«Τι λέει αυτός; Να δώσουμε μία ώρα για κάποιον που πήρε ένα Νομπέλ;»

Σε μια χώρα που δεν έχει οργανώσει κεντρικά την περιφρούρηση και διάσωση της συλλογικής της μνήμης, παρά μόνον από αυτοσχεδιασμούς, θυσιαστικές προσφορές ανθρώπων, η περίπτωση του σκηνοθέτη, παραγωγού, δημοσιογράφου, εμπνευστή και δημιουργού της περίφημης σειράς «Μονόγραμμα» στην ΕΡΤ, Γιώργου Σγουράκη, είναι αξιοσημείωτη. Κι αυτό αφού η περίφημη σειρά που άφησε εποχή και έφτιαξε με την αείμνηστη γυναίκα του Ηρώ Σγουράκη και συνεχίζει σήμερα με νέα δώδεκα επεισόδια – υπό την μπαγκέτα και συνέργεια και του γιου του Στέλιου – αποτελεί ένα είδος κιβωτού μνήμης. Γιατί ο τωρινός ή μελλοντικός ερευνητής, για παράδειγμα, που θα θέλει να ασχοληθεί με τον Μάνο Κατράκη, θα πρέπει να εντάξει το συγκλονιστικό «Μονόγραμμα» για τον μεγάλο ηθοποιό και τη συγκινητική του συνάντηση με τον λαουτιέρη Γιώργη Κουτσουρέλη – που ο Σγουράκης σκαρφίστηκε και οργάνωσε. Βραβευμένος, ο πρώτος τηλεοπτικός παραγωγός, από την Ακαδημία Αθηνών τον Δεκέμβριο του 2012, με περιμένει στο γραφείο του στη Β. Κωνσταντίνου, μια μέρα με traffic και τρελή βροχή, και αμέσως με ακρίβεια μου αφηγείται τις συναντήσεις του με ιερά πρόσωπα του 20ού αιώνα, τις δυσκολίες από την καφκική ΕΡΤ του ’80 μέχρι σήμερα και το τότε της ελληνικής τηλεόρασης. Πίσω απ’ το γραφείο του, στον τοίχο, δεκάδες φωτογραφίες με ζώντες και τεθνεώτες φτιάχνουν ένα κολάζ μνήμης που πολλά μουσεία θα ζήλευαν. Α, η συζήτησή μας δεν διακόπηκε ούτε από ένα βραχύβιο μπλακάουτ.

Νονός σας ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης έτσι;

Νονός μου, ναι. Εγώ βαφτίστηκα 11 ετών. Γεννήθηκα το 1946. Τότε που πρωτοπολιτεύτηκε ο Μητσοτάκης και που εκλέχθηκε συμπτωματικά, αφού είχαμε την αποχή του ΚΚΕ. Με τη στολή του ανθυπολοχαγού κυκλοφορούσε, όχι με κοστούμι. Ο πατέρας μου τάχθηκε με τον Μητσοτάκη αμέσως αφού συνδέθηκαν μέσα από την Εθνική Αντίσταση και την περίφημη ιστορία που αποφεύχθηκε ο εμφύλιος στην Κρήτη με τη συμφωνία στην οποία ο πρώην πρωθυπουργός συνέβαλε. Γεννήθηκα στα Χανιά και για να μην παρεξηγηθεί κανείς ο πατέρας μου με πήγε στον Σοφοκλή Βενιζέλο και τον Μητσοτάκη και διαλέξαμε τον Μητσοτάκη. Από τότε αρχίζει η σχέση μου μαζί του. Αυτόν τον καιρό ολοκληρώνω την αυτοβιογραφική ταινία του, που έχω καταγράψει από το 1988 και θα παρουσιάσω τον Ιανουάριο του 2020.

Και το 1965 είστε μαζί του;

Βέβαια, και τότε μαζί του.

Εργάζεστε τότε στην εφημερίδα «Ελευθερία»;

Στα φοιτητικά μου, ναι, αν και κάπως σαν δόκιμος.

Ποιους θυμάστε εκεί; Πολύ παρεμβατική εφημερίδα.

Κόκκας βέβαια. Ανδρουλιδάκης, Γιαννακόπουλος χρονογράφος, στρατηγός Τσιγάντες, έδρευε στην Πανεπιστημίου 20. Εγώ δεν είχα προσληφθεί κανονικά. Γράψε επίσης: Φίλιππας Παπαδημητρίου, Φίλιππας Καββαδίας, Σώτια Τσώτου, Γιώργος Μανιάτης, Μίμης Κατσίμης, Γρηγόρης Μιχαλόπουλος. Ολοι αυτοί μια παρέα. Η σημαντικότερη εφημερίδα, πολιτική εφημερίδα που έκανε τομές, έκανε τα μικροπολιτικά πρώτη (Ανδρουλιδάκης, Νίκος Δεληπέτρος κορυφαίοι τα έγραφαν) στη δεύτερη σελίδα, όλη η ιστορία από κει ξεκίνησε. Ιστορική εφημερίδα που αδικήθηκε στην πορεία και δεν επανεξεδόθη. Ο Κόκκας κάθε μέρα ήταν μαζί με τον Μητσοτάκη. Αχώριστοι.

Πώς θυμάστε τον εκδότη Κόκκα;

Ενα πολύ ωραίο βλέμμα, αυστηρός και γλυκός, εκδότης πραγματικός, συμφωνείς – δεν συμφωνείς μαζί του. Τα κομμάτια του απίστευτα.

Εσείς τότε είστε και στην ΕΔΗΝ.

Με γραμματέα τον Νίκο Κωνσταντόπουλο. Ημουν το πρώτο μέλος της ΕΔΗΝ στην Αθήνα με υπογραφή του Νίκου.

Κεντρογενής πάντα;

Καθαρά, βενιζελικός ήμουν. Μα και η πολιτική παρουσία Μητσοτάκη είναι κεντρώα. Αν θες να χρεώσεις θετικά επίσης κάτι σε αυτόν, είναι πως μπαίνοντας στη ΝΔ κατάφερε να μετακινήσει μεγάλο μέρος του πληθυσμού από άκρα δεξιά σε ένα πιο κεντρώο πεδίο, πώς έπιασε τέτοια ποσοστά εξάλλου; Σπουδαίο μήνυμα δικό του ήταν η αξιοκρατία και η αναβάπτιση του Κοινοβουλίου. Δεν τα κατάφερε, αλλά ήταν σπουδαία.

Το 1965 πού είστε;

Δίπλα στον Μητσοτάκη. Πίστευα στην αλήθεια. Μπορούσα να δω πολλά πράγματα με μια ματιά. Ολες οι κινήσεις του Γέρου είχαν τη βάση στην ΕΔΑ, κάτι που ομολόγησε ο ίδιος ο Ηλιού σε μένα. Ολες οι κινήσεις ήταν ελεγχόμενες από την ΕΔΑ.

Η Ενωση Κέντρου;

Αν αφαιρέσεις την ΕΔΗΝ που είχε δύναμη, η ΕΚ δεν είχε κόμμα. Το κόμμα της ήταν ένα γραφειάκι απέναντι από το Συγκρότημα Λαμπράκη, 2-3 απόστρατοι, εγώ γραμματέας Αθήνας της ΕΔΗΝ, δεν υπήρχε κόμμα. Υπήρχαν ηγεσίες. Οπως σήμερα οι πιο οργανωμένες πορείες είναι του ΚΚΕ.

Το 1965 πώς σχολιάζετε την Αποστασία;

Μεγάλο λάθος αυτό που έγινε το ’65. Ο βασιλιάς προφανώς δεν έπρεπε να επέμβει. Τον υπουργό Εθνικής Αμυνας όμως δεν τον έβαλε η ομάδα των 10, αλλά ο ίδιος ο Γέρος. Ελεγε μάλιστα πως ο Γαρουφαλιάς θα ήταν αρεστός στον Κωνσταντίνο. Κάτι που μου είπε ο ίδιος ο Μητσοτάκης, δε, ήταν πως η αρχική επιλογή ήταν ο Στέλιος ο Αλλαμανής, αλλά ο δεύτερος θεώρησε υποτιμητικό να το πάρει, δεν δέχθηκε – εκεί άρχισαν να ψάχνουν. Δεν έχει συζητηθεί όπως θα έπρεπε το ’65. Μόνο μια συζήτηση Μητσοτάκη – Παπανδρέου θα είχε βάση. Ολοι ήταν εναντίον της σύγκρουσης με το Παλάτι.

Στη δημοσιογραφία επαγγελματικά πότε μπαίνετε;

Από τα φοιτητικά μου χρόνια βγάζω τον «Φοιτητικό Τύπο», για τρία φύλλα, στο τρίτο έγινε η δικτατορία και γιοκ. Πάντα είχα αγάπη για τον Τύπο, η δικτατορία όμως μας έκοψε τα πόδια, είχαμε όνειρα, διέκοψε τα πάντα, σπουδαία πρόσωπα εξαφανίστηκαν. Φυλακίσεις, ταλαιπωρία. Αναγκάζομαι να κάνω κάτι για να επιβιώσω. Ασχολήθηκα με τη διαφήμιση.

Πολλοί τότε, όπως ο Βαγγέλης Γκούφας και μετέπειτα ή και ήδη συγγραφείς.

Ναι. Εκανα ραδιόφωνο αμέσως. Υπήρχε μια ομάδα (ανάμεσά τους η ηθοποιός Αλίκη Γεωργούλη) που έκανε εκπομπή για τη σύγχρονη γυναίκα κι εγώ το μέρος για τον επαγγελματικό προσανατολισμό με το ψευδώνυμο Ιάσων. Μας πήραν είδηση, ζήτησαν πιστοποιητικό φρονημάτων και μας έδιωξαν. Βρήκα έναν θαυμάσιο χώρο όμως: την έμμεση διαφήμιση. Φτάσαμε στο εξαιρετικό σημείο να έχουμε πάνω από 20 σελίδες ανά περιοδικό, τεράστια δουλειά, ενώσαμε το ένα γραφείο με ένα άλλο, με τη Μαρία Κοτζαμάνη και τη Φανή Πετραλιά, συστεγαστήκαμε και ελέγξαμε τον χώρο της έμμεσης διαφήμισης. Μέχρι το ’75 που άρχισαν να μπαίνουν οι πολυεθνικές. Τότε αποφάσισα να μπω στην τηλεόραση.

Πότε;

Ουσιαστικά το 1975. Πρώτη εκπομπή ήταν το 1977, αυτή που άλλαξε πολλά.

Με θέμα;

Τον Ρωμανό Μελωδό. Είχα μια έμπνευση – τότε δεν έμπαινε ο παραγωγός στην τηλεόραση -, είπα να κάνω μια δοκιμή να αποκτήσει μια άλλη ποιότητα η τηλεόραση. Ζήτησα από τον ποιητή Νίκο Καρούζο να κάνει ένα μεταφραστικό σχεδίασμα του Ρωμανού Μελωδού. Το ‘κανε με λατρεία. Σκέφτηκα να βάλουμε λαϊκούς – όχι ψάλτες. Ημουν φίλος στενός με τον Μητσιά, ήξερα πως ψέλνει, ήξερα καλά τον Ξυλούρη, η Γαλάνη τότε επίσης ήταν στον κύκλο, ο Χρύσανθος, συμμαθητής μου στη Λεόντειο ήταν ο Χριστόδουλος Χάλαρης. Αυτός συγκέντρωσε τους καλύτερους οργανοπαίχτες: Κόρος, Γιάννης Βασιλόπουλος, Διακογιώργης. Ολοι αυτοί στήσαμε την πρώτη εκπομπή. Δέχθηκε η ΕΡΤ να μας δώσει μία ώρα. Και ήλθε η μέρα του γυρίσματος. Ηταν Μεγάλη Δευτέρα, μας πάνε στο στούντιο 4 – το χειρότερο στούντιο που υπήρχε, ούτε μία λάμπα, όλες στη Μητρόπολη. Το κάναμε. Τρίτη κάναμε και το μοντάζ, τότε είχες τα μηχανήματα το ένα δίπλα στο άλλο και πάταγες ταυτόχρονα τα κουμπιά – αυτό ήταν το μοντάζ. Τη Μεγάλη Πέμπτη μάς καλούν, τον σκηνοθέτη Δάμπαση, εμένα και τον Χάλαρη, και μας λένε: «Μας εξαπατήσατε, κάνατε ένα γελοίο κατασκεύασμα!». Φύγαμε. Παίζεται η εκπομπή. Και βγαίνουν «ΤΑ ΝΕΑ» τη Δευτέρα με μεγάλο θέμα από τη Μαρία Παπαδοπούλου: «Η ανάσταση ενός πολιτισμού». Ξαφνικά έχουμε μια προστασία απίστευτη.

