Είναι φασισμός {CR}ο σημερινός{CR} δεξιός λαϊκισμός;{CR}

Ο λαϊκισμός από μόνος του δεν αποτελεί πλήρη ιδεολογία. Είναι μια ισχνή θεωρητική κατασκευή που μετατρέπεται σε πολιτικό οικοδόμημα όταν αγκαλιάζει μια πλήρη ιδεολογική κατασκευή – όπως είναι λ.χ. ο συντηρητισμός, ο σοσιαλισμός, ο κομμουνισμός, ο αντι-εξουσιαστικός αναρχισμός, η απόλυτα ελεύθερη αγορά ή ο καπιταλισμός (βλ. Cas Mudde & Cristobal Kaltwasser, «Populism», Oxford, 2017). Yπάρχει λοιπόν έτσι δεξιός και αριστερός λαϊκισμός.

Με αφορμή το Μεταναστευτικό και πολλά ζητήματα δικαιωματικής ταυτότητας, πολλά ζητήματα έρχονται στο προσκήνιο. Ιδιαίτερα σε σχέση με τη δυναμική του λαϊκισμού στην κοινωνία και τα δημοκρατικά ή μη χαρακτηριστικά των τάσεων που ήρθαν στην επιφάνεια.

Υπάρχει μια περίεργη σχέση του λαϊκισμού με τη δημοκρατία. Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί πως οι λαϊκιστές δεν είναι δημοκράτες. Είναι εντελώς λαθεμένες οι απόψεις που επιχειρούν να ταυτίσουν τον λαϊκισμό – τον δεξιό λαϊκισμό βέβαια, διότι υπάρχει και αριστερός λαϊκισμός με διαφορετικά χαρακτηριστικά – με νοοτροπίες και πρακτικές φασιστικές. Θα μπορούσε μάλιστα κάποιος να ισχυριστεί, αντιθέτως, πως ο λαϊκισμός δίνει υπερβολική έμφαση στη λαϊκή ετυμηγορία με την εμμονή που δείχνει στη διεξαγωγή δημοψηφισμάτων.

Υπάρχει όμως μια σοβαρή διαφορά. Ο λαϊκισμός σέβεται τη δημοκρατία. Δεν είναι όμως παράλληλα πιστός οπαδός της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Η διαφορά βρίσκεται στην έμφαση που δείχνει ο φιλελευθερισμός στον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Που κάποια από αυτά δεν μπορούν να υπαχθούν στην καθοριστική ετυμηγορία της πλειοψηφίας. Και δεν μπορούν να κριθούν από δημοψηφίσματα. Οι λαϊκιστές επιμένουν στην εξουσιαστική κυριαρχία των πλειοψηφιών. Τα ατομικά όμως δικαιώματα στη ζωή, στην ελευθερία (κοινωνική και οικονομική), στην άποψη και στη μετακίνηση δεν είναι μετρήσιμα, ούτε και καθορίζονται μέσω της ψήφου. Εκεί χωρούν πολλές συζητήσεις και είναι ένα όριο που οι λαϊκιστές δεν μπορούν να ξεπεράσουν.

Ο λαϊκισμός όμως δεν είναι φασισμός. Ακόμα και η Μαρί Λεπέν στη Γαλλία τα έσπασε με τον πατέρα της πάνω στην εμμονή του να εκφράζει φιλο-ναζιστικές θέσεις και αντισημιτικά αισθήματα. Αυτή μάλιστα παρέστη στις εορτές μνήμης για το Ολοκαύτωμα! Εξάλλου, ο λαϊκισμός έχει χαρακτηριστικά πολύ διαφορετικά από τον φασισμό. Δεν είναι καταρχήν αυταρχικός και δεν προβάλλει απολυταρχικές τάσεις. Μπορεί να υπηρετεί τον ρόλο και την παρουσία κάποιου ηγέτη, αλλά πάντα στο πλαίσιο μιας ανθρώπινης κι ευάλωτης φυσιογνωμίας.

Δεν είναι επίσης επεκτατικός. Ο νατιβισμός (τοπικισμός) μάλιστα που τον χαρακτηρίζει αποπέμπει κλείσιμο προς τα ένδον κι απέχθεια του όποιου ανοίγματος προς τα έξω. Σίγουρα επίσης δεν κρύβει επιθετικότητα που θα μπορούσε να εκφραστεί σε ενδεχόμενες πολεμικές περιπέτειες. Εχει χαρακτηριστικά καθαρά εσωστρεφή με αντιπάθεια της όποιας εξωστρέφειας.