με «δεύτερα ρούχα – ευκολοφόρετα», σωροί με ρετάλια που κομμάτιασε ο χρόνος. Από ένα «νεανικό στέκι» αγόρασε κάτι με την ησυχία της, ενώ η ιδιοκτήτρια της έλεγε «κάποτε η μοδίστρα έκανε άνθρωπο πάνω στον άνθρωπο». Είχε εργαστήριο «κοπτικής-ραπτικής» με τ’ όνομα!

Και τώρα, μετά τη γιορτινή συνάντηση, βάδιζε μόνη, όταν είδε τη βυθισμένη εκείνη εκκλησία κάτω απ’ τον μεγάλο δρόμο. Κατέβηκε τα σκαλιά μέχρι το προαύλιο, όπου σε μια μαρμάρινη βρύση έγραφε: «Νιψάμενος, προσεύχου».

Στο μανουάλι, ένα κερί πύκνωνε το σκοτάδι, κομματιάζοντάς το. Πάνω στο παγκάρι, σ’ ένα φυλλάδιο διάβασε: «Μέσα σ’ αυτόν τον ταφικό ναό, μετά τον σεισμό, φανερώθηκε μια μολύβδινη λειψανοθήκη και ψηλά στο τύμπανο του τρούλου οκτώ προφήτες».

Κάθεται σ’ ένα στασίδι. «Η ακολουθία αρχίζει σε μισή ώρα, κορίτσι μου» της λέει ένας και προχωρά προς το αναλόγιο…

Ο χωρισμός, οι απολυμένοι, ο ντροπαλός εκείνος με το σπαστό ωράριο, τον είχε γνωρίσει πριν λίγες ώρες, τον είχε αγγίξει, μα δεν πόθησε τη συντροφιά του, η υπόσχεσή του για απεριόριστες κλήσεις, θα ‘χε συνέχεια;

«Κι αν βρεις δουλειά, μήπως σε πληρώνουν;» αντήχησε βαριά η φράση του στ’ αυτιά της.

Καθώς χωρίζανε, παρ’ όλη τη συστολή και την αμηχανία του, κάτι της άφησε στην τσέπη της.

Το χέρι της ακουμπά το διπλωμένο χαρτί, γράμματα σε στίχους στο αδύνατο φως:

Με των ανέργων τις στρατιές στοιχίζομαι / στεφάνια δακρύων για να καταθέσουμε / μπρος στα κλειστά μαγαζιά. / λουκέτα σε προθήκες, ξεπούλημα, τιμές / κάτω του κόστους.

– Αφήστε με, ακούγεται μια φωνή / που είναι και δική μας, / αφήστε με να σπάσω αυτήν την πόρτα, / μέσα στο μαγαζί αυτό κοιμόμουν

επάνω στο πατάρι σ’ ένα ράντζο,/ όταν δεν είχα πού να μείνω

‘κει πάνω άφησα τα νιάτα μου!

Οι ωρομίσθιες ορθοστασίες, η απειλή του προϊσταμένου «σ’ όποιον δεν του αρέσει, η πόρτα είναι ανοιχτή!», η μάσκαρα από τις βλεφαρίδες στα δάκρυά της…

Σιγά σιγά έρχονται κι άλλοι, ο άχρονος χώρος γίνεται φάτνη, όπου η Μαριάμ έρχεται να γεννήσει εδώ, γιατί κανένας τόπος δεν υπήρχε στο κατάλυμα – γωνιά δεν βρίσκεται να γείρει στο πανδοχείο αυτού του κόσμου… Σαν βρέφος σπαργωμένο, ξαπλωμένο μέσα σε ένα παχνί, κατέρχεται ο Σωτήρας μας –  ανατολή ανατολών.

Ο Γιάννης Πατσώνης γεννήθηκε το 1950 στη Θεσσαλονίκη. Εχει εκδώσει, εκτός άλλων, τα πεζά έργα «Κυλιόμενες σκάλες» (Κάλβος), «Τα μάτια των περαστικών» (Κέδρος),  «Σκεύος μετανοίας» (Εν πλω), «Ανεμοδείκτες στην Επτάλοφο» (Καστανιώτης)