Το ΝΑΤΟ θα πρέπει να διαλέξει

Καθώς εορτάζει τα 70 χρόνια από την ίδρυσή του (συγκροτήθηκε στις 4 Απριλίου 1949), το ΝΑΤΟ αντιμετωπίζει επικίνδυνες κεντρόφυγες δυνάμεις. Τα μέλη του κινούνται σε αντίθετες τροχιές και ασύμβατες κατευθύνσεις.

Η Συμμαχία έχει ήδη την εμπειρία μιας υπαρξιακής κρίσης: η διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης, της «αυτοκρατορίας του κακού», στέρησε την Ατλαντική Συμμαχία από τον σαφή, ιδεολογικά προσδιορισμένο και γεωπολιτικά ορατό αντίπαλο. Η κεκτημένη ταχύτητα δεκαετιών αντικομμουνισμού εμπόδισε το ΝΑΤΟ να κάνει την κίνηση – ματ, που θα άλλαζε πραγματικά τον κόσμο, πολύ περισσότερο από την αναίμακτη νίκη του επί του Συμφώνου της Βαρσοβίας: η κίνηση αυτή θα ήταν το τηλεφώνημα πρόσκλησης στη Ρωσία του Γέλτσιν να ενταχθεί στη Συμμαχία. Η Μόσχα το περίμενε, αλλά η Δύση δεν το έκανε.

Η διάσταση εμπεδώθηκε με την αντιπυραυλική ασπίδα, που οι ΗΠΑ επεδίωξαν επίμονα να τοποθετήσουν στην Ανατολική Ευρώπη. Και ο νέος Ψυχρός (και βεβαίως ποτέ θερμός, λόγω Δόγματος Αμοιβαίας Καταστροφής) Πόλεμος συνεχίστηκε. Με την προσάρτηση της Κριμαίας από τον Πούτιν με προεδρικό διάταγμα, τον εμφύλιο διχασμό της Ουκρανίας, την επιστροφή της Ρωσίας στα Βαλκάνια και στη Συρία, την προσέγγιση με την Τουρκία, τις αιτιάσεις για ρωσική εμπλοκή στις αμερικανικές εκλογές κ.ο.κ. Από το τηλεφώνημα που δεν έγινε τη στιγμή που έπρεπε, φτάσαμε στην πλήρη γεωπολιτική ανάκαμψη του ρωσικού κολοσσού.

Αυτά χθες. Σήμερα οι εξελίξεις μεταβάλλουν καλειδοσκοπικά τις προοπτικές. Το ΝΑΤΟ αποτελεί μια παράταιρη νομική συγκατοίκηση. Το κεντρικό πρόβλημα είναι η Τουρκία. Ο Ψυχρός Πόλεμος είχε συγκαλύψει το βαθύ πολιτισμικό χάσμα που χωρίζει την ασιατική αυτή χώρα από την Ευρώπη και είχε θέσει στο (πάντα προσωρινό) χρονοντούλαπο της Ιστορίας μία ολόκληρη χιλιετία σφοδρής υπαρξιακής σύγκρουσης μεταξύ των Τούρκων και του ευρωπαϊκού κόσμου.

Αλλά η Ιστορία δεν συγχωρεί τις ανιστόρητες λυκοφιλίες. Μετά τις δημόσιες προσβολές μεταξύ Μακρόν και Ερντογάν, τι συμμαχία μπορεί να υπάρξει εφεξής μεταξύ Γαλλίας και Τουρκίας; Οταν ο Μακρόν χαρακτηρίζει το ΝΑΤΟ «εγκεφαλικά νεκρό» και ο Ερντογάν αποκαλεί τον Μακρόν «εγκεφαλικά νεκρό», έχει εκλείψει η στοιχειώδης ψυχική επαφή ή έστω τεχνική διπλωματική επικοινωνία που συγκροτεί κοινό έδαφος αλληλοκατανόησης και κοινής δράσης σε κάθε συμμαχία.

Οταν η Γαλλία και η Ιταλία αναγγέλλουν κοινή ναυτική αποστολή στην Ανατολική Μεσόγειο για την προάσπιση της σταθερότητας λόγω της συμπεριφοράς της Τουρκίας, δηλαδή επιχειρούν προβολή ισχύος έναντι του νεο-οθωμανικού οράματος, τότε στο εσωτερικό της Συμμαχίας συνυπάρχουν τα δύο αντίθετα άκρα μιας δυνάμει συγκρουσιακής γεωπολιτικής διελκυστίνδας.

Οταν η Τουρκία πραγματοποιεί δοκιμές των ρωσικών της πυραύλων με στόχους αεροπλάνα αμερικανικής κατασκευής, τι συμμαχία μπορεί να υπάρξει εφεξής μεταξύ ΗΠΑ και Τουρκίας;

Οταν η Τουρκία θέτει στο ΝΑΤΟ αρνησικυρία στην ανάπτυξη αμυντικών συστημάτων των βαλτικών κρατών και της Πολωνίας έναντι της Ρωσίας, πώς μπορεί να λειτουργήσει το ΝΑΤΟ ως Συμμαχία;

Οσο για τη Γερμανία, αυτή επιστρέφει αενάως στη φιλοτουρκική πολιτική του Κάιζερ Βίλχελμ με αντάλλαγμα τη γεωοικονομική – γεωπολιτική «Μεγάλη Οδό προς Ανατολάς». Αλλά η στήριξή της στην παραμονή της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ «για γεωστρατηγικούς λόγους» δεν αρκεί για να διασωθεί η συνοχή της Συμμαχίας. Πολύ περισσότερο που είναι εμφανής η (προσωρινή έστω) πολιτική αποδυνάμωση του Βερολίνου.

Φυσικά, το ΝΑΤΟ έχει την ευκαιρία να ανασυγκροτηθεί σε νέα βάση χωρίς την Τουρκία. Αλλά οι ΗΠΑ, που έχουν τον τελευταίο λόγο, έχουν εγκλωβιστεί από τον Τραμπ σε μια αδιέξοδη φιλοτουρκική πολιτική. Ετσι, στο δίλημμα «επιβίωση του ΝΑΤΟ χωρίς Τουρκία ή παράλυση του ΝΑΤΟ με Τουρκία» η απάντηση σήμερα τείνει προς το δεύτερο σκέλος. Και ο χαρακτηρισμός του Μακρόν επιβεβαιώνεται, με τεράστιο κόστος για την παγκόσμια ασφάλεια.

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Γενεύης