Πραγματισμός και διορατικότητα

Η δεύτερη φάση των διαπραγματεύσεων για την αποχώρηση της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Eνωση έθεσε τους ευρωπαίους ηγέτες μπροστά σε ένα δίλημμα: να τιμωρήσουν τον Μπόρις Τζόνσον με την άτεγκτη στάση τους ή να ανταποκριθούν θετικά στo επίμονο αίτημά του για την εξάλειψη από τη συμφωνία αποχώρησης της ασφαλιστικής ρήτρας (backstop) για την αποφυγή ενός «σκληρού» συνόρου στη Βόρεια Ιρλανδία.

Το σίγουρο είναι πως ο Τζόνσον μετρά ελάχιστους φίλους στην ΕΕ. Ως ανταποκριτής της «Daily Telegraph» στις Βρυξέλλες ήταν υπεύθυνος για πολλές από τις τερατολογίες κατά της ΕΕ που συνέβαλαν στην έξαρση του ευρωσκεπτικισμού στη Βρετανία. Αργότερα, η απόφασή του να συνταχτεί με τους σκληρούς αντι-Ευρωπαϊστές στο δημοψήφισμα του 2016 ερμηνεύτηκε, δικαίως, ως πράξη ακραίου οπορτουνισμού ενός κακομαθημένου αριστοκράτη που ενδιαφερόταν μόνο για την προσωπική του ανέλιξη. Στο Συμβούλιο Κορυφής που ολοκληρώθηκε χθες στις Βρυξέλλες οι ευρωπαίοι ηγέτες κινήθηκαν με πραγματισμό και διορατικότητα. Μία ενδεχόμενη κατάρρευση των διαπραγματεύσεων θα ενδυνάμωνε τη θέση του Τζόνσον στις επικείμενες εκλογές, επιτρέποντάς του να κινητοποιήσει ακόμα περισσότερο τα αντιευρωπαϊκά αντανακλαστικά των βρετανών ψηφοφόρων και να κατηγορήσει τους πολιτικούς του αντιπάλους ως ενδοτικούς και πολέμιους της «θέλησης του λαού». Μέσα σ’ ένα τέτοιο κλίμα αντιπαλότητας οι Συντηρητικοί θα επαναπάτριζαν πολλούς από τους παραδοσιακούς ψηφοφόρους τους που είχαν στραφεί στο σκληροπυρηνικό κόμμα του Νάιτζελ Φάρατζ, ανοίγοντας έτσι την προοπτική ενός εκλογικού θριάμβου έναντι των Εργατικών. Στην περίπτωση αυτή οι Ευρωπαίοι θα βρίσκονταν απέναντι στο φάσμα ενός ασύντακτου διαζυγίου με τη Βρετανία, που θα έπληττε την ευρωπαϊκή οικονομία και θα ενέπλεκε την ΕΕ σε μία χρόνια οικονομική και εμπορική διαμάχη με μία, μη φιλική προς αυτούς, βρετανική κυβέρνηση.

Τριάμισι χρόνια μετά το δημοψήφισμα, η υπομονή των Ευρωπαίων με τη σαπουνόπερα του Brexit έχει εξαντληθεί. Τα προβλήματα που έχει να αντιμετωπίσει η νέα ηγεσία των ευρωπαϊκών θεσμών είναι πολλά και πιεστικά. Η ενδυνάμωση της οικονομικής διακυβέρνησης στην Ευρωζώνη, η επιβάρυνση της παγκόσμιας οικονομίας εν μέσω εμπορικών πολέμων, η ενίσχυση του εξωτερικού προφίλ της Ενωσης, το Μεταναστευτικό, είναι προβλήματα τα οποία απαιτούν σύνθετες λύσεις για τα οποία όμως δεν διαφαίνεται ακόμα συναίνεση στο εσωτερικό της ΕΕ. Η παρατεταμένη ανασφάλεια γύρω από το Brexit δεν βοηθά προς αυτή τη κατεύθυνση. Ενα σχετικά «αναίμακτο» διαζύγιο με τη Βρετανία, όπως αυτό που βρίσκεται σήμερα στο τραπέζι, θα επέτρεπε στην ΕΕ να απεμπλακεί από το πρόβλημα αυτό χωρίς πολλές παρενέργειες για την οικονομία της.

Θα είναι όμως ο Τζόνσον αυτός που θα επιλύσει τον γρίφο του Brexit; Αν τελικά καταφέρει να κυρώσει τη συμφωνία στη Βουλή των Κοινοτήτων, ο βρετανός πρωθυπουργός θα αναδειχθεί σε ένα κλασικό παράδειγμα «εχθρού» που έσωσε τελικά την παρτίδα. Προσωπικά, θεωρώ το ενδεχόμενο αυτό το λιγότερο πιθανό. Η ερχόμενη εβδομάδα μάλλον θα βρει τον Τζόνσον να χάνει την εμπιστοσύνη της Βουλής και ένας μεταβατικός πρωθυπουργός θα χτυπήσει την πόρτα της ΕΕ για νέα παράταση των διαπραγματεύσεων. Μια τέτοια καθυστέρηση δεν θα ευχαριστήσει καθόλου τους ευρωπαίους ηγέτες. Τουλάχιστον όμως θα γνωρίζουν ότι η ΕΕ δεν θα είναι εύκολος στόχος για τους βρετανούς δημαγωγούς που θα κληθούν να διαχειριστούν το χάος που θα ακολουθήσει.