Το πρώτο βήμα για την Αυτοκρατορία

Ενας αιώνας και ένας χρόνος έχουν περάσει από την Ανακωχή του Μούδρου τον Οκτώβριο του 1918, που σήμανε το τέλος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, μέχρι την παράνομη φονική εισβολή της Τουρκίας στη Συρία, που, για τον Ερντογάν, δεν συνιστά τίποτε άλλο παρά τη ληξιαρχική πράξης αναγέννησής της. Μπορεί ο τούρκος δικτάτορας να μιλά διαρκώς για «τρομοκράτες», όμως, αυτό, δεν είναι παρά το ψευδές άλλοθι μιας πολύ πιο ευρείας και ριζικής αναθεωρητικής πολιτικής, την οποία, πάντως, δεν κρύβει: η «Πατρίδα της καρδιάς» του έβαλε μπρος τις ερπύστριες και επελαύνει με πραγματικό στόχο την επαναφορά των τουρκικών συνόρων όσο πιο κοντά σε αυτά που είχε η Οθωμανική Αυτοκρατορία πριν από το 1918, όταν ξεκίνησε η τελική φάση του τεμαχισμού της από τις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής – η προηγούμενη φάση, εξίσου ουσιώδης, ήταν ο Βαλκανικός Πόλεμος του 1912. Και τότε και τώρα, οι Μεγάλες Δυνάμεις διαδραματίζουν ενεργό ρόλο: τότε με τη στρατιωτική δράση, τώρα με την πλήρη απραξία.

ΤΑ ΔΥΟ ΑΡΘΡΑ. Σε αυτή την εξαιρετικά πολύπλοκη εξίσωση που προέκυψε μετά την πτώση της Υψηλής Πύλης, οι Κούρδοι βρήκαν για πρώτη φορά την ελπίδα σε δύο νέους άξονες, που και οι δύο αποδείχθηκαν φρούδες ελπίδες: ο ένας, ήταν η Συνθήκη των Σεβρών του 1920. Η Συνθήκη μπορεί να μην εφαρμόστηκε ποτέ, όμως οι αναφορές σε αυτή είναι απόλυτα χαρακτηριστικές της πολιτικής των μεγάλων χωρών για το Κουρδικό, όπως καταγράφονται στα δύο πιο σημαντικά σχετικά άρθρα:

Αρθρο 62. «Επιτροπή που θα εδρεύει στην Κωνσταντινούπολη και θα αποτελείται από τρία μέλη, τα οποία θα διορίζονται από τις κυβερνήσεις της Μ. Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ιταλίας, θα προπαρασκευάσει, εντός έξι μηνών από ισχύος της παρούσης συνθήκης την τοπική αυτονομία των χωρών στις οποίες κυριαρχεί το κουρδικό στοιχείο και οι οποίες βρίσκονται ανατολικά τον Ευφράτη, στα νότια των μεσημβρινών συνόρων της Αρμενίας, όπως αυτά θα καθοριστούν μεταγενέστερα, και στα βόρεια των συνόρων της Τουρκίας με τη Συρία και τη Μεσοποταμία».

Αρθρο 64. «Αν, εντός ενός έτους, από έναρξης ισχύος της παρούσης συνθήκης, ο κουρδικός πληθυσμός που ζει στις χώρες στις οποίες αναφέρεται το άρθρο 62, απευθυνόμενος στο Συμβούλιο της Κοινωνίας των Εθνών, καταδείξει ότι στην πλειονότητά του επιθυμεί να γίνει ανεξάρτητος από την Τουρκία και αν το Συμβούλιο κρίνει τότε ότι ο πληθυσμός αυτός είναι ώριμος για ανεξαρτησία και συστήσει την παραχώρηση αυτής, η Τουρκία αναλαμβάνει από τώρα την υποχρέωση να συμμορφωθεί και να παραιτηθεί από όλα τα δικαιώματα και τους τίτλους της στις χώρες εκείνες. Αν και εφόσον παραιτηθεί η Τουρκία οι προέχουσες σύμμαχες δυνάμεις δεν θα προβάλουν καμία αντίρρηση στους Κούρδους που κατοικούν στο τμήμα του Κουρδιστάν, που περιλαμβάνεται μέχρι τώρα στο βιλαέτι της Μοσούλης, αν θελήσουν να προσχωρήσουν στο ανεξάρτητο αυτό κουρδικό κράτος».

ΑΠΑΤΗΛΟΣ. Ο δεύτερος πόλος στον οποίο οι Κούρδοι στήριξαν της ελπίδες τους, υπήρξε ακόμα πιο απατηλός και από τον πρώτο: ήταν ο διάδοχος ηγέτης στη Νέα Τουρκία, σε ό,τι είχε απομείνει τελικά από την Αυτοκρατορία: ο Κεμάλ. Με τα όνειρα της ανεξαρτησίας να απομακρύνονται, οι Κούρδοι πίστεψαν στον Κεμάλ και στο «όραμά» του για μία σύγχρονη δυτική χώρα που θα τους επέτρεπε να υπάρξουν, αν μη τι άλλο, αν όχι με αυτονομία, τουλάχιστον, με ισονομία. Για την εύνοια του Κεμάλ, πολλοί οδηγήθηκαν τότε σε πράξεις που τους βαραίνουν μέχρι σήμερα. Ομως ο πατέρας των Νεοτούρκων δεν είχε καμία διάθεση να παρεκκλίνει από τους αληθινούς στόχους του για τη δημιουργία ενός εθνικά ομοιογενούς κράτους. Η Τουρκία έκτοτε υιοθέτησε μια διπλή πολιτική εξόντωσης και βίαιης ενσωμάτωσης, που συνεχίζεται αναλλοίωτη ακόμα και σήμερα. Για να επιβιώσουν, μεγάλοι κουρδικοί πληθυσμοί δέχθηκαν να ονομαστούν «Ορεινοί Τούρκοι», ό,τι κι αν ένιωθαν οι ίδιοι. Οσοι δεν συμμορφώθηκαν, μπήκαν στο αέναο στόχαστρο της κρατικής βίας και πάλι χωρίς ουδείς από τη διεθνή κοινότητα να διαμαρτύρεται πραγματικά.

Αποτελεί νομοτέλεια ότι ο πόλεμος που ξεκίνησε ο Ερντογάν κάθε άλλο παρά περίπατος θα αποδειχθεί για την Τουρκία. Ακόμα κι αν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις προχωρήσουν ως ένα βαθμό ικανοποιητικά για την Αγκυρα, η διακράτηση και η πραγματική κυριαρχία αυτών των εδαφών θα είναι μία εντελώς άλλη ιστορία. Οπως και η εξασφάλιση της ειρήνης μέσα στο ίδιο το τουρκικό έδαφος. Οψέποτε οι σημερινές μεγάλες δυνάμεις ξυπνήσουν από τον λήθαργο και αντιληφθούν τι τέρας άφησαν να γεννηθεί, η Τουρκία θα βρεθεί εκ νέου αντιμέτωπη με τα δεδομένα του 1918: όση κι αν είναι η αμηχανία και η υποκρισία ουδείς επιθυμεί μία τέτοια αυτοκρατορία. Μέχρι τότε, ο λόγος θα ανήκει στους ίδιους τους Κούρδους, που πολύ δύσκολα θα επιτρέψουν στον Ερντογάν να κοιμάται στο εξής ήσυχος ντυμένος, στον ύπνο του, σουλτάνος…