Η διπλωματία {LF}της απουσίας

H Ευρωπαϊκή Ενωση είχε και έχει υψηλές φιλοδοξίες να γίνει παίκτης-κλειδί στην παγκόσμια σκηνή. Πώς γίνεται όμως και στις περισσότερες διεθνείς κρίσεις είναι απούσα ή αργεί να αντιδράσει και ακόμα και όταν συμβεί αυτό, οι κινήσεις της είναι αμελητέες;

Η πρόσφατη τουρκική εισβολή στη Βόρεια Συρία περιγράφει ακριβώς αυτό. Τη διπλωματία της απουσίας. Στην ολοκλήρωση της συνόδου κορυφής της ΕΕ, οι «28» προέτρεψαν την Αγκυρα να αποσυρθεί από την περιοχή και καταδίκασαν τη στρατιωτική επιχείρηση που «απειλεί σημαντικά την ευρωπαϊκή ασφάλεια». Αυτά ήταν τα λόγια. Και τα έργα; Οι «28» αρκέστηκαν να περιορίσουν την πώληση όπλων στην Τουρκία, χωρίς όμως να επιβάλουν ένα ευρύ εμπάργκο. Ηταν πλήγμα αυτό για τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν; Ούτε καν, σχολιάζουν αναλυτές. Η Τουρκία, χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ μπορεί να αυξήσει τις στρατιωτικές της ικανότητες χωρίς την ευρωπαϊκή υποστήριξη.

«Εκείνο που μετρά για τον Ερντογάν είναι η σχέση του με τον Ντόναλντ Τραμπ», πρατηρεί η Ασλί Αϊντιντασμπάς του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων. Μεταξύ άλλων και επειδή ο Τραμπ απείλησε ότι «θα αφανίσει την τουρκική οικονομία». Επειδή «ο Ερντογάν χρησιμοποιεί σκληρή γλώσσα και αυτή είναι εκείνη που καταλαβαίνει καλύτερα».

Το εμπόριο, η ασφάλεια και η συμφωνία για το Μεταναστευτικό λόγω της γεωγραφικής θέσης της Τουρκίας την έχουν κάνει σημαντικό εταίρο της ΕΕ. Και παρά τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο εσωτερικό της χώρας και μια σειρά πολιτικών με τις οποίες η Ευρώπη διαφωνεί, δεν βρίσκει τρόπο να ασκήσει την πίεση που θα περίμενε κάποιος από μια τόσο ισχυρή ένωση εύπορων κρατών.

Τα διπλωματικά προβλήματα για την ΕΕ δεν σταματούν εκεί. Το ζήτημα της διεύρυνσης φαίνεται να προσθέτει σκοτούρες στο ήδη βεβαρημένο κλίμα μεταξύ των κρατών-μελών, ιδιαίτερα μετά την επιμονή του γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν να μη λάβει καμία απόφαση το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για τη χορήγηση ημερομηνίας ενταξιακών διαπραγματεύσεων με τη Βόρεια Μακεδονία και την Αλβανία. Και μπορεί πολλοί να μην πιστεύουν στην ειλικρίνεια των προθέσεων της κυβέρνησης του Εντι Ράμα στα Τίρανα, η κυβέρνηση Ζάεφ όμως στα Σκόπια έχει πάρει εύσημα για τις προσπάθειές της να υλοποιήσει μια σειρά προϋποθέσεων. Τώρα η Βόρεια Μακεδονία οδεύει σε πρόωρες εκλογές, με το αποτέλεσμα να κινδυνεύει να προκαλέσει μια νέα κρίση στην περιοχή.

Το μέγα ερώτημα είναι εάν θα υπάρξει εμβάθυνση ή διεύρυνση; Το Παρίσι έχει καταθέσει προτάσεις για αλλαγή στη μεθοδολογία της διεύρυνσης αλλά το ζήτημα παραπέμφθηκε να συζητηθεί τον Μάιο του 2020. Οι δύο κορυφαίοι της ΕΕ Τουσκ και Γιούνκερ εξέφρασαν τη δυσφορία τους, όμως οι διαφωνίες παραμένουν: 25 χώρες υπέρ – 3 κατά. Θα μπορέσει η Ευρωπαϊκή Ενωση να μιλήσει με κοινή γλώσσα την ώρα που οι κρίσεις διεθνώς γιγαντώνονται;

Είναι σαν αυτό που έγινε με το Ιράν. Ο Ντόναλντ Τραμπ κατέβασε τον διακόπτη στη διεθνή συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης που είχε επιτευχθεί με ευρωπαϊκή πρωτοβουλία και έκτοτε οι ευρωπαϊκές χώρες, υπό την απειλή των κυρώσεων που επισείει ο αμερικανός πρόεδρος, παρακολουθούν αμέτοχες τις εξελίξεις.

Το επισημαίνει διαρκώς τελευταία και ο Ζοζέπ Μπορέλ, ο ισπανός υπουργός Εξωτερικών που επελέγη να είναι ο επόμενος επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ από την 1 Νοεμβρίου. «Η Ευρωπαϊκή Ενωση», λέει, «πρέπει να μάθει να μιλά με μια γλώσσα στη διεθνή σκηνή και επίσης να αναπτύξει τη στρατιωτική ικανότητα να δρα, αλλιώς θα περάσει στην αφάνεια», καθώς θα τη βάλουν στην άκρη η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο. Η ΕΕ, θυμίζει, με συνολικό πληθυσμό άνω των 500 εκατομμυρίων, αντιπροσωπεύει πάνω από το 20% της παγκόσμιας οικονομικής παραγωγής και είναι ο μεγαλύτερος δωρητής βοήθειας στον πλανήτη, γεγονός που της δίνει εκείνο που οι διπλωμάτες αποκαλούν «ήπια δύναμη». Ομως οι περίπλοκες θεσμικές συμφωνίες και οι αντικρουόμενες προτεραιότητες μεταξύ των μελών της, έχουν περιορίσει σημαντικά την επιρροή της στη διεθνή πολιτική σκηνή. Η απόφαση της Βρετανίας να φύγει από την ΕΕ, η αποχώρηση της Ουάσιγκτον από τη συμφωνία για το Ιράν και η αποτυχία της Ευρώπης να βοηθήσει στη σταθεροποίηση γειτόνων της από τον Καύκασο έως τη Σαχάρα έχουν υπονομεύσει περαιτέρω το κύρος της ΕΕ.

Οι Γερμανοί έχουν επινοήσει ένα νέο ρήμα: το Merkeln, που σημαίνει μερκελίζω, δηλαδή αναβάλλω αποφάσεις όπως κάνει συχνά η γερμανίδα καγκελάριος. Αν δεν αλλάξει κάτι ριζικά στη στάση της ΕΕ, το ρήμα θα αποκτήσει πανευρωπαϊκή σημασία.