Καμπανάκι κινδύνου για τα αρνητικά επιτόκια

Τους κινδύνους που ενέχουν για τις τράπεζες τα αρνητικά ή ακόμη και τα πολύ χαμηλά επιτόκια τα οποία επιβάλλονται στην αγορά για μεγάλα διαστήματα επεσήμανε το μεγάλο αφεντικό του αμερικανικού τραπεζικού γίγαντα JP Morgan, ο Τζέιμι Ντάιμον.

Μιλώντας στο τηλεοπτικό ειδησεογραφικό δίκτυο CNBC, ο Ντάιμον προειδοποιεί ότι η υιοθέτηση τέτοιων νομισματικών πολιτικών για μακρό χρονικό διάστημα «είναι πραγματικά άσχημη ιδέα» επειδή δημιουργούνται αρνητικές συνέπειες «τις οποίες δεν κατανοούμε πλήρως», όπως είπε.

Πρόκειται για μία ακόμη φωνή κατά των αρνητικών επιτοκίων που έχουν αρχίσει να εφαρμόζονται σε διάφορα μέρη του κόσμου και ιδιαίτερα στην Ευρώπη. Κεντρικές τράπεζες, όπως για παράδειγμα η Ευρωπαϊκή Κεντρική, έχουν εφαρμόσει πολιτική αρνητικών επιτοκίων σε μια προσπάθεια να τονωθούν η ανάπτυξη και ο πληθωρισμός. Ο Ντάιμον πιστεύει ότι εάν μια χώρα θέλει να πετύχει υψηλότερη ανάπτυξη θα πρέπει να εφαρμόσει άλλες πολιτικές, και όχι μόνο την υιοθέτηση αρνητικών επιτοκίων. Εξέφρασε μάλιστα την εντύπωση ότι μια τέτοια πολιτική δεν θα εφαρμοστεί στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκεί η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ τους τελευταίους μήνες έχει αλλάξει πολιτική και αντί να αυξάνει το κόστος δανεισμού, έχει αρχίσει ξανά να το μειώνει.

Η πολιτική μηδενικών ή ακόμη και αρνητικών επιτοκίων υποτίθεται ότι έχει σχεδιαστεί για να κάνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις να δανείζονται περισσότερο τονώνοντας την οικονομική δραστηριότητα. Ομως, όπως έχει προειδοποιήσει και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η υπερβολική αύξηση των χρεών μπορεί στο τέλος να πλήξει την οικονομία.

Στην Ευρώπη τον περασμένο μήνα η ΕΚΤ μείωσε κι άλλο το επιτόκιο καταθέσεων για τις εμπορικές τράπεζες. Πλέον το επιτόκιο αυτό διαμορφώνεται σε μείον 0,5% από μείον 0,4%. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι οι εμπορικές τράπεζες πληρώνουν την ΕΚΤ για να φυλάνε εκεί τα χρήματά τους. Στη συνέχεια οι τράπεζες αρχίζουν να μετακυλίουν το κόστος αυτό στους καταθέτες, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται στρεβλώσεις στην αγορά. Αυτό συμβαίνει επειδή πολλές τράπεζες, ειδικά όσες έχουν μεγάλες καταθέσεις, λυγίζουν από το βάρος του κόστους, το οποίο είναι πλέον υπέρογκο.

Το φαινόμενο να εφαρμόζουν οι εμπορικές τράπεζες αρνητικά επιτόκια για τις καταθέσεις έχει αρχίσει να κάνει όλο και πιο συχνά την εμφάνισή του στην Ευρώπη. Οι πρώτες περιπτώσεις όπου οι τράπεζες ζητούν ουσιαστικά αμοιβή από τους πελάτες για να φυλάνε τις καταθέσεις τους έχουν καταγραφεί στη Γερμανία, την Ελβετία και τη Δανία. Στη Γερμανία η τράπεζα Berliner Volksbank, που είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος συνεταιριστικός χρηματοπιστωτικός οργανισμός της χώρας, άρχισε να ζητεί επιτόκιο μείον 0,5% στις καταθέσεις άνω των 100.000 ευρώ. Είναι ενδεικτικό ότι τα αρνητικά επιτόκια κοστίζουν στις γερμανικές τράπεζες περίπου 2,4 δισ. ευρώ τον χρόνο όσο αυτές δεν μετακυλίουν όλο το κόστος στους καταθέτες τους, σύμφωνα με το τραπεζικό λόμπι της χώρας. Ειδικά στη Γερμανία οι τράπεζες αντιμετωπίζουν εδώ και αρκετό καιρό το πρόβλημα της μειωμένης κερδοφορίας, αλλά έπειτα από πέντε χρόνια με αρνητικά επιτόκια πλέον έχουν ξεμείνει από τρόπους για να καταφέρουν να αντισταθμίσουν τις απώλειες αυτές.

Η Ελβετία, όπου κι εκεί τα επιτόκια είναι αρνητικά, από τον άλλο μήνα θέλει να αρχίσει να χρεώνει τους πελάτες με προσωπικούς λογαριασμούς άνω των 500.000 με 0,60%. Στη Δανία, όπου και εκεί τα επιτόκια είναι ήδη μηδενικά, τρεις τράπεζες έχουν αρχίσει να ακολουθούν την πρακτική αυτή. Μία από αυτές είναι η τράπεζα Sydbank, η οποία θα επιβάλει αρνητικό επιτόκιο 0,6% – δηλαδή θα χρεώνει – σε καταθέσεις άνω των 7,5 εκατ. κορονών Δανίας, ή 1,2 εκατ. ευρώ. Σε όλη την ευρωζώνη το κόστος των αρνητικών επιτοκίων της ΕΚΤ για τις τράπεζες υπολογίζεται σε 7 δισ. ευρώ ανά έτος.