Διαταραγμένες ισορροπίες

Τα τελευταία συμβάντα με την ταινία «Joker» και την παρέμβαση, κατόπιν καταγγελιών, της Αστυνομίας σε δύο αίθουσες όπου προβαλλόταν με ανηλίκους ανάμεσα στους θεατές απέκτησαν μια επικοινωνιακή και πολιτική δυναμική και κυριάρχησαν στη δημόσια σφαίρα. Εκτός από τα έντυπα και τα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης και τα social media, ενεπλάκησαν φυσικά τα κόμματα της αντιπολίτευσης, τα υπουργεία Πολιτισμού και Προστασίας του Πολίτη, και μάλιστα προσωπικά οι υπουργοί, και διατυπώθηκαν πολλοί και διάφοροι λόγοι, χωρίς πάντως να διαμορφωθεί ένα πεδίο συμφωνίας για τα γεγονότα. Για μία φορά όμως ακόμα αναδείχθηκε η διαρκής κατάσταση όπερας-μπούφα της ελληνικής κοινωνίας και των πάσης φύσεως θεσμών της.

Κατ’ αρχήν υποβαθμίστηκε έως παρασιώπησης το γεγονός ότι εφαρμόστηκε, ενδεχομένως με άκομψο τρόπο, το άρθρο 37 του ισχύοντος νόμου 3905/2010 που ρυθμίζει τα ηλικιακά όρια παρακολούθησης κινηματογραφικών ταινιών. Αντίθετα, εκφράστηκαν έντονα από πολλούς, κυρίως από έντυπα και στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, οι φόβοι για επιστροφή στη ζοφερή δεκαετία του 1950 και επικράτησε ένας καταγγελτικός τόνος για την «επέμβαση» της Αστυνομίας. Ομως στις καταγγελίες αυτές πρωτοστάτησε ένας βουλευτής τώρα του ΣΥΡΙΖΑ που το 2010 ως υπουργός του ΠΑΣΟΚ υπέγραψε τον συγκεκριμένο νόμο που εφαρμόστηκε. Η δε υπουργός Πολιτισμού έντρομη, επειδή ως καταγγέλλουσες την παρουσία ανηλίκων στις αίθουσες φέρονται δύο υπάλληλοι του υπουργείου, διέταξε τη διενέργεια διοικητικής εξέτασης για το πώς και το γιατί της καταγγελίας, ενώ ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη δήλωσε ότι θα παρακολουθήσει την ταινία μαζί με τον ανήλικο δεκαπεντάχρονο γιο του, κατά παράβαση του σχετικού νόμου.

Κάτω όμως από την επιφάνεια των πραγμάτων της καταφανώς κωμικής αυτής κατάστασης υπάρχει η πραγματικότητα μιας κοινωνίας με διαταραγμένες τις ποικίλες πολιτικές και πολιτισμικές ισορροπίες που απαιτούνται για τη συνοχή και την αναπαραγωγή της. Μια κοινωνία η οποία, παρά την πρόσφατη και τρέχουσα ακόμη κρίση που απείλησε την ύπαρξή της, φαίνεται ότι δεν κατανοεί την ανάγκη της τήρησης των νόμων και των ορίων που αυτοί θεσπίζουν. Στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι εντυπωσιακή η ευκολία με την οποία πολλοί μιλούν για επιστροφή στις πλέον και πολλαπλά συντηρητικές περιόδους της εγχώριας ιστορίας πιστεύοντας ότι επιδεικνύουν ένα προοδευτικό και επαναστατικό πνεύμα. Οι ανήλικοι όμως, δηλαδή όσοι δεν έχουν συμπληρώσει ακόμη το δέκατο όγδοο έτος της ηλικίας τους, υπάγονται σε ένα ειδικό δικαιικό καθεστώς. Στερούνται, για παράδειγμα, της δικαιοπρακτικής ικανότητας ενώ έχουν ειδική ποινική αντιμετώπιση. Το γεγονός αυτό δεν το αλλάζει η δημαγωγική νεολαγνική πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ με την οποία επέκτεινε το δικαίωμα της εκλογικής ψήφου σε όσους συμπλήρωσαν το δέκατο έβδομο έτος. Το υφιστάμενο νομικό σύστημα παρέχει στην πολιτεία το δικαίωμα του καθορισμού των πλαισίων εντός των οποίων είναι επιτρεπτή η εκδήλωση της ανηλικότητας και των δικαιωμάτων της. Ετσι η μόρφωση του ανηλίκου δεν εναπόκειται στη βούληση των γονέων, αλλά η πολιτεία καθιστά υποχρεωτική την εκπαίδευση μέχρι ενός ηλικιακού ορίου ή προβλέπεται η ποινική τιμωρία για την παραμέληση της εποπτείας ανηλίκου από όποιον είναι υποχρεωμένος. Το νομικό αυτό σύστημα έχει επιπλέον και μια συμβολική και παιδευτική λειτουργία, αφού προετοιμάζει τους μελλοντικούς πολίτες για την ύπαρξη των αναγκαίων ορίων στην άσκηση των δικαιωμάτων τους και στον σεβασμό των κανόνων συμβίωσης.

Εάν οι κοινωνικές συνθήκες και οι προσλαμβάνουσες των ανηλίκων άλλαξαν και πρέπει να επαναπροσδιοριστεί και το νομικό πλαίσιο που τους αφορά, αυτό πρέπει να γίνει συντεταγμένα με επιστημονικό και πολιτικό διάλογο και όχι με απλοϊκές και εντυπωσιοθηρικές καταγγελίες.

Ο Κώστας Καρακώτιας είναι νομικός – κριτικός βιβλίου