Ηγέτες εναντίον οργανώσεων

Μια τρομοκρατική οργάνωση διαλύεται όταν πεθάνει ο ηγέτης της; Σε αυτό το ερώτημα έχουν κληθεί να απαντήσουν σχεδόν όλοι οι θεωρητικοί και οι ερευνητές που ασχολούνται συστηματικά με τη μελέτη της τρομοκρατίας. Οι απαντήσεις, όπως είναι άλλωστε αναμενόμενο, είναι αντικρουόμενες. Εξάλλου, κάθε τρομοκρατική οργάνωση έχει τα δικά της χαρακτηριστικά και τη δική της λειτουργία. Ισως ο πιο εύστοχος χαρακτηρισμός για τις τρομοκρατικές ομάδες και κυρίως τις διεθνείς τζιχαντιστικές να είναι αυτός της Λερναίας Υδρας.

Τον Μάιο του 2011 οι αμερικανοί πολίτες είχαν βγει στους δρόμους των μεγαλύτερων πόλεων των ΗΠΑ με τις σημαίες τους για να πανηγυρίσουν τον θάνατο του μεγαλύτερου εχθρού της χώρας τους, του Οσάμα μπιν Λάντεν. Αρκετοί αναλυτές και ερευνητές υποστήριζαν πως η Αλ Κάιντα θα διαλυόταν μετά τον θάνατο του ηγέτη της και κυριαρχούσε και ένα γενικότερο αίσθημα αισιοδοξίας για τον περιορισμό της απειλής από τη διεθνή τρομοκρατία. Δυστυχώς, η Αλ Κάιντα δεν τελείωσε μαζί με τον Μπιν Λάντεν, κατάφερε να υπάρχει ακόμη και σήμερα, έχοντας μάλιστα παρουσία σε διάφορες περιοχές με αρκετές ενεργές τοπικές ομάδες.

Ας γυρίσουμε όμως πίσω στο 2011 και στην αισιοδοξία της εποχής. Λίγους μήνες μετά ξεκίνησε η τελευταία και πλέον δυναμική μετεξέλιξη μιας τοπικής τρομοκρατικής ομάδας στο Ιράκ στο Ισλαμικό Κράτος. Σαφώς και ο θάνατος του Μπιν Λάντεν το 2011 και του Αλ Μπαγκντάντι πριν από λίγες ημέρες ήταν μεγάλες επιτυχίες και έχουν σημαντικές επιπτώσεις στη δυναμική των οργανώσεών τους. Ωστόσο, η Αλ Κάιντα και το ISIS έχουν αποδείξει μια αξιομνημόνευτη αντοχή και ευελιξία προσαρμογής, ακόμη και σε τόσο σοβαρά χτυπήματα. Ιδιαίτερα η δεύτερη κατάφερε να ανακάμψει από τον θάνατο του ιδρυτή και εμβληματικού ηγέτη της, του Αμπού αλ Ζαρκάουι. Γι’ αυτό δεν πρέπει να την υποτιμούμε. Αυτή η οργάνωση έχει δείξει πως ξέρει να εκμεταλλεύεται με μοναδικό τρόπο τις ευκαιρίες σε τοπικό επίπεδο και το Ιράκ βρίσκεται για μία ακόμη φορά σε έκρυθμη κατάσταση. Δεν πρέπει επίσης να παραβλέψουμε το γεγονός πως στη δύσκολη φάση που βρίσκεται η οργάνωση, πιθανότατα δεν χρειάζεται έναν ηγέτη με τα χαρακτηριστικά του Αλ Μπαγκντάντι, αλλά κάποιον που να μοιάζει περισσότερο στον Ζαρκάουι (έμπειρος και βίαιος μαχητής, χαρακτηριστικά που έχει ο νέος επικεφαλής Αμπντουλάχ Καρντάς). Γι’ αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό να συνεχιστούν οι επιχειρήσεις για την εξόντωση όλης της ηγετικής ομάδας της οργάνωσης.

Το σημαντικότερο όμως ζήτημα είναι η εξέλιξη του παγκόσμιου τζιχαντιστικού κινήματος, το οποίο δεν είναι τόσο στενά εξαρτώμενο από τους ηγέτες του, αλλά πλέον ούτε και από τις ίδιες τις οργανώσεις. Το ISIS σηματοδότησε μια νέα εποχή για το τζιχαντιστικό κίνημα με έμφαση στη ριζοσπαστικοποίηση, κινητοποίηση και στρατολόγηση τρομοκρατών από πολλές και μαζικές δεξαμενές. Εξίσου καταλυτικές είναι οι επιπτώσεις της οργάνωσης και στον τομέα της προπαγάνδας, με καίριο όπλο την τεχνολογία. Ο Αλ Μπαγκντάντι ήταν σημαντικός για την παγκόσμια τρομοκρατία, όμως το brand name του Ισλαμικού Κράτους είναι σημαντικότερο και έχει εμπνεύσει πολλές μεμονωμένες επιθέσεις.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι διεθνολόγος, δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών