Αναζητώντας {CR}έναν Χόλμπρουκ{CR} στην άλλη γραμμή

Ιανουάριος 1996, στο Κοινοβούλιο συζητούν την κρίση των Ιμίων: Βουλευτές της ΝΔ κραυγάζουν από τα έδρανα «ντροπή» ενώ βρίσκεται στο βήμα ο Κώστας Σημίτης και εκστομίζει την ιστορική πια φράση «θέλω να ευχαριστήσω την κυβέρνηση των ΗΠΑ για την πρωτοβουλία και τη βοήθειά τους». Ο πρόεδρος του Σώματος προσπαθεί να επιβάλει την τάξη όσο οι βουλευτές της αντιπολίτευσης καλούν εκείνους της συμπολίτευσης να αποδοκιμάσουν μαζί τους τον πρωθυπουργό. Ακόμη και στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ οι τριγμοί τις επόμενες ημέρες είναι εκκωφαντικοί. Εφόσον όμως διαβάσει κανείς το παραπάνω σκηνικό με τα σημερινά δεδομένα στην παγκόσμια σκηνή, ίσως καταλήξει στο ανάποδο – από αυτό που είχε βγάλει ο ελληνικός πολιτικός κόσμος τότε – συμπέρασμα.

Η σημιτική φράση δεν θα εκληφθεί ως ένδειξη δουλικότητας της ελληνικής κυβέρνησης απέναντι στην υπερδύναμη, αλλά σαν απόδειξη πως η ηγεσία των ΗΠΑ εκείνη την περίοδο μπορούσε να παίξει τον ρόλο της υπερδύναμης. Η παρέμβασή τους είχε αποτρέψει έναν ελληνοτουρκικό πόλεμο καθώς και μια οποιαδήποτε διαπραγμάτευση με τη γειτονική χώρα για το Αιγαίο. Ως έναν βαθμό επειδή στο Μαξίμου τότε γνώριζαν ποιον θα έπρεπε να καλέσουν στο τηλέφωνο στην Ουάσιγκτον: τον υφυπουργό εξωτερικών των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ – ο έλληνας υπουργός Εξωτερικών του είχε τηλεφωνήσει δυο φορές. Τον παλιό του φίλο τον «Ντικ», όπως έχει γράψει ο Θόδωρος Πάγκαλος. Η συμφωνία μεταξύ Αθήνας και Αγκυρας είχε επιτευχθεί με προσωπικές παρεμβάσεις τόσο του αμερικανού προέδρου Μπιλ Κλίντον όσο και του διαμεσολαβητή Χόλμπρουκ.

Σύμφωνα με ορισμένους κονεσέρ των παρασκηνίων, στην έδρα της ελληνικής κυβέρνησης σήμερα δεν υπάρχει κάπου γραμμένο ένα τηλέφωνο σαν εκείνο του Ντικ. Δεν υπάρχει δηλαδή κάποιος στην αμερικανική διοίκηση που η Αθήνα να θεωρεί βέβαιο ότι θα μπορούσε να αναλάβει δράση σε οποιαδήποτε περίπτωση θα χρειαζόταν μια δραστική παρέμβαση εκ μέρους των ΗΠΑ. Αιτία; Η τραμπική μέθοδος διακυβέρνησης έχει αποδιοργανώσει μέχρι και δομές φημισμένες για την οργάνωσή τους, όπως αυτές του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Τίποτα δεν θυμίζει τις εποχές της κυβέρνησης Ομπάμα, κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, όταν οι ΗΠΑ είχαν παρέμβει υπέρ της Ελλάδας – με τον πλανητάρχη να πιέζει τους ευρωπαίους εταίρους της χώρας για την παραμονή της στην ευρωζώνη.

Ή τα χρόνια προτού η απειλή ενός Grexit γίνει τόσο έντονη όσο το 2015. Λίγο πριν από τις δεύτερες εκλογές του 2012, π.χ., ο υπηρεσιακός πρωθυπουργός Παναγιώτης Πικραμμένος – αφού ο κεντρικός τραπεζίτης τον ενημέρωσε ότι η ΕΚΤ απέρριψε την περαιτέρω αύξηση του ορίου του ELA για τις ελληνικές τράπεζες – είχε στείλει επιστολή στον Μπαράκ Ομπάμα ζητώντας του να παρέμβει ώστε να αποτρέψει την επιβολή capital controls στη χώρα. «Συντάξαμε», διηγείτο ο ίδιος ο Πικραμμένος, «επιστολή προς τον αμερικανό πρόεδρο και εκλήθη ο αμερικανός πρέσβης Σάββατο πρωί για να την παραλάβει». Εκείνος την παρέλαβε την ώρα που έμπαινε στο Air Force One για να πετάξει για Μεξικό, όπου γινόταν μια σύνοδος του G20.

Οι τουρκικές προκλήσεις. Παρότι, λοιπόν, οι αναλυτές επιμένουν πως πράγματι η σημασία της Ελλάδας για το λεγόμενο δυτικό σύστημα ασφαλείας έχει αναβαθμιστεί, δύσκολα προβλέπεται πώς θα αντιδράσουν οι ΗΠΑ στο υποθετικό σενάριο που οι προκλήσεις της τουρκικής προς την ελληνική πλευρά κλιμακωθούν επικίνδυνα. Αυτό, ωστόσο, δεν αναιρεί την βελτίωση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων που όλοι οι εμπλεκόμενοι σημειώνουν. Για το μεγαλύτερο μέρος της Μεταπολίτευσης οι διμερείς σχέσεις ήταν φορτισμένες ιδεολογικά. Μετά και το άνοιγμα της πρώτη φορά Αριστεράς όμως προς την άλλη όχθη του Ατλαντικού έχουν μπει σε νέα φάση. Οπως φάνηκε κι από την πρόσφατη επίσκεψη του νυν αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάικ Πομπέο στην ελληνική πρωτεύουσα. Η αλλαγή οφείλεται εν μέρει και στην Τουρκία. Η Αγκυρα θεωρείται πια αστάθμητος παράγοντας στην ευρύτερη περιοχή, και κάπως έτσι αυξήθηκε η σημασία της Αθήνας, λένε κάποιοι.

Στην Ευρώπη. Ανάλογα με τα παραπάνω προβλήματα, που οφείλονται στην προσωπικότητα του νυν ενοίκου του Οβάλ Γραφείου, ενδέχεται να αντιμετωπίζει η ελληνική κυβέρνηση και στο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η παντοδυναμία της γερμανίδας καγκελαρίου έχει παρέλθει, το ιδιότυπο μπρα ντε φερ εντός του γαλλογερμανικού άξονα εντείνεται κι η Ενωση δεν έχει κατορθώσει ακόμη να συμφωνήσει στα μέλη της Κομισιόν. Μοιάζει, άρα, κι εκείνη εγκλωβισμένη σε ένα έλλειμμα ηγεσίας, το οποίο στην περίπτωσή της επιβραδύνει τον ήδη αργό και γραφειοκρατικό τρόπο λήψης αποφάσεων στους κόλπους της.

Με δυο λόγια, η περίοδος που ένας έλληνας πρωθυπουργός – σαν τον Τσίπρα – ήξερε πως θα αύξανε τις πιθανότητες να πετύχει τους εθνικούς του στόχους ζητώντας τη συνδρομή ενός προέδρου της Κομισιόν – όπως του Γιούνκερ – κι ο δεύτερος έσπευδε να ανταποκριθεί, τελείωσε. Η ΕΕ δείχνει αδύναμη, φέρ’ ειπείν, να βοηθήσει την Ελλάδα σε ζητήματα σαν το Προσφυγικό – αν και αυτό την επηρεάζει στο σύνολό της.