Ποτάμι χωρίς κοίτη

Είχε τελικά ατζέντα το Ποτάμι; Ή δανείστηκε τα αιτήματα του κεντρώου φιλελευθερισμού για να τα βαφτίσει ποταμίσια; Αν δεν ξεκινήσει κανείς από την αντανάκλαση των κοινωνικών προσδοκιών στον σχηματισμό ενός πολιτικού φορέα, δεν μπορεί να ερμηνεύσει και τη διακοπή της λειτουργίας του.

Η εύκολη ανάγνωση θέλει το Ποτάμι θύμα της πολιτικής εικόνας που καλλιέργησε. Το κόμμα ήθελε, αλλά η κοινωνία δεν τραβούσε. Παραήταν προχωρημένες οι θέσεις του για το σύμφωνο συμβίωσης, τις σχέσεις Κράτους – Εκκλησίας και την εξωτερική πολιτική. Ενεργοποίησαν, λοιπόν, τα συντηρητικά ριφλέξ, που σε παρεμφερείς συζητήσεις έχουν τον ρόλο της μεταβλητής και – ως διά μεταφυσικής – λύνουν όλα τα αινίγματα. Αν, όμως, ίσχυε αυτή η ερμηνεία, γιατί δεν επαληθεύτηκε στην περίπτωση του κατεξοχήν «διαφημιστή της προοδευτικότητας»; Γιατί στο Μακεδονικό να την πληρώσει το Ποτάμι, τη στιγμή που ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είδε τα ποσοστά του να κατακρημνίζονται στη Βόρεια Ελλάδα;

Μια άλλη οπτική θέλει το Ποτάμι πολύ αρχηγικό για να είναι αντιπροσωπευτικό. Ο Σταύρος Θεοδωράκης εξέφραζε την ψυχή του κόμματος, αλλά έφτασε σε ένα σημείο που δεν μπορούσε να εκφράσει μεμονωμένους βουλευτές του. Φλέρταρε με το ΚΙΝΑΛ, αλλά έφυγε όταν αντιλήφθηκε ότι μπορούσε να είναι αρχηγικό χωρίς εκείνον αρχηγό. Αλληθώρισε προς τον Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος όμως είχε διαλέξει τον συγκυβερνήτη του. Οι αποφάσεις λαμβάνονταν στη Σεβαστουπόλεως, χωρίς να λειτουργεί καμία άλλη δικτύωση στην περιφέρεια. Το Ποτάμι είχε παρουσία στη Βουλή, χωρίς να έχει αναφορές στις τοπικές κοινωνίες. Και οι βουλευτές του έμεναν στα μετόπισθεν για να διερμηνεύουν τις κινήσεις του αρχηγού ή να αναζητούν τη στέγη της επόμενης ημέρας.

ΜΟΝΟΔΡΟΜΟΣ. Η Ιστορία δεν γράφεται με υποθετικές ερωτήσεις και κυρίως δεν απαντάει στο «τι θα γινόταν, εάν…». Υπάρχει, ωστόσο, ένα κομβικό σημείο πέρα από το οποίο το πολιτικό raison d’ être του Σταύρου Θεοδωράκη μοιάζει με μονόδρομο. Γιατί δεν συνεργάστηκε με τη Νέα Δημοκρατία – του Κυριάκου Μητσοτάκη – όταν είδε ότι μια τέτοια συνέργεια του εξασφάλιζε οξυγόνο; Ηθελε να διατηρήσει για τον εαυτό του το μονοπώλιο στην εκπροσώπηση των άστεγων κεντρώων φιλελευθέρων; Δεν ήθελε να απενοχοποιήσει τη Δεξιά ως η πλέον απενοχοποιητική της συνιστώσα; Αν πιστέψουμε την πολιτική κουζίνα των επίμαχων ημερών, πάντως, το ραντεβού μεταξύ Μητσοτάκη και Θεοδωράκη δεν απέδωσε, επειδή αργά ή γρήγορα έφτασαν στην ετικέτα. «Νέα Δημοκρατία – Το Ποτάμι» ήταν η μία εκδοχή. Νέα Δημοκρατία αμετάφραστο ήταν η άλλη, με αυτόνομη παρουσία των συνεργαζόμενων μελών στη Βουλή. Οπως ο Σκυλακάκης της Δράσης, αν θέλετε μια ατάκα της περιόδου.

