Καταναλωτικός πολιτισμός

Πρώτα απ’ όλα να ξεκαθαρίσουμε κάτι. Το Black Friday, ως όρος, έχει να κάνει με το χρώμα του μελανιού που χρησιμοποιούσαν στις λογιστικές εγγραφές των εμπορικών επιχειρήσεων των ΗΠΑ, στη δεκαετία του 1950. Διότι, εσχάτως, μέσα στη γραφικότητα του «Για όλα φταίει ο καπιταλισμός» ακούσαμε μέχρι και ότι σχετίζεται με τη δουλεία και το εμπόριο των σκλάβων. Στην Ελλάδα έχει μια παράδοση μόλις τριών ετών αλλά δεν είναι μόνο αυτή η διαφορά από την αμερικάνικη εκδοχή της «μεγάλης γιορτής του εμπορίου». Πρόκειται για μια εντελώς άλλη κουλτούρα όσον αφορά στη σχέση μεταξύ εμπόρου και καταναλωτή. Ο καταναλωτικός πολιτισμός εκεί είναι σε επίπεδα που δεν πρόκειται να τα κατακτήσουμε στο άμεσο μέλλον όσο και αν υιοθετούμε τα τελετουργικά του έθιμα. Τα ήθη είναι που κάνουν τη διαφορά.

Ημουν στη Νέα Υόρκη την Black Friday του 2008, ενάμισι μήνα δηλαδή μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers που πυροδότησε την παγκόσμια οικονομική κρίση. Οχι μόνο εκείνη την ημέρα αλλά και όσες ακολούθησαν, η προσπάθεια των εμπορικών επιχειρήσεων να τονώσουν την κατανάλωση και το πεσμένο ηθικό των Νεοϋορκέζων είχε κάτι από… εθνικό ξεσηκωμό. Οι τιμές σε ελεύθερη πτώση και ο μέσος όρος των εκπτώσεων κοντά στο 80%. Ακόμη και σε παραδοσιακούς οίκους πολυτελείας που, για λόγους στρατηγικής, δεν κάνουν εκπτώσεις. Το κυνήγι της χαμηλότερης τιμής έμοιαζε με το παιχνίδι του χαμένου θησαυρού. Τόση η έκπτωση στην ταμπέλα αλλά «ανακαλύψτε στο ταμείο ακόμη μεγαλύτερη μείωση της τιμής».

Δεν ξέρω αν «για όλα φταίει ο καπιταλισμός» πάντως, φταίει – δεν φταίει, αφού υφίσταται, ας αντιμετωπίζει όλον τον χρόνο τον καταναλωτή ως τιμώμενο πρόσωπο. Οπως ακριβώς συμβαίνει στις ΗΠΑ. Εκεί που αν ζητήσεις να σου αλλάξουν ένα ρούχο που αγόρασες πριν από ένα χρόνο, θα ακούσεις το «sure» της πωλήτριας. Ακόμη και αν το έχεις φορέσει. Διότι, αν δεν το φορέσεις, πώς θα ξέρεις ότι, για παράδειγμα, ξεχειλώνει στους αγκώνες;