Η παραίτηση Βενιζέλου

Η συζήτηση στη Βουλή για την οικονομία συνεχίστηκε την επόμενη ημέρα, με την απάντηση του Βενιζέλου προς τα σφοδρά πυρά των άλλων πολιτικών αρχηγών. Εκείνη η ομιλία επρόκειτο να είναι μία από τις τελευταίες σημαντικές αγορεύσεις του Βενιζέλου στην ελληνική Βουλή: «Κατηγορήθην και ότι δεν προείδα την επίτασιν της κρίσεως και την είσοδόν μας εις την δίνην, μολονότι από του Μαρτίου του 1930 η κάμψις των εισπράξεων ώφειλε ν’ ανοίξη τα μάτια της κυβερνήσεως. Σας διενεμήθη πίναξ του Γενικού Λογιστηρίου, από τον οποίον βλέπετε πόσον ανακριβής είναι ο ισχυρισμός.

Ο Χούβερ εις διάγγελμά του προς τον αμερικανικόν λαόν έλεγεν ότι η Αμερική έβαινεν εις περίοδον ευημερίας και δεν παρήλθον εξ μήνες και εσημειώθη το κραχ εις το Χρηματιστήριον της Νέας Υόρκης, το οποίον μετεβλήθη εις παγκόσμιον οικονομικόν κυκλώνα, όστις κατέστησε δυσχερή τον έξωθεν δανεισμόν. Ο δανεισμός ούτος ήτο πρωταρχικός όρος της διατηρήσεως της σταθεροποιήσεως.

Απαντώ τώρα εις τον κ. Τσαλδάρην, όστις με εμέμφθη, διότι ηρνήθην να συζητήσω το σχέδιον Μαξίμου και θεωρεί δικαίαν την τιμωρίαν μου, ότι το εφαρμόζω τώρα χωρίς να έχω τα ωφελήματα τα οποία θα είχα τότε (…) Εκτιμώ τον κ. Μάξιμον μεγάλως και συχνά έλαβον αφορμήν ν’ ανταλλάξωμεν σκέψεις επί των οικονομικών μας πραγμάτων (…) Είχα δύο αντιρρήσεις κατά του σχεδίου. Οτι ήτο πρόωρον και ότι ήτο ατελές. Διότι περί αναστολής των χρεολυσίων ουδείς εγένετο λόγος. Επίσης δεν έλυε την συνέχισιν των παραγωγικών έργων με τον ίδιον ρυθμόν που εκτελούνται σήμερον.

Ο κ. Τσαλδάρης είπεν ακόμη χθες, ότι εκ της καθαράς πτωχεύσεως, εις την οποίαν εφθάσαμεν, γεννώνται προβλήματα εκ των οποίων εν είναι ηθικόν. Οτι οφείλομεν ν’ αποδείξωμεν, ότι αν ο ελληνικός λαός ευρέθη εις την ανάγκην ν’ αναστείλη τας υποχρεώσεις του αισθάνεται μεγάλην λύπην διά τούτο. Αλλά δεν αντιλαμβάνεται ο κ. Τσαλδάρης, ότι αν την επομένην, καθ’ ην διαπραγματευόμεθα δάνειον ερχόμεθα να είπωμεν ότι εκάναμεν λάθος. Κόβομεν τας πληρωμάς. Επτωχεύσαμεν. Δεν αντιλαμβάνεσθε ότι αυτό θα ήτο δολία χρεοκοπία; Να γιατί του είπα χθες να προσέξη, διότι αν του εξηγήσω θ’ αναγκασθή να κύψη την κεφαλήν.

Τσαλδάρης: Ομολογώ ότι δεν το αισθάνομαι αυτό. (Ακούγονται γέλια από ορισμένους βουλευτές στην αίθουσα.)

Βενιζέλος: Επροτίμησα λοιπόν και προσήλθον εις την Οικονομικήν Επιτροπήν και εξέθεσα την κατάστασιν, υπέβαλα δε 5ετές σχέδιον αναστολής των χρεολυσίων και παροχήν δανείου 10 εκατομμυρίων λιρών εις 4 έτη. Η αίτησίς μου δεν έγινεν έως τώρα δεκτή και είναι αμφίβολον αν θα γίνη. Αλλά δεν είναι δυνατόν παρά ν’ αναμνησθώμεν τι επετεύχθη διά της πολιτικής αυτής κατ’ αντίθεσιν προς εκείνην την οποίαν συνιστά ο κ. Τσαλδάρης.

Εάν προετοίμων την πολιτικήν εκείνην εις το κήρυγμα του χρεωστασίου θα ηγείρετο μια φωνή διαμαρτυρίας από το ένα άκρον του κόσμου εις το άλλο και η θέσις της χώρας θα καθίστατο δυσχερής, ενώ τώρα η αναγγελία αυτή δεν προκάλεσε διαμαρτυρίας.

Κύριοι βουλευταί, εξήντλησα όσα ήθελα να ειπώ εις την Βουλήν και έχω μόνον να διατυπώσω ένα παράπονον κατά του αγαπητού αρχηγού του Εργατικού και Αγροτικού Κόμματος. Με κατηγόρησεν ως μοιρολάτρην. Είμαι βέβαιος, ότι αν αποθάνω, επειδή δεν το πιστεύει αυτό, όχι μόνον δεν θα μου κάμη τοιαύτην κατηγορίαν μεταθανάτιον, αλλά θα μου πλέξη και τον παράλληλον βίον.

Από τούδε προβλέπω τι θα ειπή: – Αγαπητοί φίλοι. Ο προκείμενος νεκρός ήτο ένας αληθινός άνδρας, με μεγάλο θάρρος, με αυτοπεποίθησιν και δι’ αυτόν και διά τον λαόν, τον οποίον εκλήθη να κυβερνήση. Ισως έκαμε πολλά σφάλματα. Αλλά ποτέ δεν του έλειπε το θάρρος, ποτέ δεν υπήρξε μοιρολάτρης, διότι δεν επερίμενε ποτέ από την μοίραν του να ιδή την χώραν του προαγομένην, αλλ’ έθεσεν εις την υπηρεσίαν της όλον το πυρ, το οποίον είχε μέσα του, κάθε δύναμιν ηθικήν και σωματικήν.

Αυτά θα μου ψάλη τότε ο αγαπητός αρχηγός της Δημοκρατικής Ενώσεως. Και ας προσέξη να μη του ειπή κανείς τότε – Θυμήσου. Οταν ζούσε τον είπες και μοιρολάτρη».

Η ανακοίνωση στους βουλευτές. Στις 4 το απόγευμα της 21ης Μαΐου συνήλθε στη Βουλή το υπουργικό συμβούλιο υπό την προεδρία του Ελ. Βενιζέλου. Ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε στους υπουργούς του την απόφασή του να υποβάλει την παραίτηση της κυβέρνησής του, λόγω της αντίδρασης της αντιπολίτευσης και ειδικότερα του Λαΐκού Κόμματος, την οξεία επίθεση του αντιπολιτευόμενου Τύπου, καθώς και τις συνεχιζόμενες και συνεχώς διογκούμενες απεργίες των δημοσίων υπαλλήλων, που αντιδρούσαν στις περικοπές μισθών και επιδομάτων.

Μία ώρα αργότερα ξεκίνησε η συνεδρίαση της Βουλής, κατά την οποία ο Βενιζέλος ανακοίνωσε στο σύνολο των βουλευτών την παραίτηση της κυβέρνησής του. Ακολουθεί ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα της ιστορικής εκείνης ομιλίας:

«Ερχομαι ήδη να διακηρύξω προς τον λαόν ότι άνευ τροποποιήσεως ωρισμένων άρθρων του Συντάγματος είναι αδύνατον να κυβερνηθή ομαλώς η χώρα. Είναι λυπηρόν ότι το Σύνταγμα δεν περιλαμβάνει διάταξιν ορίζουσαν την δυνατότητα να αναστέλλωνται αι ελευθερίαι του λαού, όταν ο τόπος ευρίσκεται εις την σημερινήν κατάστασιν. Είναι δυνατόν να πιστευθή ότι θα κυβερνηθή ο τόπος ομαλώς άνευ προσθήκης εις το Σύνταγμα διατάξεως παρομοίας εκείνης προς το Σύνταγμα της Βεϊμάρης;

Διστάζω όμως να επιφέρω εγώ ήδη την τροποποίησιν ταύτην παρά την αντίληψιν πολλών αγνοούντων τον χαρακτήρα μου. Υπήρξα πάντοτε επαναστάτης κατά του βασιλόπαιδος Γεωργίου και του βασιλέως Κωνσταντίνου, επ’ ουδενί όμως λόγω θα δεχθώ νέαν εντολήν του λαού άνευ της σχετικής εξουσιοδοτήσεώς του όπως τροποποιήση ορισμένα άρθρα του Συντάγματος.

Μεταβαίνων ήδη προς τον Πρόεδρον της Δημοκρατίας εις τον οποίον υπέβαλα γραπτώς την παραίτησίν μου θα αναπτύξω τους λόγους τους προκαλέσαντας αυτήν και θα συστήσω εις αυτόν να καλέση τους αρχηγούς των Δημοκρατικών κομμάτων και να τους αναθέση τον σχηματισμόν κυβερνήσεως ευρυτέρου συνασπισμού υπό την προεδρίαν πάντοτε Δημοκρατικού αρχηγού.

Καλόν θα ήτο να επιδιωχθή η συμμετοχή και του Λαΐκού Κόμματος εις την νέαν Κυβέρνησιν. Περιττόν να είπω ότι η Κυβέρνησις αυτή θα έχει αμέριστον την συνδρομήν μου».

Στο σημείο αυτό ο Βενιζέλος κατέβηκε από το βήμα και βγήκε από την αίθουσα της Βουλής καταχειροκροτούμενος. Οπως αναφέρει το ρεπορτάζ, «εις την αίθουσαν της Βουλής δημιουργείται αληθινόν πανδαιμόνιον. Οι βουλευταί χειροκροτούν επί πολλά λεπτά και μετά την αποχώρησιν του προέδρου».

Αρθρο στην εφημερίδα «Φωνή των Ελλήνων». Στις 25 Μαΐου, ο Βενιζέλος δημοσίευσε ένα άρθρο στην εφημερίδα «Φωνή των Ελλήνων», με το οποίο επιχειρούσε να εξηγήσει τους λόγους που τον οδήγησαν στην παραίτηση: «Κατά τους τελευταίους μήνας ήτο προφανές, ότι όχι μόνον το Λαΐκόν Κόμμα αλλά και η δημοκρατική αντιπολίτευσις έκαμνον κάθε τι διά να καταστήσουν δυσκολώτερον το έργον της κυβερνήσεως ίνα εξαναγκάσουν αυτήν εις παραίτησιν (…) Η κυβέρνησις πιστεύουσα, ότι μετά την στάσιν ταύτην της αντιπολιτεύσεως ήτο αδύνατον, συνεχίζουσα την παραμονήν της εις την αρχήν να επιτύχη την δημιουργίαν της ατμοσφαίρας εκείνης ήτις είνε αναγκαία διά την προστασίαν της δραχμής, απεφάσισεν να επιδιώξη την δημιουργίαν της εν λόγω ατμοσφαίρας διά της παραιτήσεώς της ήτις διηυκόλυνε την συγκρότησιν κυβερνήσεως ευρυτέρου συνασπισμού (…)

Είναι αληθές ότι όταν προ διμήνου επεδίωξα την συγκρότησιν οικουμενικής κυβερνήσεως είχα δηλώσει ότι δεν αξιώ υπέρ εμαυτού την προεδρίαν της κυβερνήσεως ταύτης αλλά δέχομαι να υπηρετήσω ως απλούς υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου. Φαίνονται δε πολλοί απορούντες διατί μετέβαλον εν τω μεταξύ γνώμην και απέκλεισα την ανάθεσιν της προεδρίας της κυβερνήσεως ευρυτάτου συνασπισμού εις τον κύριον Τσαλδάρην (…)

Ο κ. Τσαλδάρης, αφού εματαίωσε την συγκρότησιν της Οικουμενικής, ανεκοίνωσε διά των εφημερίδων, ότι η συγκρότησις κυβερνήσεως ευρυτάτου συνασπισμού ματαιούται διότι ο αρχηγός της πλειοψηφίας αρνείται να συναινέση εις την άμεσον διάλυσιν της Βουλής (…) Είναι φανερόν ότι εις την Κυβέρνησιν ήτις ήθελε να προβή εις την άμεσον διάλυσιν δεν δύνανται να λάβουν μέρος και οι φίλοι μου εφ’ όσον θεωρώ την τοιαύτην επίσπευσιν των εκλογών ως άκρως αντίθετον προς το συμφέρον της χώρας.

Η κοινή γνώμη θα κρίνη εάν δικαιολογείται ο κ. Τσαλδάρης αρνηθείς την μικράν αυτήν παραχώρησιν του εγώ του και ματαιώσας ούτω την συγκρότησιν της κυβερνήσεως ευρυτάτου συνασπισμού ης τόσην ανάγκην είχε η χώρα».

Ο Γιώργος Ρωμαίος είναι δημοσιογράφος-συγγραφέας