Επανεξετάζοντας {LF}την παραγωγικότητα

Η λέξη «παραγωγικότητα» συνήθως παραπέμπει σε βιομηχανικές γραμμές παραγωγής για αυτοκίνητα, πλυντήρια, δημητριακά για πρωινό ή για παπούτσια. Επίσης παραπέμπει σε καλλιέργειες προς εκμετάλλευση ή σπίτια που χτίζονται. Είναι λιγότερο πιθανό να κάνει κάποιον η λέξη να σκεφτεί κομμωτήρια, υπηρεσίες streaming ή στεγαστικά δάνεια. Ωστόσο σήμερα, σε μεγάλο βαθμό, αυτά τα είδη άυλων αγαθών και υπηρεσιών καθορίζουν οικονομίες.

Πολλοί οικονομολόγοι εξισώνουν την παραγωγικότητα με την τεχνολογική πρόοδο. Αναλυτές προβλέπουν ότι η αύξηση της παραγωγικότητας μπορεί να συνεχίσει να επιβραδύνεται – όπως συνέβη στις περισσότερες ανεπτυγμένες οικονομίες από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 – επειδή οι σημερινές ψηφιακές καινοτομίες επηρεάζουν λιγότερο από προηγούμενες μεγάλες εφευρέσεις. Την ίδια στιγμή, όσον αφορά τις ιατρικές, νομικές και άλλες επαγγελματικές υπηρεσίες, η ποσοτικοποίηση της παραγωγικότητας είναι δύσκολη υπόθεση.

Ομως σήμερα περίπου τέσσερα από τα πέντε δολάρια που δαπανώνται στις κορυφαίες οικονομίες του ΟΟΣΑ αγοράζουν υπηρεσίες ή άυλα αγαθά. Αυτή η «αποϋλοποίηση» των οικονομιών – την οποία παρατηρήσαμε τη δεκαετία του 1990 – περιπλέκει την κατανόηση της παραγωγικότητας.

Οι επιπτώσεις ορισμένων από τις καινοτομίες στην παραγωγικότητα θα μπορούσαν να ποσοτικοποιηθούν μέσω τιμολόγησης προσαρμοσμένης στην ποιότητα. Στην πραγματικότητα όμως, σε μεγάλο μέρος της σημερινής παγκόσμιας οικονομίας, ακόμη και η παραγωγή απτών αγαθών διαμορφώνεται από έναν αυξανόμενο αριθμό άυλων παραγόντων.

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, κατά την εποχή της εφαρμογής του Σχεδίου Μάρσαλ, οι Αμερικανοί έδειξαν στους ευρωπαίους εργαζόμενους και βιομηχάνους νέους τρόπους να οργανώσουν την παραγωγή. Η αναγνώριση ότι οι λεγόμενες πιο «μαλακές» καινοτομίες ήταν τουλάχιστον εξίσου σημαντικές με τις «σκληρές» τεχνολογίες ήταν ο καθοριστικός παράγοντας της ανώτερης παραγωγικότητας της Αμερικής. Επομένως, ίσως η επιβράδυνση της παραγωγικότητας που καταγράφεται σήμερα δεν πρέπει να αποδίδεται μόνο στις προκλήσεις που υπάρχουν στο μακροοικονομικό περιβάλλον ή σε έλλειψη καινοτομίας. Κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες που οδηγούν σε κατακερματισμό δραστηριοτήτων ή λειτουργούν με προβληματικό τρόπο μπορεί να διαδραματίζουν κι αυτοί τον ρόλο τους.

Η Νταϊάν Κόιλ είναι καθηγήτρια Δημόσιας Πολιτικής στο University of Cambridge