Η απατηλή γοητεία της τεχνολογίας

Ενώ στην Ελλάδα οι πάντες γκρινιάζουν για τον τρόπο χρήσης του VAR, στην Ευρώπη συζητούν για την έλλειψή του στα παιχνίδια των προκριματικών του Euro 2020. Αιτία φυσικά τα κραυγαλέα λάθη των διαιτητών. Το χειρότερο έγινε την περασμένη Δευτέρα. Για την 7η αγωνιστική του Group E της διοργάνωσης, η Ουγγαρία φιλοξένησε στο «Φέρεντς Πούσκας» της Βουδαπέστης το Αζερμπαϊτζάν. Οι Μαγυάροι, που δεν ζουν μεγάλες μέρες αλλά παλεύουν για να πάρουν την πρόκριση για τα τελικά, προηγήθηκαν μόλις στο 10′ με ένα καταπληκτικό γκολ ενός εκπροσώπου του ελληνικού πρωταθλήματος του αριστερού μπακ του Αρη, Κουρχούτ. Δεν μπόρεσαν να βρουν ένα δεύτερο γκολ και απλά κρατούσαν το 1-0, όμως στο δεύτερο λεπτό των καθυστερήσεων οι πεισματάρηδες Αζέροι ισοφάρισαν. Ο Μουσταφαζάντα πέτυχε το 1-1, σπρώχνοντας την μπάλα στα δίχτυα με το στέρνο του βρίσκοντας την μπάλα στρωμένη μπροστά του ένα μέτρο από τη γραμμή του τέρματος. Οι φιλοξενούμενοι πανηγύρισαν αλλά ο ολλανδός ρέφερι Χίγκλερ φρόντισε να παγώσει τα πανηγύρια τους. Είδε χέρι του σκόρερ και ακύρωσε το γκολ. Τι ακριβώς βέβαια είδε, μόνος ο ίδιος το γνωρίζει διότι το γκολ ήταν πεντακάθαρο. Η απόφασή του που συνιστά ξεκάθαρη αλλοίωση αποτελέσματος έδωσε τη νίκη με 1-0 στην Ουγγαρία που ίσως μάλιστα καταφέρει και φτάσει στα τελικά χάρη σε αυτό το λάθος. Σε άλλες εποχές ένα τέτοιο λάθος θα ξεσήκωνε συζητήσεις που θα σταματούσαν ακριβώς τη στιγμή που κάποιος θα θύμιζε ανάλογα διαιτητικά σφάλματα. Στα χρόνια του VAR όλο αυτό μοιάζει ανεπίτρεπτο.

Αντεπίθεση
Δεν είναι η πρώτη φορά όταν προκύπτει μία τέτοια φάση οι υποστηρικτές του VAR βγαίνουν στην αντεπίθεση αναγκάζοντας σε οπισθοχώρηση και θέση άμυνας όλους αυτούς που θεωρούν το VAR ένα είδος κατάρας για το μοντέρνο μας ποδόσφαιρο. Σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες (κι όχι μόνο στην Ελλάδα…) υπάρχουν πάρα πολλοί που ισχυρίζονται ότι το VAR καταστρέφει τον ρυθμό του αγώνα, δημιουργεί περισσότερα προβλήματα από όσα λύνει, ενώ η επιλεκτική χρήση του είναι χειρότερη και από την πιο άτσαλη και κακή διαιτησία. Από την άλλη, όταν αποτελέσματα αλλοιώνονται εξαιτίας διαιτητικών λαθών που μοιάζουν ανεξήγητα, δεν μπορείς να μη δεχτείς καλόπιστα ότι η χρήση της τεχνολογίας είναι απαραίτητη.

Δίκαιο
Οσο το σκέφτομαι καταλήγω στο συμπέρασμα ότι τα δύο αντιμαχόμενα στρατόπεδα έχουν τα δίκια τους: όντως το VAR καταστρέφει τον ρυθμό του παιχνιδιού και σίγουρα δεν βοηθά την αξιοπιστία του αθλήματος όταν χρησιμοποιείται όπως χρησιμοποιείται στην Ελλάδα π.χ. αλλά από την άλλη δεν επιτρέπει να γίνονται και κλοπές. Αν υπήρχε το VAR στο παιχνίδι Ουγγαρία – Αζερμπαϊτζάν οι Aζέροι θα γύριζαν στο σπίτι τους με την τεράστια χαρά μίας ισοπαλίας που κατέκτησαν πιέζοντας μέχρι το τέλος. Ενώ τώρα είναι ένδοξοι ηττημένοι, που λέει κι ο Γιάνης Βαρουφάκης με τη διαφορά πως δεν θα γράψει κανένας για αυτούς ένα βιβλίο.

Τεχνολογία
Υστερα από πολλή σκέψη νομίζω ότι έχω εντοπίσει ποιο είναι το πρόβλημα. Το πρόβλημα δεν είναι ούτε το VAR, ούτε η χρήση του: είναι ότι δύσκολα μπαίνει μέτρο στη χρήση της τεχνολογίας. Ο άνθρωπος νομίζει ότι την τεχνολογία την ελέγχει, ότι μπορεί να τραβήξει μία γραμμή και να πει «αρκετά», ότι έχει το δικαίωμα να σταματήσει την έρευνα και την τεχνολογική εξέλιξη όποτε αυτός κρίνει ότι το πράγμα είναι απαραίτητο. Η ίδια όμως η λογική λέει ότι όλα αυτά είναι θεωρίες: η πράξη δείχνει ότι όπου υπάρχει επένδυση στην τεχνολογία η τεχνολογία αλλάζει εντελώς την πραγματικότητα και κανείς ποτέ δεν έχει καταφέρει να πει «φτάνει» βλέποντας τη χρήση της. Ο άνθρωπος γίνεται εύκολα θαυμαστής της τεχνολογίας ώστε να καταλήξει σκλάβος της: το έχουμε δει σε ένα σωρό τομείς – σιγά μη γλίτωνε το ποδόσφαιρο!

Χρήση
Με το VAR έγινε κάτι πολύ απλό. Η FIFA δεν κατάφερε να επιβάλει όρια στη χρήση του, παρά τις αντίθετες δεσμεύσεις, ίσως γιατί θεωρούσε την τεχνολογία λύση σε κάθε πρόβλημα. Στην αρχή οι διαιτητές καλωδιώθηκαν ώστε να μιλάμε μεταξύ τους. Μετά αποφασίστηκε ότι η τεχνολογία θα χρησιμοποιηθεί μόνο για να μην υπάρχουν απορίες σε φάσεις δύσκολες – για να γίνει ξεκάθαρο π.χ. αν η μπάλα πέρασε ή όχι τη γραμμή του γκολ. Το Goal line Technology που χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 2010 μοιάζει σήμερα εργαλείο απαρχαιωμένο: λείπει μόνο από το ελληνικό πρωτάθλημα για μυστήριους λόγους! Στη συνέχεια η τεχνολογία χρησιμοποιήθηκε για ένα σωρό άλλα πράγματα: για αξιολογήσεις μαρκαρισμάτων, για να ξεδιαλύνουν οι διαιτητές φάσεις στις οποίες υπάρχουν υποψίες oφσάιντ, για να δοθούν ή να μη δοθούν πέναλτι – τα όρια δεν καταργήθηκαν, απλά δεν μπήκαν ποτέ. Είναι δεδομένο ότι όσο περνάει ο καιρός το VAR θα χρησιμοποιείται ακόμα περισσότερο: ήδη με το πρόσχημα του ελέγχου της κανονικότητας ενός γκολ οι Video διαιτητές μπορεί να εξετάσουν τι έχει γίνει στο ξεκίνημα μιας φάσης και να το ακυρώσουν το γκολ γιατί αυτό έχει ξεκινήσει από ένα ασήμαντο φάουλ στην άλλη άκρη του γηπέδου! Θα μπορούσαμε να υπάρχει καλύτερη χρήση της τεχνολογίας; Ισως ναι, αν πραγματικά οι διαιτητές χρησιμοποιούσαν το VAR για να ξεκαθαρίσουν τις οποίες αμφιβολίες τους – σε αυτή την περίπτωση τα παράπονα νομίζω ότι θα ήταν σαφώς λιγότερα ειδικά αν οι διαιτητές συνέχιζαν να εκπαιδεύονται και μάθαιναν να μην αμφιβάλουν. Δύσκολα πράγματα το ξέρω.

Αγγελιαφόρος
Συνέβη κάτι απλό. Αντί να χρησιμοποιηθεί το VAR από τον διαιτητή, χρησιμοποιείται πλέον o διαιτητής από το VAR. Μου μοιάζει πλέον δεδομένο ότι οι διαιτητές που βρίσκονται στο δωμάτιο και παρακολουθούν το παιχνίδι από το μόνιτορ έχουν πλέον μεγαλύτερη εξουσία από αυτόν που ήταν κάποτε «ο άρχοντας του αγώνα». Ο σημερινός διαιτητής είναι ένας ξεπεσμένος άρχοντας που περιφέρεται στο γήπεδο γνωρίζοντας ότι κάποια στιγμή οι υποτιθέμενοι βοηθοί του θα του δώσουν οδηγίες από το κοντρόλ. Σιγά σιγά χάνει την ικανότητα της κρίσης του και απλά είναι ένας αγγελιαφόρος οδηγιών και τίποτα περισσότερο.

Ελεγχος
Η FIFA έπρεπε να χρησιμοποιεί το VAR για να προστατεύσει τους διαιτητές αφήνοντάς τους το δικαίωμα να χρησιμοποιούν την τεχνολογία οπότε έκριναν ότι τους ήταν απαραίτητο. Αντί να συμβεί αυτό δόθηκαν στους βοηθούς που βρίσκονται στο VAR τεράστιες εξουσίες και το αποτέλεσμα είναι αυτό που βλέπουμε: να μην υπάρχει διαιτησία των αγώνων, αλλά επιστασία – έλεγχος από ψηλά, όχι του ματς, αλλά του ίδιου του διαιτητή, που μοιάζει να λειτουργεί πια χωρίς προσωπικότητα. Σε όλα αυτά όλοι μάλλον συμφωνούν. Αλλά οι Αζέροι θα είχαν τις αντιρρήσεις τους…