Βάζουν εμπόδια στους εθνικιστές

«Για μένα», δήλωνε η άρτι τιμηθείσα με το Νομπέλ Λογοτεχνίας 2018 Ολγκα Τοκάρτσουκ παραμονές των κοινοβουλευτικών εκλογών που διεξήχθησαν προχθές στην Πολωνία, «αυτές οι εκλογές είναι οι πιο σημαντικές που έχουν γίνει από το 1989. Καλούμαστε να κάνουμε μια επιλογή, να αποφασίσουμε αν θα ψηφίσουμε για μια Πολωνία που θα χωριστεί από την Ευρώπη εγκαταλείποντας τις δημοκρατικές αξίες. Νομίζω πως είναι μια επιλογή ανάμεσα στη δημοκρατία και στην απολυταρχία» προσέθετε, καθιστώντας ξεκάθαρο σε ποιο στρατόπεδο τοποθετεί το κυβερνών εθνικιστικό κόμμα, το Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS). Τα exit polls που δημοσιεύθηκαν μόλις έκλεισαν οι κάλπες φάνηκαν να δικαιώνουν την αγωνία της, το PiS φαινόταν να έχει καταγάγει μεγάλη νίκη. Αλλά τα πράγματα αποδείχθηκαν πιο περίπλοκα.

Το Νόμος και Δικαιοσύνη κέρδισε πράγματι τις εκλογές, αποσπώντας ένα 43,6% των ψήφων, έναντι 37,6% που είχε συγκεντρώσει στις προηγούμενες εκλογές, το 2015. Εδειχνε όμως να κερδίζει μόνον οριακά τον έλεγχο της Κάτω Βουλής, ενώ το ίδιο ήλπιζε σε μια πλειοψηφία δύο τρίτων που θα του επέτρεπε να προχωρήσει σε μεταρρύθμιση του Συντάγματος. Εδειχνε επίσης να χάνει τον έλεγχο της Γερουσίας – «πήραμε πίσω τη Γερουσία. Η αντιπολίτευση θα έχει την πλειοψηφία στη Γερουσία» έγραψε στο Twitter η αντιπολιτευόμενη πολιτικός Καταρίνα Λουμπνάουερ. Η Γερουσία διαθέτει βέβαια μικρότερη ισχύ από την Κάτω Βουλή, τη Sejm, έχει όμως τη δύναμη να μπλοκάρει ή να καθυστερήσει την υιοθέτηση των νόμων που προτείνει το PiS και, επιπλέον, έχει λόγο όσον αφορά τους διορισμούς σε κάποιους από τους υψηλότερους θεσμούς της Πολωνίας, όπως είναι ο συνήγορος των πολιτών. Με δυο λόγια, παρότι λίγοι αμφιβάλλουν πως το PiS θα μπορέσει να σχηματίσει την επόμενη κυβέρνηση, το κόμμα του Γιάροσλαβ Κατσίνσκι δεν θα έχει πλέον το ελεύθερο που απολάμβανε την τελευταία τετραετία.

Οι εκλογές επιβεβαίωσαν την ακραία πόλωση που επικρατεί στην Πολωνία εξαιτίας και της εθνικιστικής ρητορικής του PiS καθώς και των μεταρρυθμίσεων που προώθησε τα τελευταία τέσσερα χρόνια, παραβιάζοντας ενίοτε το Σύνταγμα και πυροδοτώντας μια συνεχιζόμενη μάχη με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το ποσοστό της συμμετοχής ανήλθε στο 61,1% (ήταν το υψηλότερο των τριών τελευταίων δεκαετιών) και η φιλελεύθερη αντιπολίτευση βγήκε θριαμβεύτρια σε μερικές μεγάλες πόλεις. Το μεγαλύτερο αντιπολιτευόμενο κόμμα ωστόσο, η Συμμαχία Πολιτών, απέσπασε πανεθνικά μόνο ένα 27,24% των ψήφων. Από την πλευρά της, η συμμαχία της Αριστεράς επέστρεψε μετά από μία τετραετία στο Κοινοβούλιο αποσπώντας 12,52% των ψήφων, έναντι 8,58% υπέρ της συντηρητικής Πολωνικής Συμμαχίας. Τη μεγάλη έκπληξη την έκανε όμως η ακροδεξιά Συνομοσπονδία που κατάφερε να ξεπεράσει για πρώτη φορά το όριο του 5% και εισήλθε στο Κοινοβούλιο με 6,79% των ψήφων.

Ο πρώην πρωθυπουργός και de facto ισχυρός ανήρ της Πολωνίας, Γιάροσλαβ Κατσίνσκι, φάνηκε να δυσφορεί με τα αποτελέσματα. «Πήραμε πολλά, αλλά αξίζουμε περισσότερα» δήλωσε. Λίγο αργότερα διαμαρτυρήθηκε πως υπάρχουν κάποιοι ψηφοφόροι που θεωρούν ότι η αντιπολίτευση θα διαχειριζόταν καλύτερα την οικονομία από το PiS, με το γενναιόδωρο πρόγραμμα κοινωνικών παροχών του: «ανόητες» χαρακτήρισε τις σκέψεις αυτές, αλλά η αντιπολίτευση στρέφει ήδη το βλέμμα στις προεδρικές εκλογές της ερχόμενης άνοιξης.