Πότε παίχτηκε;

Παίχτηκε Μεγάλη Παρασκευή, το είδε κόσμος, η ΕΡΤ βέβαια ήταν μονοπώλιο. Η διαφήμιση δεν είχε προηγούμενο. Σελίδες! Ο «Ταχυδρόμος» με τον Χρηστίδη μάς έκανε δισέλιδο. Υποβάλλω μια δεύτερη πρόταση για τον Δεκαπενταύγουστο, με τίτλο «Το συναξάρι της Παναγιάς». Με καλούν και μου λένε «όχι». Πάω κι εγώ στο γραφείο του Λάμψα, γενικού τότε. Τον ρώτησα για τον Μελωδό αν του άρεσε: «Μα είναι η πρώτη φορά που πήραμε συγχαρητήρια»! Και τον ρωτώ: «Γιατί δεν μου δίδετε άλλη μία και με απορρίψατε;». Δεν ήξερε τίποτε. Μα με απορρίψανε. Κανείς δεν έχει δει τον Λάμψα σε αυτή την κατάσταση που τον θυμάμαι. Τίποτε δεν μας χαρίστηκε.

Πώς είναι η συνέχεια;

Είχαμε περιπέτεια και με ένα σόου που κάναμε με τον Δάμπαση και όλη την αφρόκρεμα των τότε νέων ηθοποιών. Πουλικάκος, Βαλαβανίδης, Χατζηκουτσέλης, Τζέσυ Παπουτσή, Τζούλια Αργυροπούλου, Κωνσταντίνος Τζούμας. «Τηλε-κλαμπ» λεγόταν. Το ’77. Στήνει ένα τρομερό ντεκόρ η Λίλη Ναζίρογλου, η σκηνογράφος. Ηταν δύο εκπομπές ωριαίες, συμφωνήσαμε με την ΕΡΤ. Κείμενα: Γιάννης Ξανθούλης. Πηγαίνουμε 8 η ώρα στο στούντιο Παιανίας και μας ανακοινώνουν πως αίρουν την απόφαση για έγκριση! Εμείς το κάναμε. Το υποβάλαμε. Από το πρωί μέχρι το βράδυ το βάζανε προκειμένου να βρουν ελάττωμα. Στο εσωτερικό κύκλωμα. Το βρήκαν. Είχε εκκρεμή δικαστική υπόθεση ο Πουλικάκος και έπρεπε να αντικατασταθεί. Δεν ήταν ομαλή η είσοδός μου στην τηλεόραση. Ονειρό μου όμως παράλληλα με αυτά ήταν να αλλάξω το ντοκιμαντέρ. Να κάνω μια σειρά εκπομπών στηριγμένη σε κείμενα συγγραφέων. Ρίτσος για Μονεμβασιά, Ελύτης για Μυτιλήνη, Καρούζος για Ναύπλιο.

Το κάνατε;

Το υποβάλλω στην ΕΡΤ, έναν πιλότο κάνω για την ακρίβεια πάνω στον Θεόφιλο με κείμενα του Ελύτη.

