Τα θλιβερά μαντάτα

Αν η αριστεία είναι ρετσινιά, όπως υποστήριζε ένας υπουργός Παιδείας του ΣΥΡΙΖΑ, μπορούμε να πούμε ότι η ξεφτίλα είναι έπαινος; Αν ναι, τότε μπορούμε να παινευόμαστε για την αποτυχία του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Στο Διεθνές Πρόγραμμα Αξιολόγησης Μαθητών (PISA) του ΟΟΣΑ για το 2018 οι μαθητές μας πέτυχαν σε τρία αντικείμενα βαθμούς που τους κατατάσσουν μεταξύ των τελευταίων στην Ευρώπη και είναι 8% κάτω του μέσου όρου στο σύνολο. Θλιβερό αποτέλεσμα.

Η αποτυχία δεν είναι αποτυχία των μαθητών, είναι κραυγαλέα αποτυχία των καθηγητών και του εκπαιδευτικού συστήματος. Ο μαθητής μπορεί να ανέβει τόσο ψηλά όσο ο καθηγητής μπορεί και θέλει να τον ανεβάσει. Αν βουλιάζει στον πάτο, αυτό είναι ένδειξη ότι κάπου εκεί βρίσκονται και οι καθηγητές του.

Βέβαια, αν το σκεφτεί κανείς, θα κατανοήσει ότι η αποτυχία αυτή είναι η κατάληξη που έπρεπε να αναμένεται σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα στο οποίο: ο γυμνασιάρχης και ο λυκειάρχης δεν έχουν καμία ουσιαστική εξουσία, ο σύλλογος των καθηγητών έχει εξουσίες πέραν αυτών που πηγάζουν από την εκπαιδευτική τους λειτουργία, ο συνδικαλισμός ασκεί πολιτική, τα συμβούλια των μαθητών επηρεάζουν τις αποφάσεις, ο καθηγητής κινδυνεύει αν δεν βάλει τον βαθμό που η μαμά νομίζει ότι αξίζει στο τερατάκι της και οι καθηγητές αμείβονται ανεξάρτητα από την ποιότητα της δουλειάς τους χωρίς ποτέ να αξιολογούνται.

Φυσικά, δεν είναι μόνο αυτά. Οι προσδοκίες, μεταξύ άλλων, παίζουν σημαντικό ρόλο. Γιατί να κουραστεί ένας μαθητής αν μπορεί να εισαχθεί σε πανεπιστημιακή σχολή με πέντε χιλιάδες μόρια ή με 2 μονάδες στα Μαθηματικά; Και ποια η διαφορά αυτού με τον μαθητή που παίρνει δεκαοκτώ χιλιάδες μόρια, όταν τα πτυχία τους θεωρούνται ισότιμα για διορισμό στο Δημόσιο;

Είναι φανερό ότι, πέραν των άλλων αδυναμιών, στο εκπαιδευτικό μας σύστημα είναι ενσωματωμένο ένα αφανές αλλά ισχυρό πλέγμα κινήτρων που οδηγεί σε απαξίωση της γνώσης και της επιτυχίας. Το ερώτημα που τίθεται κάθε φορά σε τέτοιες συζητήσεις είναι «Τώρα τι κάνουμε;» και η συνήθης απάντηση των πολιτικών και των συνδικαλιστών είναι «Το θέμα είναι δύσκολο, θέλει σοβαρή εξέταση» και αφήνεται στην άκρη για την επόμενη κυβέρνηση.

Το θέμα είναι πράγματι δύσκολο, αλλά είναι η λύση των δύσκολων προβλημάτων που φέρνει την πρόοδο. Και δεν χρειάζεται να είμαστε πρωτοπόροι στη λύση του συγκεκριμένου προβλήματος. Σε όλα τα καλά εκπαιδευτικά συστήματα θα βρούμε τρία στοιχεία να κυριαρχούν: πρώτον, αξιολόγηση των καθηγητών, δεύτερον, σύνδεση των αποτελεσμάτων της αξιολόγησης με την αμοιβή και, τρίτον, εξουσία στον υπεύθυνο προϊστάμενο (γυμνασιάρχη ή λυκειάρχη). Είναι βέβαιο ότι οι άνθρωποι του υπουργείου Παιδείας και οι εκπαιδευτικοί θα έχουν να προτείνουν διάφορα πρόσθετα μέτρα για τη βελτίωση του συστήματος, τα οποία θα πρέπει να μελετηθούν σοβαρά όταν διατυπωθούν. Είναι επίσης βέβαιο ότι οι συνδικαλιστές και οι διάφοροι τεμπέληδες όλων των κομματικών αποχρώσεων, που δεν έχουν συναίσθηση των ευθυνών τους και καλοπερνούν εις βάρος του μέλλοντος της νέας γενιάς, θα αντιδράσουν αρνητικά και σφόδρα. Ομως είναι καιρός να τους πετάξουμε στο καλάθι των αχρήστων.

Ο Θ.Π. Λιανός είναι ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών