Το game of thrones στη Μέση Ανατολή

Πώς τελειώνει ένας πόλεμος;

Οι περισσότεροι το φαντάζονται, ίσως, σαν αγώνα μποξ που λήγει με  νοκάουτ. Ενας νικητής που κερδίζει το τρόπαιο κι ένας ηττημένος στο κανναβάτσο, που παραδίδεται άνευ όρων. Συνέβη, ίσως, στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο ή στον αμερικανικό Εμφύλιο. Αλλά στις συντριπτικά περισσότερες περιπτώσεις – έγραφε ο διευθυντής του φημισμένου περιοδικού Foreign Affairs, ο Gideon Rose, σ’ ένα βιβλίο του που κυκλοφόρησε με αυτόν ακριβώς τον τίτλο – οι πόλεμοι τελειώνουν μ’ έναν περίπλοκο συμβιβασμό. Οπου δεν είναι πάντα προφανές ποιος είναι ο νικητής και τι κερδίζει και ποιος ο ηττημένος και τι χάνει.

Πάρτε για παράδειγμα τον πόλεμο στην Συρία. Η Τουρκία μπήκε σε αυτόν τον βρώμικο πόλεμο, όταν ακόμη η λεγόμενη αραβική άνοιξη τροφοδοτούσε το τρελό όνειρο του Ερντογάν να αναδειχθεί ως πρότυπο και ηγέτης, κάτι σαν νέος χαλίφης, ενός νέου σουνιτικού κόσμου που θα εκτεινόταν από το Γιβραλτάρ ως τον Κόλπο. Χρηματοδοτούσε και εξόπλιζε ισλαμικές οργανώσεις που θα ανέτρεπαν το μπααθικό καθεστώς Ασαντ και θα έφερναν στη θέση του μια εκδοχή ερντογανικού πολιτικού Ισλάμ.

Η Τουρκία πλήρωσε ακριβά αυτήν την επιλογή. Σε χρήμα. Σε αίμα – καθώς πολλά τρομοκρατικά χτυπήματα στο εσωτερικό της χώρας ήταν εξαγωγές από τον βρώμικο πόλεμο. Σε διπλωματικό κεφάλαιο και διάρρηξη σχέσεων με συμμάχους. Σε δημοκρατία. Προπάντων σε δημοκρατία. Η υπόγεια, αφανής στην αρχή, ανάμειξη στον συριακό εμφύλιο ήταν η αφορμή για τη διάσπαση του μπλοκ εξουσίας που ανέδειξε τον Ερντογάν, της συμμαχίας του με τους γκιουλενιστές. Κι ήταν το σημείο καμπής που τον έσπρωξε στη νέα συμμαχία του, με τους ακροδεξιούς εθνικιστές. Η δημοκρατία στην Τουρκία το πλήρωσε ακριβά και το πληρώνει ακόμη. Το πληρώνουμε κι εμείς, η Ελλάδα, ως ο πρώτος αποδέκτης της στροφής του Ερντογάν από τον μετριοπαθή ισλαμισμό στον ακραίο εθνικισμό.

Και πώς κατέληξε όλο αυτό το δράμα; Με μια ειρωνεία της ιστορίας. Με τον Ερντογάν να χαρίζει στον Ασαντ την οριστική νίκη στον συριακό εμφύλιο. Η τουρκική εισβολή – καθώς συνοδεύθηκε από την απόσυρση των αμερικανικών δυνάμεων – άφησε στους Κούρδους μία μόνον επιλογή: Να δηλώσουν υποταγή στον άρχοντα της Δαμασκού, προκειμένου να γλιτώσουν τη σφαγή στα χέρια του εισβολέα. Κι έτσι η σημαία της Συρίας ανεμίζει ξανά στις κουρδικές πόλεις του βορρά. Και ο Ασαντ ανακτά τον έλεγχο της χώρας ολόκληρης. Δεν θα μπορούσε να το επιτύχει χωρίς την υποστήριξη της Ρωσίας. Μα δεν θα μπορούσε να το επιτύχει ούτε δίχως τη βοήθεια του Ερντογάν.

Τι κερδίζει ο Ερντογάν; Αποφεύγει αυτό που περισσότερο φοβόταν – τον κίνδυνο μονιμοποίησης και αργότερα νομιμοποίησης μιας κουρδικής πολιτικής οντότητας, ενός ντε φάκτο κουρδικού «κράτους» στη βόρεια Συρία, δίπλα στα τουρκικά σύνορα. «Κίνδυνο» που δεν θα διέτρεχε αν δεν είχε εξ αρχής εμπλακεί σε αυτόν τον πόλεμο.

Οι ΗΠΑ από την πλευρά τους, βρέθηκαν αναμειγμένες στον εμφύλιο της Συρίας για να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο του ριζοσπαστικού, τρομοκρατικού ισλαμισμού που γεννήθηκε στα συντρίμμια του αμερικανικού πολέμου στο Ιράκ. Και παρέμειναν σε μια απρόθυμη, ανόρεκτη δέσμευση στον εμφύλιο της Συρίας, για να αποτρέψουν μια πλήρη ρωσική ή ρωσο-ιρανική κυριαρχία στην περιοχή. Και πού καταλήγει το πράγμα; Ο πρόεδρος Τραμπ σε μια σαιξπηρική πράξη προδοσίας αποσύρει τις αμερικανικές δυνάμεις και δίνει πράσινο φως στον τουρκικό στρατό, υποχρεώνοντας τους έως χθες συμμάχους Κούρδους να προσφύγουν ικέτες στη Δαμασκό – δηλαδή στη Μόσχα, η οποία αποκτά τον έλεγχο της περιοχής. Κι έπειτα, δίνει στον Ερντογάν ένα δεύτερο πράσινο φως: να διαπραγματευτεί το μέλλον της τουρκοσυριακής μεθορίου απευθείας με τον Πούτιν, την ερχόμενη Τρίτη. Γκραν σουξέ!

Κάπως έτσι, ένας πόλεμος, τη φαντασμαγορία ή τη φρίκη του οποίου παρακολουθούμε με κομμένη ανάσα εδώ και δέκα μέρες, φαίνεται να τελειώνει με έναν τρόπο που δικαιώνει τη θεωρία του Gideon Rose. Αφού ο πόλεμος είναι η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα, ο πόλεμος τελειώνει όταν οι εμπλεκόμενοι διαπιστώσουν ότι δεν έχουν να κερδίσουν τίποτε περισσότερο, συνεχίζοντας τις εχθροπραξίες.

Αρκεί να έχουν καταλήξει όλες οι εμπλεκόμενες πλευρές στο ίδιο συμπέρασμα. Αλλιώς, όσο μία από τις πλευρές ελπίζει ότι μπορεί να αλλάξει κάτι, να ανατρέψει κάτι από την ισορροπία που επτεύχθη, θα υπάρχει πάντα ο πειρασμός των όπλων. Η ισορροπία που φαίνεται να αποκαθίσταται είναι καθαρή: Ο Ερντογάν κερδίζει το τέλος του κουρδικού ονείρου για ένα δικό τους κράτος. Ο Ασαντ κερδίζει πίσω, ύστερα από δέκα χρόνια φρίκης, τον έλεγχο της χώρας του. Και η Μόσχα κερδίζει την διατήρηση ενός ενισχυμένου ελέγχου επί του μοναδικού της ερείσματος στη Μέση Ανατολή. Για την Ουάσιγκτον, κέρδη είναι δύσκολο να διαγνωστούν. Μα, έστω κι έτσι, πόσο σταθερή σας φαίνεται αυτή η ισορροπία;

Καθόλου – έλεγε σε μια πρόσφατη συνέντευξή του ο διευθυντής του Foreign Affairs. Γιατί αυτή η περιοχή του κόσμου που μοιάζει ελάχιστα με τη σύγχρονη Ευρώπη και περισσότερο με τα αντιμαχόμενα βασίλεια και τους πολλούς ανεξέλεγκτους παίκτες του Game of Thrones. Το οποίο, στη μεσανατολική και εξίσου αιματηρή με το πρωτότυπο, εκδοχή του φαίνεται πως έχει πολλά επεισόδια ακόμη. Κι εμείς, δυστυχώς, δεν έχουμε την πολυτέλεια να τα απολαύσουμε με την ηρεμία του αμέτοχου θεατή.