Ελλάς -­ Κύπρος -­ Ισραήλ

Από τη διημερίδα που διοργάνωσε το Israel – Hellenic Forum στα Ιεροσόλυμα στις 12-14 Νοεμβρίου 2019, με συμμετέχοντες πολιτικούς, διπλωμάτες, ακαδημαϊκούς και δημοσιογράφους από Κύπρο, Ελλάδα και Ισραήλ, αλλά και από άλλες διμερείς επαφές που πραγματοποιούνται το τελευταίο διάστημα, προκύπτει ότι υπάρχει και από τις τρεις πλευρές ταύτιση απόψεων σε πολλά επίπεδα. Η γεωπολιτική αστάθεια στην Ανατολική Μεσόγειο, η ηχηρή απουσία της αμερικανικής πολιτικής, η τουρκική εισβολή στη Συρία, η ρωσοτουρκική προσέγγιση, οι ενεργειακοί πόροι που κυοφορούν συγκρούσεις, η άνοδος του φονταμενταλισμού, δημιουργούν μία εξαιρετικά επικίνδυνη συγκυρία. Επομένως η προσέγγιση των κρατών που συμμερίζονται κοινές αξίες είναι αναγκαία. Η συνεργασία και συμμαχία της Ελλάδος και της Κύπρου με το Ισραήλ θα λειτουργήσει ως πόλος σταθερότητας και ασφάλειας, πολλαπλασιαστής ισχύος.

Αλλά δεν πρέπει να είναι μία συνεργασία που θα απορρέει μόνον από τη γεωστρατηγική αποκόλληση της Τουρκίας από τον δυτικό συνασπισμό. Διότι μία ευκαιριακή προσέγγιση θα εξατμισθεί γρήγορα εάν τα δεδομένα μεταβληθούν, εάν π.χ. αλλάξει η τουρκική πολιτική.

Το ζητούμενο είναι μια συνεργασία σε βάθος χρόνου, που θα οικοδομηθεί ανεξαρτήτως της ρευστής σημερινής συγκυρίας. Τα τρία κράτη αποτελούν ένα γεωστρατηγικό συνεχές, που γεφυρώνει την Αδριατική με την Εγγύς Ανατολή, θωρακίζει την Κύπρο, δίνει στρατηγικό βάθος προς ανατολάς στην Ελλάδα και προς δυσμάς στο Ισραήλ. Ταυτόχρονα, όμως, συγκροτούν ένα πολιτικό και πολιτισμικό συνεχές, υπό την έννοια ότι πρόκειται για δυτικού τύπου κοινοβουλευτικές δημοκρατίες, που μοιράζονται κοινές πολιτιστικές και πολιτικές αξίες (δημοκρατία, ανθρώπινα δικαιώματα, ελευθερία), κοινές εμπειρίες (μακρά γειτνίαση και συμβίωση από την αρχαιότητα, οθωμανική κατοχή, ανήκεστος βλάβη από τον εθνικοσοσιαλισμό) και κοινές προοπτικές για το μέλλον.

Παρά την καχυποψία, είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι στην ελληνική κοινωνία δεν αναπτύχθηκε αντισημιτικό ρεύμα με λαϊκή απήχηση, όπως στη Μεσοπολεμική Ευρώπη. Ούτε αναδείχθηκαν αντισημιτικά κόμματα ή καθεστώτα. Οι φασιστοειδείς και αντισημιτικές οργανώσεις υπήρξαν περιθωριακές και γραφικές. Από το 1920 στο ελληνικό Κοινοβούλιο και στην τοπική αυτοδιοίκηση εκλέγονταν βουλευτές και άλλοι αξιωματούχοι εβραϊκής καταγωγής. Ακόμα και η δικτατορία της 4ης Αυγούστου δεν επέδειξε ίχνος αντισημιτισμού, ενώ η Ορθόδοξη Εκκλησία επί Κατοχής στήριξε έμπρακτα τον διωκόμενο ελληνικό εβραϊσμό.

Η σχέση είναι αμφίδρομη. Η συμβολή και η παρουσία του ελληνικού πολιτισμού στη διαμόρφωση του σύγχρονου Ισραήλ είναι καταλυτική. Ο ιδρυτής του κράτους του Ισραήλ Μπεν Γκουριόν υπήρξε μέγας φιλέλλην και υποστήριζε τη στενή συνεργασία των δύο εθνών. Πολλοί κορυφαίοι κλασικοί φιλόλογοι είναι Εβραίοι, ενώ ο Μαρξ και ο Φρόιντ βασίστηκαν στη μελέτη της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας. Ο Αϊνστάιν, στην τελευταία του συνέντευξη, αναφέρθηκε στην καταλυτική συμβολή του Καραθεοδωρή στην επιστημονική του εξέλιξη. Τα υπόλοιπα ανήκουν στη σφαίρα της συνωμοσιολογίας και της άγνοιας. Το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων διατηρεί άριστες σχέσεις με τις ισραηλινές αρχές και αποτελεί ισχυρό συνδετικό κρίκο μεταξύ των Ελλήνων και των Εβραίων. Η προσέγγιση που επιχειρείται σήμερα πρέπει να θεμελιωθεί σε μία ισχυρή κοινωνική και πολιτιστική βάση αλληλογνωριμίας και συνεργασίας, ώστε να έχει βάθος και διάρκεια, που θα ωφελήσει όλες τις πλευρές και θα καταστήσει τους λαούς μας λιγότερο «ανάδελφους».

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης