Το τέλος της αθωότητας;

Το Γούντστοκ και η μεγάλη επιτυχία του στην Πολιτεία της Νέας Υόρκης δημιούργησαν εντύπωση μα και ζήλεια στη Δυτική Ακτή και ιδιαίτερα στη Βόρεια Καλιφόρνια που διεκδικούσε τα πρωτεία στη ροκ σκηνή. Με πρωτοβουλία των Grateful Dead και των Jefferson Airplane και εξασφαλίζοντας τη συμμετοχή των Rolling Stones αποφάσισαν να κάνουν συναυλία ροκ στο Σαν Φρανσίσκο. Τελικά απέτυχαν να βρουν κατάλληλο χώρο και στις 4 Δεκεμβρίου κατέληξαν να γίνει η συναυλία στο Αλταμοντ στις 6 Δεκεμβρίου, Σάββατο. Μόλις το μάθαμε το πρωί 5 Δεκεμβρίου ο Μιχάλης, η Λίντα και εγώ αποφασίσαμε να πάμε. Και μια και οι προειδοποιήσεις των νεανικών ραδιοσταθμών μιλούσαν για αναμενόμενα πλήθη, ξεκινήσαμε στις 6.30 το πρωί από το Στάνφορντ για μια απόσταση περίπου 65 χιλιομέτρων.

Η συναυλία θα άρχιζε περί τις 12 το μεσημέρι. Μπήκαμε στο Renault 4L του Μιχάλη, που ξεχώριζε ανάμεσα στα παλιά αμερικανικά Ford, Buick μα και τα ψυχεδελικά ζωγραφισμένα Volkswagen Bus, και οδηγήσαμε μέχρι τις 10 π.μ., οπότε αναγκαστήκαμε, από το πήξιμο στον δρόμο, να παρκάρουμε στο πλάι και να συνεχίσουμε ακόμα τρία τέταρτα με τα πόδια. Φτάσαμε κατά τις 11 κι ανεβήκαμε περίπου στη μέση της πλαγιάς του λόφου, στο κάτω μέρος της οποίας είχε στηθεί μια πρόχειρη εξέδρα για τα συγκροτήματα. Γύρω γύρω πλήθη κόσμου, οι πιο μετριοπαθείς εκτιμήσεις είπαν την επαύριο για 300.000. Μισοκάτσαμε, μισοξαπλώσαμε σ’ ένα ινδικό ύφασμα που ‘χαμε κουβαλήσει. Είχε εξαιρετική λιακάδα κι έτσι κάποιοι ήταν τελείως γυμνοί, περισσότεροι/ες γυμνοί/ες από τη μέση και πάνω. Οι πιο πολλοί/ές πάντως ντυμένοι/ες. Με μακριά μαλλιά, με κοντά μαλλιά, με γένια ή χωρίς, με τσιγάρα καπνού, με τσιγάρα μαριχουάνας ή χωρίς τσιγάρο – όλα θεωρούνταν φυσιολογικά.

Από τα μεγάφωνα ακούγονταν αναγγελίες για προσεχείς εκδηλώσεις, οδηγίες για τις (πρόχειρες) τουαλέτες, προειδοποιήσεις για νοθευμένο LSD που κυκλοφορούσε.

Λίγο μετά τις 12 το μεσημέρι ξεκίνησε η μπάντα του Σαντάνα με το «Savor» και στη συνέχεια το «Jingo». Ο συνδυασμός χαρντ ροκ και λάτιν ξεσήκωσε τα πλήθη, και εμάς μαζί.

Μετά τον Σαντάνα εμφανίστηκαν οι Jefferson Airplane ξεκινώντας με το «The Other Side of This Life». Κάποια στιγμή σταμάτησαν, σαν να γίνονταν κάποιες φασαρίες. Από μακριά δεν διακρίναμε και πολλά πράγματα. Την επομένη μάθαμε ότι μέσα στον υπερβάλλοντα ζήλο τους οι Hell’s Angels, που είχαν αναλάβει την περιφρούρηση, χτύπησαν τον Μάρτι Μπάλιν, μέλος του γκρουπ. Μετά τη διακοπή συνεχίστηκε η συναυλία με αποκορύφωμα τη συγκλονιστική φωνή της ιέρειας του acid rock Γκρέις Σλικ στο «White Rabbit».

Οι Flying Burrito Brothers ακολούθησαν λέγοντας βέβαια και το «Six Days on the Road», ενώ, όσο μπορούσαμε να καταλάβουμε, τα πράγματα είχαν ησυχάσει. Συνέχισαν οι υπέροχοι Crosby, Stills, Nash and Young ξεκινώντας με το «Long Time Gone». Η αλήθεια είναι ότι ο τεράστιος ανοιχτός χώρος δεν ευνοούσε τις λεπτές αποχρώσεις τους στις φωνές και στις νότες. Περιμέναμε τους Grateful Dead, από τους πρωταγωνιστές της οργάνωσης αυτής της συναυλίας, αλλά αυτοί ποτέ δεν βγήκαν. Τα πράγματα είχαν αγριέψει ξανά. Η σκηνή ήταν μόλις ένα μέτρο πάνω από το έδαφος, πολλοί μεθυσμένοι ή μαστουρωμένοι προσπαθούσαν να ανέβουν. Οι Αγγελοι της Κολάσεως δεν τους απωθούσαν και πολύ ευγενικά… Ετσι ο Τζέρι Γκαρσία και η παρέα του αποφάσισαν να μη συμμετάσχουν.

Μεσολάβησε αρκετό διάστημα, το σκοτάδι άρχισε να απλώνεται, η θερμοκρασία έπεφτε, κάποιοι γυμνοί ή ημίγυμνοι γύρω μας αναγκάστηκαν να σκεπαστούν. Δεν βλέπαμε σχεδόν τίποτα μέχρι που ακούστηκαν οι πρώτες νότες από την κιθάρα του Κιθ Ρίτσαρντς, μπήκε η αγαπημένη, αυθάδης φωνή του Μικ Τζάγκερ τραγουδώντας το «Jumpin’ Jack Flash», άναψαν οι προβολείς της εξέδρας και εμείς πεταχτήκαμε όρθιοι, ξετρελαμένοι. Οι Rolling Stones λειτουργούσαν με πάθος στην εκκλησία του ροκ.

Οι Stones συνέχισαν με τα αγαπημένα ροκ τραγούδια τους, «Satisfaction», «Sympathy for the Devil» και άλλα. Κάποια στιγμή σταμάτησαν, κάτι γινόταν, ήμασταν που ήμασταν μακριά, ήταν και σκοτάδι, δεν καταλαβαίναμε. Την άλλη μέρα μάθαμε ότι προσπάθησε να ανέβει στη σκηνή μαστουρωμένος νεαρός με πιστόλι και οι καλοί Αγγελοι της περιφρούρησης τον μαχαίρωσαν μέχρι θανάτου. Σημειωτέον ότι στη δίκη που έγινε μήνες μετά αθωώθηκαν ως ευρισκόμενοι σε άμυνα.

Οι Stones ύστερα από μια διακοπή ίσως μισής ώρας συνέχισαν, μας ξεσήκωσαν και πάλι. Δεν είχαμε καταλάβει τι είχε συμβεί, με το τέλος ξεκινήσαμε και πάλι με τα πόδια ως το αυτοκίνητο του Μιχάλη και πίσω στο Πάλο Αλτο όπου φτάσαμε μετά τα μεσάνυχτα. Κάποια ερωτηματικά για τα βίαια επεισόδια είχαμε (ιδέα δεν είχαμε για θάνατο), μα ήμασταν ενθουσιασμένοι για την καταπληκτική ροκ εμπειρία. Αργότερα είπαν για αυτή τη συναυλία ότι ήταν το «το τέλος της αθωότητας». Πιασάρικος τίτλος αν και δεν ξέρω πότε ξεκίνησε η αθωότητα (ίσως «το καλοκαίρι της αγάπης» του 1967;). Αυτό που ξέρω είναι ότι ήταν μια ιστορική εμπειρία ζωντανή στη μνήμη μισό αιώνα μετά.

Η ροκ σκηνή του Σαν Φρανσίσκο

Τα χρόνια του ‘60 και αρχών του ‘70 στο Σαν Φρανσίσκο αναπτύχθηκε σημαντικά η «αντικουλτούρα» και μαζί με αυτήν η μουσική ροκ, ειδικότερα η acid rock, η ψυχεδελική ροκ. Υπήρχε η κλασική τριάδα ροκ συγκροτημάτων της περιοχής, οι Jefferson Airplane, οι Grateful Dead και οι Quicksilver Messenger Service. Και όπως με τους τρεις σωματοφύλακες που ήταν τέσσερις με τον Ντ’ Αρτανιάν, έτσι και οι ροκ τριάδα του Σαν Φρανσίσκο ήταν τετράδα με τους Creedence Clearwater Revival.
Τα συγκροτήματα αυτά έπαιζαν συχνά και σε αίθουσες και σε διαδηλώσεις, ιδίως στο ξεκίνημα πορειών ειρήνης. Στο Σαν Φρανσίσκο έπαιζαν στα λεγόμενα ballrooms, αίθουσες άδειες με μια σκηνή και με όρθιους (ή καθισμένους στο πάτωμα) τους ακροατές. Λίγο σαν το Ρόδον παλιότερα, το Γκαγκάριν μέχρι σήμερα στα καθ’ ημάς αθηναϊκά. Επαιζαν ακόμη σε αίθουσες ή σε υπαίθριους χώρους στα δύο βασικά πανεπιστήμια της ευρύτερης περιοχής, δηλαδή το Στάνφορντ και το Μπέρκλεϊ.
Το βασικό ballroom στο Σαν Φρανσίσκο ήταν το Fillmore West που το διαχειριζόταν ο Μπίλι Γκράχαμ, όπως και το Fillmore East στη Ν. Υόρκη. Αργότερα προστέθηκε και το Winterland. O Γκράχαμ οργάνωνε συνήθως κάθε βδομάδα (3-4 μέρες) συναυλίες με ένα νεοεμφανιζόμενο συγκρότημα, ένα μεσαίο κι ένα μεγάλο όνομα. Εκεί είχα την ευκαιρία να δω πάμπολλα μεγάλα συγκροτήματα. Οπως βέβαια τη βασική τετράδα του Σαν Φρανσίσκο, αλλά και της περιοχής, όπως Santana, Big Brother and the Holding Company, It’s a Beautiful Day, Doobie Brothers, συγκροτήματα από αλλού, όπως οι Chicago, Fleetwood Mac κ.ά., μα ακόμα και πρωτοεμφανιζόμενα τότε, όπως τους Black Sabbath.
Με την ευρεία έννοια το ροκ περιλαμβάνει κι άλλους, όπως η Τζόαν Μπαέζ, κάτοικος της περιοχής, παντρεμένη τότε με τον Ντ. Χάρις, πρόεδρο των φοιτητών του Στάνφορντ που είχε φυλακιστεί για άρνηση στράτευσης. Ετσι η Μπαέζ, ως ευαισθητοποιημένη, πήγε σε εκκλησία του Πάλο Αλτο, όπου είχε καταφύγει αρνητής συνείδησης, και τραγούδησε για να τον ενισχύσει ψυχολογικά, και είχα την ευκαιρία να την παρακολουθήσω από απόσταση… δύο μέτρων. Μα και αργότερα σε υπαίθριο θέατρο, το επονομαζόμενο Greek Theater του Μπέρκλεϊ, τραγούδησε με τη Μελίνα Μερκούρη για την ελληνική αντίσταση στη χούντα, και με πολλούς από εμάς επί σκηνής πίσω από τις τραγουδίστριες…
Γενικά, την εποχή εκείνη το Σαν Φρανσίσκο ήταν κέντρο τόσο πολιτικής όσο και πολιτιστικής αμφισβήτησης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο άνθησε και η μουσική ροκ ως μέρος της αμφισβήτησης όχι μόνο της μουσικής μα και του τρόπου ζωής παλαιότερων γενιών.

Ο Σπύρος Καβουνίδης είναι δρ πολιτικός μηχανικός. Διετέλεσε πρόεδρος των ξένων φοιτητών του Πανεπιστημίου Στάνφορντ