Στο όνομα Κυριάκος Μητσοτάκης μπορεί και να κρύβεται ήδη συσσωρευμένη η αντιενέργεια που ρούφηξε μέσα της το Ποτάμι. Οπως το σημείο μηδέν για την αμφισβήτηση του συριζαϊκού παραδείγματος ήταν η εκλογή τού νυν Πρωθυπουργού στην ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας, η τελευταία σήμανε και την αντίστροφη μέτρηση για το πάλαι ποτέ κόμμα της ελάσσονος αντιπολίτευσης. Αν η τακτική Μητσοτάκη αφαιρούσε – με όλες τις εκπτώσεις – πόντους από τον λαϊκισμό, άλλο τόσο αφαιρούσε ζωτικό χώρο από τους φερώνυμους εκφραστές του κεντρώου φιλελευθερισμού. Ειδικά όταν ο Σταύρος Θεοδωράκης συνερχόταν από το ελαφρύ βέρτιγκο που του είχαν προκαλέσει οι γητειές του Τσίπρα. Από ένα σημείο κι έπειτα, ο Μητσοτάκης επένδυε συνεχώς στην ανανεωμένη όψη του κόμματός του για να απαλύνει τις μεταπολιτευτικές του καταβολές, ενώ ο Θεοδωράκης μετρούσε τα στελέχη του που έφευγαν. Σε έναν συμβολισμό που ξεπερνούσε τα βουλευτικά στεγανά, ο κάποτε φίλος του Ποταμιού Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης εξέφρασε τη στήριξή του στη Νέα Δημοκρατία – με την τελευταία τιμητική θέση στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας – άνευ ανταλλάγματος εκπροσώπησης.

Κενός χώρος. Λέγεται ότι η επιρροή της ατζέντας του Ποταμιού στην πολιτική ζωή ήταν δυσανάλογη του μεγέθους του. Οτι αποτύπωνε τα φιλελεύθερα αιτήματα τη στιγμή που έπρεπε, διαχέοντας ανάλογα μηνύματα προς την κοινωνία. Αν ισχύει αυτή η ανάγνωση, σημαίνει ότι κάπου εκεί στο πολιτικό Κέντρο έχει μείνει κενός ένας χώρος και περιμένει την εκπροσώπησή του. Η πρόβλεψη, όμως, δεν περιλαμβάνει κατ’ ανάγκη την (επανα)σύσταση ενός κόμματος που θα θυμίζει το Ποτάμι. Πιθανότατα υποδεικνύει τον διαγκωνισμό που ήδη εντοπίζεται ανάμεσα στις τολμηρότερες πρωτοβουλίες της κυβέρνησης και τη μάχη οπισθοφυλακής του ΣΥΡΙΖΑ. Οι θέσεις του κοινωνικού φιλελευθερισμού, άλλωστε, υπήρχαν και πριν από την ίδρυση του Ποταμιού το 2014. Συνεχίζουν να υπάρχουν και σήμερα. Και είναι αυτές που διαπερνούν οριζόντια ψηφοφόρους όλων των κομμάτων. Δεν καθρέφτισε αποκλειστικά το Ποτάμι τον κεντρογενή φιλελευθερισμό. Σε μια αντιστροφή του καθρέφτη, οι κεντρώοι φιλελεύθεροι είδαν τον εαυτό τους στο Ποτάμι. Και πλέον βρίσκονται σε αναζήτηση των πολλαπλών τους ειδώλων. Ο καθρέφτης έσπασε.