Η σιωπή των αμνών

Φαίνεται πως ένα νεαρό αγόρι βιάστηκε από τον εφημέριο της ενορίας του. Το αγόρι τυχαίνει να είναι Αφροαμερικανός και, δεδομένου ότι βρισκόμαστε στα μέσα του 1960 στο Μπρονξ της Νέας Υόρκης, αντιμετωπίζει προβλήματα με τους συμμαθητές του. Οταν η διευθύντρια του σχολείου αποφασίσει να διαλευκάνει την υπόθεση, θα βρεθεί μπροστά στην αδιαφορία της μητέρας του αγοριού σχετικά με το αν υπήρξε ή όχι κάτι μεταξύ του γιου της και του ιερέα. Κανείς, εκτός από τη διευθύντρια, δεν φαίνεται να έχει την παραμικρή διάθεση να ασχοληθεί. Η σιωπή γίνεται ο καλύτερος τρόπος να συνεχίσεις να υπάρχεις στο πλαίσιο της μικρής αυτής κοινωνίας. Αυτά γίνονται στην ταινία του John Patrick Shanley, «Doubt», το 2008. Και το ερώτημα μένει και επιμένει: πόσο εκκωφαντική μπορεί να γίνει η σιωπή μιας ολόκληρης κοινωνίας;

Μιλάμε για μια κλειστή, επαρχιακή κοινωνία όπως αυτή της Μάνης, μια κοινωνία «απλών ανθρώπων», όπως «όλοι μας». Μια κοινωνία που έκλεισε τα μάτια και τα αφτιά της μπροστά στο αποτρόπαιο. Στην ακόμα σκληρή ελληνική επαρχία, με τις σκοτεινές πλευρές που δεν ξόρκισε η λογοτεχνία των ηθογράφων, τα χαρτιά είναι σημαδεμένα και οι ρόλοι άνωθεν δοσμένοι. Ρόλοι που προϋπάρχουν των παικτών, που χωράνε τους πάντες, αρκεί να ξέρουν να υποκριθούν. Ρόλοι που αποτελούν το καλύτερο άλλοθι, αφού κανείς δεν πρόκειται να τους αμφισβητήσει. Και γιατί να τους αμφισβητήσει, αφού, ως έναν βαθμό, αυτοί ρυθμίζουν την κοινωνία;

Σε ένα τέτοιο παιχνίδι ρόλων το πάνω χέρι έχει εκείνος που έχει και τις περισσότερες ατάκες. Και σίγουρα αυτές δεν ανήκουν σε ένα δωδεκάχρονο κορίτσι που κανείς δεν ακούει. Το ίδιο όμως κορίτσι μας φέρνει όλους μπροστά στις ευθύνες μας. Ποιος μπορεί να καυχηθεί πως την άκουσε; Ακόμα χειρότερα, ποιος μπορεί να καυχηθεί πως άκουσε την τρομερή σιωπή της; Στις κοινωνίες αυτές, όπου όλοι γνωρίζουν όλους και ξορκίζουν το όποιο κακό επιλέγοντας να μην το βλέπουν, η σιωπή γίνεται ο χρυσός κανόνας. Σιωπή ιδιαίτερα όταν πρόκειται για κάτι που μπορεί να κλονίσει το παραδεδομένο, την καλοστημένη παράσταση, τους ρόλους. Ο ιερέας είναι ιερέας κι αυτό αρκεί. «Δεν είδα», «δεν περίμενα», «δεν πιστεύω»… Και σιωπή. Οχι εκκωφαντική αυτή τη φορά. Σιωπή που γίνεται συνενοχή. Σιωπή που μας οδηγεί στο μεγάλο ερώτημα το οποίο φοβόμαστε να απαντήσουμε: κατά πόσο η σιωπή δεν σημαίνει ομαδική κακοποίηση αυτού του κοριτσιού;

Ο Μάριος Μώρος είναι υποψήφιος διδάκτωρ Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης