Ανάπτυξη για ποιες και ποιους;

Η επίκληση της ανάπτυξης ως λύσης για τα κοινωνικά προβλήματα αποτελεί έναν από τους πιο σταθερούς κοινούς τόπους της δημόσιας συζήτησης. Τόσο η προηγούμενη κυβέρνηση όσο και η σημερινή υποστήριξαν ότι μόνο εάν υπάρξει σημαντική οικονομική μεγέθυνση που να στηρίζεται στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας, την «απελευθέρωση αγορών», την προσέλκυση ξένων άμεσων επενδύσεων και την αύξηση των εξαγωγών μπορεί να υπάρξει βελτίωση της απασχόλησης και άνοδος του βιοτικού επιπέδου. Αλλωστε, αυτή είναι και διεθνώς η οικονομική ορθοδοξία εδώ και χρόνια.

Ωστόσο, αυτό που εντυπωσιάζει είναι ο βαθμός στον οποίο απουσιάζει οποιαδήποτε κριτική εξέταση ενός αναπτυξιακού υποδείγματος που οδήγησε σε μια δομική παγκόσμια οικονομική κρίση το 2007-2008 και που τα τελευταία χρόνια έχει συνδυαστεί με υποτονικούς ρυθμούς ανάπτυξης, τη διατήρηση μεγάλων κοινωνικών ανισοτήτων, τη μετάβαση από την κλιματική κρίση στην κλιματική καταστροφή, αλλά και μια εντεινόμενη απόσταση ανάμεσα στη μεγάλη πλειονότητα των κοινωνιών και τις πολιτικές και οικονομικές ελίτ που διαμορφώνει το έδαφος για αλλεπάλληλες κοινωνικές εκρήξεις.

Η κατηγορία του «λαϊκισμού» εξαπολύεται σχεδόν αυτόματα ενάντια σε οποιαδήποτε απόπειρα να διατυπωθούν άλλες προτεραιότητες, από την αναδιανομή εισοδήματος και τη διασφάλιση του δημόσιου και προσβάσιμου σε όλους χαρακτήρα συγκεκριμένων αγαθών, μέχρι την ενσωμάτωση της οικολογικής διάστασης στις αναπτυξιακές επιλογές (ακόμη και εάν αυτό σημαίνει αποεπένδυση από συγκεκριμένους κλάδους) και την επανεξέταση της βιωσιμότητας μοντέλων εξαγωγικής ανταγωνιστικότητας με βάση το χαμηλό κόστος εργασίας. Ομως, αυτό δεν αναιρεί την ανάγκη να γίνει μια συζήτηση για την ανάπτυξη που να μη μένει στην οικονομική μεγέθυνση αλλά να στέκεται στο ποιος ωφελείται από αυτή και με ποιον τρόπο. Γιατί είναι προφανές ότι δεν υπάρχει πραγματική προοπτική σε ένα οικονομικό υπόδειγμα που θεωρεί ότι η βελτίωση της θέσης των εργαζομένων θα έρθει μέσα από πολιτικές που κατά βάση θα τους αντιμετωπίζουν ως αναλώσιμο υλικό και απλό κόστος εργασίας.