«Συναγερμός» {CR}20 δευτερόλεπτα πριν τον σεισμό

Αρκετά δευτερόλεπτα πριν από τον μεγάλο σεισμό, ένας χαρακτηριστικός ήχος μάς ειδοποιεί ότι επίκειται ισχυρή σεισμική δόνηση, ενώ ένα φωτεινό σήμα αναβοσβήνει σε κάποιο σημείο του σπιτιού. Το σύστημα φυσικού αερίου κλείνει αμέσως, οι πόρτες του ασανσέρ και του γκαράζ ανοίγουν αυτομάτως κι εμείς έχουμε τον χρόνο να προστατευτούμε κάτω από ένα μεγάλο έπιπλο πριν από την επέλαση του Εγκέλαδου. Τη στιγμή εκείνη γνωρίζουμε ήδη την τάξη μεγέθους του σεισμού αλλά και την απόσταση όπου θα εκδηλωθεί. Κι αν ολόκληρη η πόλη έχει προγραμματιστεί να τίθεται σε κατάσταση «safe mode» λίγο πριν από τον σεισμό, εκατοντάδες ανθρώπινες ζωές μπορούν να σωθούν χάρη σε αυτά τα 20 δευτερόλεπτα…
Το σενάριο μοιάζει βγαλμένο από επιστημονική φαντασία, όμως δεν είναι. Είναι μόνο μερικές από τις δυνατότητες που παρέχει σήμερα η επιστήμη αλλάζοντας τη σχέση μας με το φαινόμενο του σεισμού. Πριν από λίγες ημέρες η Καλιφόρνια εγκαινίασε το πρώτο πολιτειακό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης σεισμών στις ΗΠΑ, το οποίο ενημερώνει τους πολίτες μέσω τηλεόρασης και κινητών τηλεφώνων μερικά δευτερόλεπτα πριν από την επερχόμενη σεισμική δόνηση. Πρωτοπόρος σε τέτοιες εφαρμογές είναι η Ιαπωνία, μια χώρα που έχει κάνει τεχνολογικά άλματα σε θέματα σεισμών, ενώ στην Ελλάδα αντίστοιχα συστήματα έχουν δοκιμαστεί πειραματικά σε μεμονωμένες εγκαταστάσεις, μεταξύ των οποίων ένα μεγάλο ξενοδοχείο της Αθήνας και τουλάχιστον δύο δημαρχεία της χώρας: στα Μελίσσια Αττικής, στη Ρόδο αλλά και στην Πυροσβεστική Υπηρεσία του νησιού. Το 2017 δύο πιλοτικές εφαρμογές έγκαιρης προειδοποίησης σεισμού ανέπτυξαν επίσης το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης για την πόλη της Θεσσαλονίκης και το Πανεπιστήμιο Πάτρας για τη γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου, ενώ από το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο Αθηνών και άλλους φορείς μελετάται η εγκατάσταση τέτοιων συστημάτων σε περισσότερες περιοχές της χώρας, όπως στο Ηράκλειο Κρήτης.
Οπως εξηγούν οι ειδικοί, το σύστημα αξιοποιεί το γεγονός ότι σε κάθε σεισμική δόνηση που εκδηλώνεται εκπέμπονται δύο κατηγορίες σεισμικών κυμάτων: τα πρώτα είναι τα λεγόμενα «κύματα P» (Primary) επειδή φτάνουν πάντα πρώτα σε εμάς, ενώ τα δεύτερα, που τρέχουν με μικρότερη ταχύτητα, ονομάζονται S (Secondary). Καταστροφικά είναι τα δεύτερα κύματα. Η χρονική διαφορά μεταξύ τους μεγαλώνει όσο μεγαλώνει και η απόσταση από το επίκεντρο. Αν για παράδειγμα εκδηλωθεί σεισμός στην Αταλάντη, οι δύο κατηγορίες σεισμικών κυμάτων θα φτάσουν στην Αθήνα με χρονική διαφορά περίπου 15-20 δευτερολέπτων – χρόνος που μπορεί να αποβεί σωτήριος.

Τα συστήματα προειδοποίησης ανιχνεύουν τα πρώτα κύματα και ειδοποιούν τον χρήστη είτε ηχητικά είτε με φωτεινή ένδειξη είτε και με τους δύο τρόπους για τον επερχόμενο σεισμό. Μάλιστα είναι εφικτό να έχουν εκ των προτέρων ρυθμιστεί το μέγεθος του σεισμού και η απόσταση του επικέντρου για τα οποία ο χρήστης θέλει να λαμβάνει ειδοποίηση. Ολα αυτά μέσω μιας απλής συσκευής σε μέγεθος τηλεόρασης που τοποθετείται σε κάποιον εσωτερικό τοίχο του κτιρίου – είναι ο σεισμικός ειδοποιητής -, αν και συνήθως τοποθετούνται δύο συσκευές σε δύο τοίχους ώστε να αποφεύγονται ψευδείς «συναγερμοί».
Δημόσιες υπηρεσίες, μεγάλες παραγωγικές μονάδες αλλά και μεμονωμένα κτίρια ή διαμερίσματα ειδοποιούνται εγκαίρως και αν έχουν δώσει τις ανάλογες εντολές το κτίριο «ετοιμάζεται» αυτομάτως για τον σεισμό. Ενδεικτική περίπτωση συστήματος σεισμικής προειδοποίησης που εφαρμόζεται σε ευρεία κλίμακα είναι αυτή του Τόκιο: Εκεί, όταν οι κρατικές υπηρεσίες λάβουν προειδοποίηση για επερχόμενη ισχυρή σεισμική δόνηση, το σύστημα φυσικού αερίου κλείνει αυτομάτως σε ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα, τα τρένα-βολίδες ακινητοποιούνται μέσα σε μερικά δευτερόλεπτα και οι πολίτες ενημερώνονται εγκαίρως μέσω έξυπνων συσκευών.