Η επιστροφή {LF}της πατριαρχίας

Το 1980, ο αμερικανός ερευνητής Τζόζεφ Εντελσον ανέθεσε σε μια συνάδελφό του να γράψει ένα κεφάλαιο αφιερωμένο στα κορίτσια, προκειμένου να το περιλάβει στο βιβλίο του για την ψυχολογική ανάπτυξη των εφήβων. Ενα κεφάλαιο σε ένα ολόκληρο βιβλίο, δεν είναι περίεργο; Κι όμως, η ερευνήτρια δεν μπόρεσε να συγκεντρώσει πληροφορίες ούτε γι’ αυτό! Ενα άλλο βιβλίο αναφοράς της εποχής, που λεγόταν «Ο ψυχολογικός κόσμος των εφήβων», είχε υπότιτλο «Μια μελέτη 575 αγοριών».

Με το βιβλίο της «Με μια διαφορετική φωνή», που ουσιαστικά εγκαινίασε το φιλοσοφικό κίνημα του care, η Κάρολ Γκίλιγκαν κατέθεσε τις πρώτες της σκέψεις γι’ αυτή την εξωφρενική ανισότητα μεταξύ των δύο φύλων. Μαζί με τους συνεργάτες της, μελέτησε μια ομάδα κοριτσιών ηλικίας 7 ως 15 ετών σε διάφορα στάδια της ανάπτυξής τους. Ανακάλυψαν λοιπόν ότι γύρω στα δέκα τους χρόνια, πάθαιναν το ίδιο πράγμα: ενώ ως τότε τα πήγαιναν μια χαρά και είχαν καλές επιδόσεις στο σχολείο, ξαφνικά εμφάνιζαν μια αδυναμία να εκφραστούν και να κάνουν φιλίες. Κάτι τις εμπόδιζε, κάτι τις φρέναρε.

Η Γκίλιγκαν ονόμασε αυτό το εμπόδιο πατριαρχία. Επηρέαζε και τα αγόρια, αλλά σε μικρότερη ηλικία και με διαφορετικό τρόπο. Ενώ τα κορίτσια άρχιζαν να λένε «δεν ξέρω», τα αγόρια έλεγαν «δεν με ενδιαφέρει». Εκείνα είχαν άλλο πρόβλημα: όταν δεν ήταν αρκετά αρρενωπά, τα αποκαλούσαν «αδερφές» ή έλεγαν ότι συμπεριφέρονταν σαν κορίτσια.

Για την επιμονή των ανδρών να σβήσουν τη μοίρα, τη φωνή και τα ίχνη των γυναικών γράφει και η Μισέλ Περό στην ανθολογία της «Ο δρόμος των γυναικών». Ισχύει άραγε το ίδιο και σήμερα; Μα ναι, απαντά η Γκίλιγκαν. Στην Αμερική του Ντόναλντ Τραμπ, βλέπει κανείς μια έκρηξη οργής όταν η μάσκα του άτρωτου αρσενικού αρχίζει να γλιστράει. Η λέξη «πατριαρχία», που είχε περάσει στην αφάνεια, επανεμφανίστηκε στις στήλες των New York Times μετά την εκλογή του Τραμπ. Ο άνθρωπος αυτός αποτελεί την ακριβή ενσάρκωση του πατριάρχη, του άνδρα που θεωρεί ότι κάτι είναι αλήθεια επειδή το λέει αυτός.

