Ο γυμνός βασιλιάς

Κατά καιρούς έχω χάσει διάφορα στοιχήματα αλλά αυτό που έχασα εξαιτίας της ταινίας του Κώστα Γαβρά θα το θυμάμαι για χρόνια. Βλέποντας τη μεγάλη φασαρία που προηγήθηκε της προβολής της στην Ελλάδα, έβαλα στοίχημα με φίλους ότι η ταινία είτε είναι καλή, είτε είναι κακή, θα κόψει εδώ περισσότερα από 100 χιλιάδες εισιτήρια. Μετά τη δεύτερη εβδομάδα στις αίθουσες κάτι τέτοιο μοιάζει τελείως απίθανο. Μετά τα περίπου 25 χιλιάδες που έκοψε πανελλαδικά την πρώτη εβδομάδα της στα σινεμά, η ταινία κατέβηκε από τις μισές αίθουσες στις οποίες άνοιξε, όχι γιατί υπάρχει κάποια σκοτεινή συνωμοσία, αλλά γιατί αυτές ήταν άδειες. Στις πιο πολλές από αυτές τις αίθουσες βρήκε στέγη ο «Τζόκερ» – ταινία σαφώς πιο πολιτική από τους «Ενήλικους στην αίθουσα». Και σίγουρα πιο ενδιαφέρουσα.

Γιατί την πάτησα και στοιχημάτιζα στην εισπρακτική της επιτυχία; Πρώτον γιατί πίστευα πως υπάρχει ένα κοινό που την περιμένει: το κοινό των 200 χιλιάδων ανθρώπων που ψήφισαν το ΜέΡΑ25 του Γιάνη Βαρουφάκη. Υπολόγιζα μάλιστα ότι το κοινό αυτό είναι μάλλον μεγαλύτερο αφού και σε ένα κομμάτι του ΣΥΡΙΖΑ αλλά και της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς ο πρώην υπουργός Οικονομικών είναι συμπαθής. Επειτα με έκανε σχεδόν βέβαιο για το εισπρακτικό της σουξέ, η επιτυχία του βιβλίου στο οποίο βασίστηκε: το σχεδόν ομότιτλο βιβλίο του Βαρουφάκη έγινε μπεστ σέλερ. Τέλος μου φαινόταν ότι το ίδιο το θέμα της ταινίας μπορεί ακόμα να σκορπίσει ρίγη συγκίνησης σε ένα μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων, που θυμάται το δημοψήφισμα του 2015 ως μια πράξη ηρωϊσμού του ελληνικού λαού. Ολα αυτά μου φαινόταν λογικά, αλλά η ταινία πάτωσε. Και το αστείο της υπόθεσης είναι ότι μάλλον όλα αυτά έμοιαζαν λογικά και στον ίδιο τον μεγάλο μας σκηνοθέτη Κ. Γαβρά όταν αποφάσισε να τη γυρίσει. Τι δεν είχα υπολογίσει ούτε εγώ ούτε αυτός; Οτι παρά τη συνύπαρξη τόσο σπουδαίων συνεργατών (ο Αλεξάντρ Ντεσπλά στη μουσική, ο Γιώργος Αρβανίτης στη φωτογραφία κ.λπ.) θα προέκυπτε ένα αποτέλεσμα τόσο κακό κινηματογραφικά, ώστε θα έκανε ακόμα και τον κόσμο που πήγε στα σινεμά με την καλύτερη προδιάθεση να το βάλει στα πόδια! Η ταινία «πήγε από στόμα σε στόμα», που λένε. Μόνο που η συντριπτική πλειονότητα όσων την είδαν δεν την πρότεινε: αντίθετα συμβούλευε όποιον δεν την είχε δει να μην κάνει το λάθος και μπει στην αίθουσα. Κι έτσι η αίθουσα έμεινε άδεια από ενήλικους κι όχι εξαιτίας της ιδεολογικής στράτευσης του φιλμ: ήταν τόσο αστείο το θέαμα και τόσο πρόχειρη η δουλειά που δεν δημιουργήθηκε απολύτως κανένας ιδεολογικός προβληματισμός – προέκυψε μόνο θλίψη ή γέλιο αστείρευτο. Ακόμα και όσοι έχουν ιδεολογική συγγένεια με τον Βαρουφάκη (και θα χειροκροτούσαν την κινηματογραφική αγιοποίησή του) έμειναν με την απορία για το πώς ο Γαβράς μπορεί να έκανε κάτι τόσο πρόχειρο.

Αυτή ήταν τελικά και η δική μου απορία. Αν μιλούσαμε για έναν νεαρό και ανερχόμενο σκηνοθέτη θα έλεγα ότι ο τύπος επιχείρησε μια τρομερή αρπαχτή πιστεύοντας πως κάνει κάτι που ένα κοινό το περιμένει και θα τρέξει να το αγκαλιάσει. Αλλά ο Γαβράς δεν έχει ανάγκη ένα σουξέ βασισμένο στο χάιδεμα των αυτιών όσων έχουν συγγενείς ιδεολογικές απόψεις με τις δικές του, ούτε νομίζω πως θέλει να γίνει ο απόστολος του ευρωσκεπτικισμού λίγο πριν μπει στην ένατη δεκαετία της ζωής του. Τι του συνέβη; Κάτι απλό. Νομίζω πως κανείς από όσους έτρεξαν να βοηθήσουν το εγχείρημα, κολακευμένοι από την πρόταση του σκηνοθέτη να πάρουν μέρος σε αυτό, δεν είχε το κουράγιο διαβάζοντας το σενάριο αρχικά, να του πει ότι αυτό που πάει να κάνει μοιάζει με άψυχη παρωδία και σίγουρα όχι με πολιτικό δράμα.

Δεν είναι η πρώτη φορά που κανένας δεν τολμά να πει στον βασιλιά ότι είναι  γυμνός: ο μύθος είναι παλιός και πάντα επίκαιρος. Οταν η ταινία βγήκε, την ίδια ατολμία έδειξαν και οι κριτικοί – ευτυχώς όχι όλοι. Αλλά όπως και στο σχετικό παραμύθι η σιωπή και η αμηχανία των αυλικών δεν απέτρεψε τον θεατή από το να δει την αλήθεια. Τα λίγα εισιτήρια που η ταινία έκοψε είναι η απόδειξη πως κανείς δεν λαχταρά να δει έναν βασιλιά τσίτσιδο…