Ο Εβο Μοράλες {LF}χωρίς «οξυγόνο»

Η πτώση του Εβο Μοράλες από την εξουσία στη Βολιβία σηματοδοτεί την υποχώρηση ενός πολιτικού μοντέλου που για περίπου δυο δεκαετίες κυριάρχησε στη Λατινική Αμερική. Ξεκίνησε το 1999 από τη Βενεζουέλα με τον εκλογικό θρίαμβο του Ούγκο Τσάβες και εξαπλώθηκε σε αρκετές λατινοαμερικάνικες χώρες σαν ντόμινο. Ο λατινοαμερικάνικος «ποπουλισμός» δείχνει πλέον να εξαντλείται πολιτικά. Συχνά συνοδεύτηκε από αυταρχισμό, παραβίαση του Συντάγματος και (στην περίπτωση της Βενεζουέλας) από βάναυση καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ο Εβο Μοράλες, ύστερα από δυο εβδομάδες αιματηρών διαδηλώσεων, αναγκάστηκε να δεχθεί να διεξαχθεί δεύτερος γύρος προεδρικών εκλογών μόνο όταν αντιλήφθηκε ότι δεν του έμενε καμία άλλη επιλογή. Είχε προηγηθεί η έρευνα του Οργανισμού Αμερικανικών Κρατών, που κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπήρξε αλλοίωση του εκλογικού αποτελέσματος σε βάρος του κύριου αντιπάλου του, κεντροδεξιού Κάρλος Μέσα. Ο Μοράλες αναγκάστηκε να παραιτηθεί από την προεδρία της χώρας, μόνο όταν διαπίστωσε ότι δεν έχει πλέον ούτε τη στήριξη του στρατού, καταγγέλλοντας «πολιτικό, στρατιωτικό και αστυνομικό πραξικόπημα».

Η εμπλοκή του στρατού στις πολιτικές εξελίξεις στη Βολιβία αναμφισβήτητα συνιστά μια ακόμη πολιτική «ανωμαλία», φανερώνοντας πως ο ρόλος των Ενόπλων Δυνάμεων στην άσκηση εξουσίας εξακολουθεί να είναι κομβικός στις χώρες της Λατινικής Αμερικής.

Η αντίστροφη μέτρηση για τον Μοράλες ξεκίνησε το 2016. Παρά την ήττα του στο δημοψήφισμα, με το οποίο επεδίωκε να αλλάξει το Σύνταγμα για να  μπορεί να θέσει εκ νέου υποψηφιότητα, ο Μοράλες με μια αμφιλεγόμενη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, παραβίασε τους περιορισμούς που έθετε το Σύνταγμα, διεκδικώντας και πάλι την προεδρία.

Ουδείς αμφισβητεί το έργο του Μοράλες στα 13 χρόνια διακυβέρνησής του. Μείωσε την ακραία φτώχεια στο μισό, οδήγησε τη Βολιβία σε τροχιά ανάπτυξης και ενσωμάτωσε τους άλλοτε περιθωριοποιημένους ιθαγενείς στην πολιτική και οικονομική ζωή της χώρας. Ομως, στη Βολιβία, όπως και στις περισσότερες λατινοαμερικάνικες χώρες, η πλειονότητα των πολιτών σήμερα διεκδικεί περισσότερη δημοκρατία. Η αποκάλυψη ότι υπήρξε αλλοίωση του εκλογικού αποτελέσματος αρκούσε για να προκαλέσει κοινωνική έκρηξη στη χώρα των Ανδεων.

Οι εξελίξεις στη Βολιβία έχουν άμεσο αντίκτυπο και στη Βενεζουέλα, όπου στελέχη της αντιπολίτευσης επισημαίνουν ότι ο Μοράλες οδηγήθηκε σε παραίτηση μέσα σε μόλις δυο εβδομάδες (λόγω της εκλογικής νοθείας), χωρίς μάλιστα οι αντίπαλοί του να έχουν τη στήριξη 60 χωρών, όπως ο Χουάν Γκουαϊντό. Οδηγήθηκε στην παραίτηση, λένε, γιατί η αντιπολίτευση, πολύ απλά, δεν του έδωσε πολιτικό «οξυγόνο», κάνοντας διάλογο μαζί του, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της Βενεζουέλας εδώ και χρόνια.

Ο Ιάσων Πιπίνης είναι σύμβουλος του Πρωθυπουργού σε θέματα Λατινικής Αμερικής.