«Γιατί επιμένει η πατριαρχία;» ονόμασε λοιπόν η Γκίλιγκαν το τελευταίο της βιβλίο, που έγραψε μαζί με μια πρώην φοιτήτριά της, τη Ναόμι Σνάιντερ. Μια από τις ερωτήσεις που αποπειράται να απαντήσει είναι γιατί το 52% των λευκών Αμερικανίδων, στην πλειονότητά τους χωρίς πτυχίο, ψήφισαν τον σημερινό πρόεδρο, ενώ οι μαύρες Αμερικανίδες δεν έκαναν το ίδιο. Ενας λόγος, λέει, έχει να κάνει με την ανεργία και τις ανισότητες, που έχουν φτάσει σε δυσθεώρητα ύψη στην Αμερική. Πολλοί από τους άνδρες που δεν έχουν απορρίψει την αρσενική κυριαρχία, νιώθουν δηλαδή την αρρενωπότητα που τους καλλιέργησε το πατριαρχικό σύστημα να πλήττεται από το γεγονός ότι δεν μπορούν να συντηρήσουν τις οικογένειές τους, αισθάνονται εξευτελισμένοι, το ρίχνουν στο πιοτό και τα φάρμακα, γίνονται ευερέθιστοι και βίαιοι. Απέναντι σε αυτούς τους άνδρες, λοιπόν, πολλές γυναίκες λένε «αν ο Τραμπ μπορέσει να τους βρει δουλειά, δεν με ενδιαφέρουν τα υπόλοιπα».

Η Κάρολ Γκίλιγκαν είναι ενθουσιασμένη με την Γκρέτα Τούνμπεργκ, ποτέ δεν πίστευε ότι η φωνή ενός νέου κοριτσιού θα είχε τόση επιρροή. Καταλαβαίνει και γιατί της επιτίθενται με τόση δριμύτητα: κάθε γυναίκα που αρνείται να υποταχθεί στις επιταγές της πατριαρχίας, που δεν δέχεται να σβήσει την προσωπικότητά της προς όφελος των ανδρών, γίνεται στόχος. Αν λάβουμε υπόψη ότι ιστορικά πολλές γυναίκες άρθρωσαν μια ενοχλητική φωνή και στη συνέχεια δυσκολεύτηκαν να επανενταχθούν στην κοινωνία γιατί τις αποκάλεσαν τρελές και υστερικές, αναρωτιέται η Μισέλ Περό, μήπως εν τέλει η μεγάλη δύναμη της πατριαρχίας είναι να κάνει τις γυναίκες να πιστέψουν ότι αν εξαφανιστεί θα βγουν εκείνες χαμένες;

Η αμερικανίδα ιστορικός συμφωνεί. Και φοβάται ότι η αποσταθεροποίηση της πατριαρχίας μπορεί να προκαλέσει πολύ μεγάλη βία. Είναι ένας από τους λόγους που υποστηρίζει με θέρμη την Ελίζαμπεθ Γουόρεν για το χρίσμα των Δημοκρατικών. «Είναι όμως έτοιμη η Αμερική να εκλέξει μια γυναίκα; Ο κόσμος τής καταλογίζει ό,τι του ‘ρθει, όπως για παράδειγμα ότι έχει δασκαλίστικο ύφος. Είναι τρελό πώς βρίσκουν πάντα λόγο για να επικρίνουν τον τρόπο που εκφράζονται οι γυναίκες».

Κάρολ Γκίλιγκαν (1936- )
Μια ροκ σταρ του φεμινισμού
Στα τέλη της δεκαετίας του ’60, ζώντας σε ένα προάστιο της Βοστώνης με τον άντρα της και τους τρεις γιους τους, η Κάρολ Γκίλιγκαν άρχισε να νιώθει κάπως περίεργα. Ηταν η μόνη γυναίκα στο σπίτι. Ο σκύλος ήταν αρσενικός. Ο γάτος επίσης. Ολοι στο Χάρβαρντ ήταν άντρες. ‘Η θα βούλιαζε ή θα κολυμπούσε. Κολύμπησε. Το βιβλίο της «Με μια διαφορετική φωνή», που κυκλοφόρησε το 1982, έχει πουλήσει μέχρι σήμερα 700.000 αντίτυπα και έχει μεταφραστεί σε 17 γλώσσες.
Ροκ σταρ του φεμινισμού: έτσι χαρακτηρίζουν οι New York Times τη γυναίκα που δέχθηκε πυρά ακόμη και από φεμινίστριες, βλέπει όμως σήμερα τον όρο στον οποίο τόσο επέμεινε, την πατριαρχία, να επανέρχεται στο προσκήνιο σαν τον κακό εξολοθρευτή στην ταινία «Terminator 2»: δέχεται διαδοχικά κτυπήματα, σπάει και γίνεται κομμάτια, αλλά πάντα αναγεννάται από τις στάχτες του.