Με τον Ελύτη γνωριζόσασταν;

Με τον Ελύτη γνωριστήκαμε μόλις προβλήθηκε ο Ρωμανός. Ζήτησε να συναντηθούμε. Γυρίζουμε ταινία. Βρήκαμε στοιχεία για τον Θεόφιλο, το κάνουμε 45 λεπτά. Το υποβάλλουμε, μας λένε «όχι». Την πήγα σε φεστιβάλ μικρού μήκους και σαρώνει σε βραβεία. Υστερα από μερικές μέρες ανακοινώνεται το Νομπέλ του Ελύτη. Με καλεί ο διευθυντής πάνω και μου ζητάνε να προβάλουν τον Θεόφιλο.

Γιατί;

Αποδείχθηκε πως είχε πάρει ο Καραμανλής και ρώτησε: «Τι έχετε να παίξετε για τον Ελύτη;». Ετσι προβλήθηκε ο Θεόφιλος και μου δώσανε τη σειρά «Εδώ γεννήθηκε η Ευρώπη».

Αυτό ήταν το σπέρμα του μετέπειτα «Μονογράμματος»;

Οχι. Το ’79 είχα δει πως τον Καρούζο εγώ τον έβαλα στην τηλεόραση. Και είπα να κάνω κάτι για τον Σεφέρη. Είχα συμφωνήσει να μιλήσει ο Ελύτης, αλλά η πρόταση απορρίφθηκε. «Καλά, τι λέει ο Σγουράκης; Να δώσουμε μία ώρα για κάποιον που πήρε ένα Νομπέλ;», αυτά λέγανε τότε. Τελικά εγκρίθηκε. Εκεί πλέον διαπίστωσα πως δεν υπήρχε κινηματογραφικό υλικό του Σεφέρη. Μόνο μία ταινία, δέκα λεπτά από σουηδική τηλεόραση, όπου διαβάζει την «Ανδρομέδα», και μια μικρή συνέντευξη με βρετανό δημοσιογράφο, δεν υπήρχε τίποτε άλλο. Εκεί τρελάθηκα. Είπα την ιδέα μου στον Οδυσσέα για σειρά με αυτοβιογραφίες. Να αυτοβιογραφούνται πρόσωπα. Ο τίτλος της σειράς προήλθε από το «Μονόγραμμα» του Ελύτη που μας το έδωσε γενναιόδωρα.

Πώς ξεκινάτε;

Ολες τις δουλειές μας τις ξεκινώ από την Κρήτη. Το πρώτο που γύρισα ήταν ο Ηλίας Ηλιού. Το πρώτο όμως που προβλήθηκε ήταν του «αγίου» Ειρηναίου, μητροπολίτη Κισσάμου και Σελίνου.

Γιατί ημίωρο;

Τόσο αντέχει τηλεοπτικά. Υπάρχουν «Μονογράμματα» για πρόσωπα βέβαια σε συνέχειες.

Πόσα είναι σήμερα;

380. Είναι λίγα πάντως για 39 χρόνια.

Πολιτικούς κάνατε;

Κανέναν. Μόνο τον Ηλιού που είχε φύγει από την πολιτική και τον Γλέζο που επίσης τότε είχε αποχωρήσει.

Κατράκη;

Είχα ιδιαίτερη σχέση λόγω Κρήτης. Ερχόταν στο γραφείο μου στην Μπενάκη και τάιζε τα περιστέρια. Μόνον η κίνηση που έκανε έμοιαζε με σκηνή από ταινία. Τότε ο Μάνος έπαιζε σε μια ξένη ταινία στην Κρήτη. Τον πήρα, πήγα, τον βρήκα και του είπα να πάμε και στο χωριό του. Του έστησα το παραμύθι. Είχα ετοιμάσει τον φίλο του λαουτιέρη Γιώργη Κουτσουρέλη να τον περιμένει. Είμαστε λοιπόν στον δρόμο με τον Μάνο και τον ρωτώ: «Εχεις κάνα φίλο;». Και μου λέει: «Εχω τον Γιώργη που είχε το καφενείο, αλλά έχω να τον δω χρόνια». Ανάβουν τα φώτα, είναι ο Γιώργης και αρχίζει τις μαντινάδες στον Μάνο! Ο Μάνος στον Γιώργη και εκεί τραγούδησε ο μεγάλος ηθοποιός τον «Ερωτόκριτο». Μεγάλη στιγμή. Το κύριο «Μονόγραμμα» το κάναμε στην Αθήνα. Στη Σχολή Ευελπίδων, είχε νοικιάσει ένα δυάρι.

