Η ελευθερία μιας απαγόρευσης

Η γυναίκα που καθισμένη σε ένα πεζούλι της οδού Αριστείδου καπνίζει με μια έντονη νευρικότητα ώστε το συμπαθητικό πρόσωπό της να γίνεται εξαιρετικά δυσάρεστο, σου δίνει να καταλάβεις, όπως με σπασμωδικές ταυτόχρονα κινήσεις πίνει τον καφέ της από ένα πλαστικό κύπελλο, τι ακριβώς έχει συμβεί. Υπάλληλος ενός γραφείου που στεγάζεται σε ένα από τα παρακείμενα κτίρια κάνει χρήση της ολιγόλεπτης άδειάς της και έχει κατέβει στον πασίγνωστο λόγω των γραφείων της ΔΕΗ, τόσο μικρό όμως δρόμο. Ακόμη και για έναν που δεν μελετά επισταμένα τα πρόσωπα, την έκφραση της γυναίκας της οδού Αριστείδου δεν θα την απέδιδες στο γεγονός ότι ήταν τόσο το αίσθημα της ευθύνης της για τη δουλειά της που προσωρινά είχε εγκαταλείψει ώστε να αλλοιώνεται το πρόσωπό της, αλλά κυρίως γιατί μια απόλαυση που θα την ήθελε παρατεταμένη, ήταν υποχρεωμένη να την περιορίσει στο ελάχιστο.

Θα άξιζε ίσως να παραμείνει ασχολίαστο το περιστατικό αν εξαντλούνταν σε όσα ήδη σημειώσαμε, υπάρχει όμως μια παράμετρος που το μεταβάλει σε ενδεικτικό μιας νοσούσας νοοτροπίας, ανεπίδεκτης καθώς φαίνεται σε κάθε προοπτική θεραπείας. Μέσα σε κανονικές συνθήκες, όπως αυτές που ζούμε, την όποια απαγόρευση που έχει εκ των πραγμάτων μερικό χαρακτήρα – όπως συμβαίνει με τον αντικαπνιστικό νόμο – ακόμη και αν αγνοήσεις τις ευεργετικές της συνέπειες, μπορείς να τη μεταβάλεις σε προϋπόθεση ώστε η απόλαυση όταν υπάρξει να γίνει ακόμη μεγαλύτερη. Αφού θα ήταν αδύνατο για τον κάθε άνθρωπο, όποιος και αν είναι, να απολαμβάνει συνεχώς, θα μπορούσε μια απαγόρευση τόσο περιορισμένης ισχύος, αντί να αποκτά τον δραματικό χαρακτήρα μιας απαγόρευσης που αφορά το καθετί, να γίνεται δεκτή σχεδόν με ανακούφιση αφού μοιάζει να συμπίπτει με έναν φυσικό νόμο που θέλει την απόλαυση να έχει νόημα μόνο κατά διαστήματα. Αν σκεφτεί κανείς την προοπτική πολλών απολαύσεων που μας τις υπαγορεύει ο ίδιος μας ο εαυτός και είναι ο εαυτός μας στη συνέχεια που παρεμβαίνει και ανακόπτει την υλοποίησή τους για τους χ και ψ λόγους, αναρωτιέται γιατί άραγε μια απαγόρευση που χρεώνεται σε καθαρά υποκειμενικούς λόγους να είναι πιο σεβαστή σε σχέση με μια απαγόρευση που, αν και με κρατική σφραγίδα, μόνο ως παραβίαση της ελευθερίας δεν θα μπορούσες να τη χαρακτηρίσεις. Βέβαια είναι δύσκολο, αν όχι ακατόρθωτο, το αίσθημα της ελευθερίας όπως το αντιλαμβάνεται ο καθένας μέσα του, να συμπέσει με το αίσθημα της ελευθερίας όπως το εννοεί ακόμη και η ιδεωδέστερη δημοκρατία.

Δεν σημαίνει όμως ότι το ασύμπτωτο αυτό λειτουργεί πάντα προς όφελος της πλευράς που έχει τη μικρότερη ευχέρεια να επιχειρηματολογήσει για το δίκαιό της, χωρίς επιπλέον κανέναν επίσημο φορέα να μπορεί να τη συνδράμει. Αν η πλειονότητα των κρατικών αποφάσεων είναι στην ουσία ένας καλυμμένος ή ακάλυπτος βιασμός της ελευθερίας του ανθρώπου, δεν σημαίνει ότι είναι αδύνατο να υπάρξει μια σχετική απόφαση που αποκαλύπτει απεριόριστες διαστάσεις αυτής της ελευθερίας.