«Νέο Κύμα είναι κάθε όμορφο τραγούδι»

Παραμόνευε πότε θα σηκωθεί η αδελφή του από το πιάνο για να καθίσει εκείνος. Ο,τι είχε ακούσει μπορούσε να το επαναλάβει κάνοντας τους δικούς του αυτοσχεδιασμούς. Επαιζε με τις ώρες, την ώρα που τα υπόλοιπα παιδιά της ηλικίας του έτρεχαν στις αλάνες του Κιάτου. Εκεί όπου γεννήθηκε το 1936. Αυτές τις εικόνες επέλεγε για να θυμηθεί το πέρασμα του χρόνου ο Γιάννης Σπανός. Χθες έφυγε από τη ζωή.

Ηταν ο Βενιαμίν από τα τρία αδέλφια. Ο πατέρας του οδοντίατρος και η μητέρα του νοικοκυρά. Το αστικό περιβάλλον και η οικονομική ευμάρεια της οικογένειας του πρόσφεραν τη δυνατότητα να ξεκινήσει από νωρίς μουσικές σπουδές. Ομως δεν τον ενθάρρυναν να ακολουθήσει αυτό το επάγγελμα. Εγινε το μεγάλο του στοίχημα να αποδείξει στον πατέρα του ότι μπορούσε να τα καταφέρει με τη μεγάλη του αγάπη, το πιάνο.

Γνωρίζει τη σπουδαία χορεύτρια και χορογράφο Ηρώ Σισμάνη (1922 – 2012), η οποία έπαιξε καθοριστικό ρόλο όπως έχει πει. Του ζήτησε να παίζει στη σχολή της πιάνο στις πρόβες των χορευτών. Ο υπερβολικός ζήλος και το πάθος του και οι ατελείωτες ώρες προκάλεσαν τραυματισμούς στα δάχτυλα. Η διάγνωση του γιατρού ήταν απόλυτη. Αν δεν σταματούσε να παίζει γρήγορα θα πάθαινε αγκύλωση. Η Νομική, στην οποία είχε πετύχει, του έδινε μια λύση για να απομακρυνθεί από το πιάνο. Ομως η πρόταση του πατέρα του ήταν πιο δελεαστική: «Ταξίδεψε, μάθε γλώσσες που σου αρέσουν».

Πηγαίνει στο Μουρνάου της Γερμανίας, ολοκληρώνει τις σπουδές του στο Ινστιτούτο Γκαίτε και μετά στο Λονδίνο. Ο τρίτος και καθοριστικός σταθμός ήταν το Παρίσι. Εκεί ο Γιάννης Σπανός άρχισε να ενδίδει ξανά στο μεγάλο του πάθος, τη μουσική. Οπως έχει πει ο ίδιος: «Αισθάνθηκα ότι ανήκω εκεί. Ολη μου η ψυχοσύνθεση ταίριαζε με το γαλλικό τραγούδι, τη γαλλική έκφραση, τη γαλλική γλώσσα». Εκεί, στην αριστερή όχθη του Σηκουάνα όπου χτυπούσε η καρδιά της τζαζ, της Nouvelle Vague άρχισε να αναζητά τον δικό του δρόμο. Το πρώτο μαγαζί όπου έπαιξε ήταν η μπουάτ «La peau de vache». Γίνεται ακομπανιατέρ σε σπουδαίους καλλιτέχνες της εποχής όπως ο Σερζ Γκενσμπούρ. Κατάφερε να πάρει την άδεια παραμονής και έχοντας δικαίωμα μόνιμης εργασίας στη Γαλλία άρχισε να μελοποιεί γαλλικούς στίχους και πήρε θάρρος να χτυπήσει την πόρτα της Ζιλιέτ Γκρεκό (η μούσα των υπαρξιστών), την οποία λάτρευε. Ηχογράφησαν τραγούδια του που βγήκαν σε δίσκους. Δεν ήταν η μόνη. Τραγούδια του έχει πει ακόμη και η Μπριζίτ Μπαρντό, παρόλο που δεν τη συνάντησε ποτέ. «Τα κάστρα δεν μπορείς εύκολα να τα πλησιάσεις» παραδέχτηκε ο ίδιος.

Επιστρέφει στην Ελλάδα στις αρχές της δεκαετίας του ’60 έπειτα από την παραίνεση του Γιώργου Παπαστεφάνου. Γνωρίζει τον Αλέκο Πατσιφά, ο οποίος εκείνη την εποχή δημιουργούσε τη Λύρα. Ο Σπανός βρήκε το ιδανικό περιβάλλον για να δημιουργήσει το δικό του ξεχωριστό κλίμα αναδεικνύοντας νέες φωνές, ακατέργαστες. Κάνει το δισκογραφικό ντεμπούτο του με το εμβληματικό τραγούδι «Μια αγάπη για το καλοκαίρι» σε στίχους του Γιώργου Παπαστεφάνου, με την Καίτη Χωματά. Η Πόπη Αστεριάδη, η Αρλέτα, ο Μιχάλης Βιολάρης, η Αλέκα Μαβίλη ήταν οι φωνές εκείνες που έδωσαν πνοή σε αυτό το ρεύμα που ο ίδιος δημιούργησε και «βάφτισε» Νέο Κύμα, προτείνοντας στον Πατσιφά να μεταφράσουν το γαλλικό «Nouvelle Vague».

Ακολουθούν πολυάριθμοι σημαντικοί δίσκοι: οι τρεις «Ανθολογίες», το «Εκείνο το καλοκαίρι» (α’ βραβείο μουσικής στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης το 1971), «Οδός Αριστοτέλους».

Το 1970 ο Γιάννης Σπανός δηλώνει στα «ΝΕΑ» ότι σκοπεύει να επιδοθεί στο λαϊκό τραγούδι αποχαιρετώντας το Νέο Κύμα. «Καλά ξεκίνησε, αλλά άσχημα τελείωσε. Το νοθεύσανε. Πάντως, Νέο Κύμα είναι κάθε όμορφο τραγούδι» έλεγε παραμονές της αναχώρησής του για το Παρίσι, καθώς επρόκειτο να ετοιμάσει τη μουσική επένδυση της ταινίας της Ανιές Βαρντά «Ναυσικά» και «Συμπόσιο» του Δημήτρη Κολλάτου.

«Στο λαϊκό μας τραγούδι υπάρχει ακόμα ένα ανεκμετάλλευτο πεδίο. Στόχος μου είναι να το περάσω έξω από τα σύνορα της χώρας μας, όχι μόνο σαν μια μελωδία που θα την ακούν οι ξένοι, αλλά που θα μπορούν και να την τραγουδούν. Το λαϊκό μας τραγούδι θα το προσαρμόσω στο ευρωπαϊκό κλίμα, χωρίς να το νοθεύσω, χωρίς να βάλω μέσα του τζαζ, σεβόμενος απόλυτα το γνήσιο λαϊκό τραγούδι και το μπουζούκι. Ως τώρα έκανα πειραματισμούς. Κανείς δεν πίστευε ότι μπορώ να ασχοληθώ με τη λαϊκή μουσική. Ηρθε ο καιρός να το αποδείξω». Συνέχισε σε πιο λαϊκούς δρόμους με ήχο απεγκλωβισμένο από τους βαρείς δρόμους της Ανατολής. Γράφει και συνεργάζεται με τον Γιώργο Ζαμπέτα, τη Χάρη Αλεξίου, τη Βίκυ Μοσχολιού, την Ελένη Δήμου, τον Κώστα Καράλη, τον Γιάννη Πάριο, την Αλκηστη Πρωτοψάλτη, τον Μανώλη Μητσιά, τον Γιώργο Νταλάρα. Συνεργάζεται με σπουδαίους στιχουργούς όπως ο Λευτέρης Παπαδόπουλος, ο Πυθαγόρας, ο Μάνος Ελευθερίου (που συνυπέγραψαν την εμβληματική «Μαρκίζα») κ.ά. Μελοποιεί ποιητές που αγαπά: Παλαμά, Ρώτα, Καββαδία, Σαχτούρη, Βιζυηνό, Μυρτιώτισσα. Γράφει μουσική για το θέατρο και τον κινηματογράφο. Πολλοί είναι εκείνοι που θυμούνται τη μουσική του στην ταινία «Παύλος Μελάς» και τον θρήνο της Δήμητρας Γαλάνη: «Σε κλαίει λαός…».

ΝΙΚΟΣ ΞΥΔΑΚΗΣ

«Ο πιο φίνος συνθέτης»

Tα τραγούδια του Γιάννη Σπανού εμπεριέχουν την αφρόκρεμα του λαϊκού αισθήματος με λεπτότητα. Είναι ο πιο φίνος συνθέτης της εποχής του κατά την άποψή μου. Αυτό το λαϊκό αίσθημα που γνωρίζουμε, είτε από τα ρεμπέτικα, είτε από το λαικό τραγούδι του ’50-’60, ο Σπανός το διεύρυνε. Είναι κάτι που του χάρισε ο κοσμοπολιτισμός του. Τα χρόνια του στν Γαλλία έπαιξαν καθοριστικό ρόλο και το κλίμα μέσα στο οποίο ζυμώθηκε το μετέφερε στις συνθέσεις του. Εξευγένιζε τους λαϊκούς ήχους χωρίς να χάνει την αυθεντική λαικότητα, την ένταση και το πάθος. Δεν ανήκει στους συνθέτες που με έχουν επηρεάσει άμεσα, αλλά τραγούδια του όπως «Αυτά τα χέρια» ή «Ναυτης βγήκε στη στεριά» καταγράφονται μέσα μας και μας διαποτίζουν.

ΟΡΦΕΑΣ ΠΕΡΙΔΗΣ

«Δεν θύμιζε κανέναν»

Τον γνώρισα πριν από δυο χρόνια, όταν είχα πάει στην Απανεμιά όπου έπαιζε. Είπα το τραγούδι του που μου αρέσει πολύ «Πέφτει μια βροχή» (στ. Μάνος Ελευθερίου). Ο Γιάννης Σπανός ήταν ένας ωραίος, εξαίρετος πιανίστας και υπέροχος μελωδός σε διάφορα στυλ μουσικής. Τα έγραψε με ένα πολύ ιδιαίτερο τρόπο. Ηταν συνθέτης που δημιούργησε ένα ξεχωριστό κόσμο. Είχε μια δική του μελωδική γραμμή που δεν θύμιζε κανέναν. Τη συνθετική του δεινότητα διαπερνούσε με υπόγειο τρόπο η γαλλική κουλτούρα, η βαθιά του και ουσιαστική μόρφωση του αλλά και η φυσική του ευγένεια.