Μανόλης Ανδρόνικος;

Απ’ τα πρώτα «Μονογράμματα». Είχε ακούσει τα εξ αμάξης από τους άλλους για τη Βεργίνα. Πήγαμε μαζί, ήταν πολύ γλυκός άνθρωπος. Πρώτοι δείξαμε την «Αρπαγή της Περσεφόνης».

Μισιούνταν μεταξύ τους οι αρχαιολόγοι;

Δεν μπορείς να φανταστείς. Μετά έκανα τον Σακελλαράκη. Δεν έγινε καθηγητής ποτέ και ήταν ο σημαντικότερος. Μαρινάτος, Σακελλαράκης, Ανδρόνικος, οι τρεις κορυφαίοι. Και τον Παντερμαλή έχω κάνει. Ενας στον αιώνα εμφανίζεται, τέτοια μεγέθη. Για να κάνω τον Σακελλαράκη πήγα με τον Ελύτη, θα κάνανε επίτιμο δημότη Ηρακλείου τον Οδυσσέα και πήγαμε παρέα.

Με την Ηρώ ερευνούσατε; Πώς το δουλεύατε;

Τα ξεψαχνίζαμε όλα. Ηταν ανοιχτοί οι δρόμοι. Μας δέχονταν όλοι. Καταλαβαίνει πως τον αγαπάς ο άλλος. Εγώ τους αγαπώ όλους.

Μινωτής;

Στη Λυκείου τον γυρίσαμε. Θεωρητικά δύσκολο, αλλά ήταν αρνί. Δεν είχε αλλάξει τίποτε στο σπίτι του μετά τον θάνατο της Κατίνας Παξινού.

Την Ηρώ τη σκέφτεστε όταν εργάζεστε για το «Μονόγραμμα»;

Ολο σκέφτομαι για το καθετί πώς θα το αντιμετώπιζε η Ηρώ! Η Ηρώ έκανε το μοντάζ. Ο γιος μας βέβαια, ο Στέλιος, υπερκαλύπτει τις δικές μας δυνατότητες. Τεχνικά άριστος. Θέλει όμως πολλή δουλειά όλο αυτό. Και έρευνα. Το κοστολόγιο της ΕΡΤ είναι εξευτελιστικό. Οπως και το «Παρασκήνιο» που δεν μπορούσε πλέον οικονομικά να αντεπεξέλθει. Ξέρεις, αυτός είναι ένας εύσχημος τρόπος να σταματήσεις.

Τι θέλετε να πείτε;

Ευγνωμοσύνη στον ελληνικό λαό που αγκάλιασε το «Μονόγραμμα», βοήθησε αφάνταστα να είμαστε σε εγρήγορση. Και στην ΕΡΤ που μας έδωσε τη δυνατότητα, γιατί πιστεύω θα μελετηθεί το «Μονόγραμμα», μπορεί να μπει και στα σχολεία. Να διδαχτούν τον Ρίτσο, 39 χρόνια δεν είναι λίγο. Είμαι ο παλιότερος.

Ρίτσος;

Τον είχαμε κάνει αυτόνομη ταινία. Μια εκπληκτική προσωπικότητα, μετά τον Ρωμανό Μελωδό τον γνώρισα. Ξέρεις, εγώ είχα και τον Ρίτσο και τον Ελύτη φίλους. Είχαν πολλή αγάπη ο ένας για τον άλλο. Εντάξει, ρίχνανε και καμιά γλυκιά σπόντα…