Η ψήφος των αποδήμων και τα συμφέροντα της αριστεράς

Η έννοια της αποδημίας δεν σημαίνει πια, για τους Έλληνες, φάμπρικες και ανθρακωρυχεία και καράβια που διασχίζουν τους ωκεανούς: ζούμε σε εποχή ηλεκτρονικής συνδεσιμότητας, στιγμιαίας ενημέρωσης και φυσικής κινητικότητας. Αλλά, στους αναχρονισμούς της αριστεράς προστίθεται η αναίσχυντη συμφεροντολογία την οποία διατύπωσε ο κ. Κατρούγκαλος: οι πολιτικοί στόχοι που ενδυναμώνουν τη δημοκρατία -η προοπτική του ευρωπαϊκού φεντεραλισμού, η διεύρυνση της εκλογικής βάσης, τα κίνητρα επιστροφής των Ελλήνων στην Ελλάδα- δεν έχουν καμιά σπουδαιότητα. Το στοίχημα είναι τα αριστερά ψηφαλάκια. Τα οποία, σπεύδω να τον καθησυχάσω, δεν θα μειωθούν αν αναγνωρίσουμε το εκλογικό δικαίωμα των αποδήμων: είναι εύκολο να παριστάνεις τον αριστερό από απόσταση ασφαλείας.

Και παρ’ όλ’ αυτά, το δικαίωμα ψήφου των Ελλήνων που ζουν εκτός Ελλάδας είναι φυσικό και αυτονόητο: δεν μιλάμε για Έλληνες που έχουν χάσει την υπηκοότητα στα βάθη του χρόνου. Άκουσα κάποιον εκπρόσωπο του ΚΚΕ να κάνει λόγο για τον «κίνδυνο μιας δεύτερης Ελλάδας» – μα, τι άνθρωποι είναι αυτοί; Δεν καταλαβαίνουν ότι μιλάμε για μερικές εκατοντάδες Έλληνες πολίτες, όχι για το δίκαιο του αίματος; Το εκλογικό δικαίωμα είναι ένας τρόπος να ενισχυθούν οι σχέσεις των αποδήμων με την Ελλάδα και, σε ό,τι αφορά, τους κατοίκους στην ΕΕ, να γίνει κοινό κτήμα η απλή (φυσική και αυτονόητη) ιδέα ότι δεν ζουν στο «εξωτερικό», ότι ζουν στο εσωτερικό. Οι διευκολύνσεις που μας παρέχει η συνδεσιμότητα (ηλεκτρονική ψήφος, ταχείες μεταφορές) διαφοροποιούν την ίδια την αποδημία: εξάλλου, οι παππούδες μας που πήγαν στην Αμερική δεν ζουν πια· αν τα παιδιά και τα εγγόνια τους έχουν απομακρυνθεί από την ελληνική πραγματικότητα δεν θα μπουν στον κόπο να ψηφίσουν. Σας διαβεβαιώ ότι οι Μπρούκληδες αδυνατούν να αλλοιώσουν τη φυσιογνωμία της ψήφου ακόμα κι αν εμείς οι πονηροί τούς δώσουμε το σταυρωμένο ψηφοδέλτιο – κάτι που έτσι κι αλλιώς συμβαίνει στην ελληνική οικογένεια. Περίπου ό,τι ισχύει γι’ αυτούς ισχύει και για τους Ελληνο-αυστραλούς που έχουν διατηρήσει την ελληνική υπηκοότητα: ίσως μάλιστα στην Αυστραλία η αριστερά έχει μεγαλύτερη επιτυχία. Άρα, δεν υπάρχει κίνδυνος ούτε από εκεί.

Χρειαζόμαστε όλους τους ενεργούς πολίτες που μπορούμε να αποκτήσουμε: εδώ μπαίνει και το ζήτημα της ιθαγένειας Ευρωπαίων μεταναστών που ζουν στην Ελλάδα – όποιος επιθυμεί την υπηκοότητα, όποιος νιώθει ενταγμένος, πρέπει να αποκτά την ιθαγένεια. Rules apply. Τέλος, μιας και δεν κάνουμε τίποτα σωστά, ας εξετάσουμε τουλάχιστον μερικά επιτυχημένα παραδείγματα. Η Γαλλία αναγνωρίζει στους αποδήμους ίσα δικαιώματα με εκείνα των πολιτών που ζουν στη γαλλική επικράτεια· άλλες χώρες περιορίζουν το δικαίωμα ψήφου σε όσους έχουν εγκαταλείψει τη χώρα τους για λιγότερο από 15 χρόνια (Βρετανία) ή από 25 χρόνια (Γερμανία). Στο δημοψήφισμα για το Βrexit oι Βρετανοί που ζούσαν στο εξωτερικό για πάνω από 15 χρόνια δεν είχαν δικαίωμα ψήφου μολονότι τους αφορούσε: προφανώς απαιτείται σχετική μεταρρύθμιση. Οι Αυστριακοί, οι Πορτογάλοι, οι Ισπανοί, οι Σουηδοί και οι Βέλγοι έχουν χρονικά απεριόριστο δικαίωμα συμμετοχής στις βουλευτικές (υπάρχουν περιορισμοί για τις δημοτικές, όπως συμβαίνει και με τους Ολλανδούς και Λουξεμβουργιανούς), ενώ οι Ιταλοί προβλέπουν 18 βουλευτικές έδρες για τους αποδήμους. Αντιθέτως, οι Ιρλανδοί που δεν ζουν στην Ιρλανδία δεν έχουν δικαίωμα ψήφου, πράγμα που εξηγείται αν πάρουμε υπόψη τη μαζική ιρλανδική μετανάστευση η οποία χρονολογείται από τα μέσα του 19ου αιώνα: η ιρλανδική περίπτωση είναι πολύπλοκη και διαφέρει από τη δική μας. Οι Αυστραλοί που ζουν στο εξωτερικό μπορούν να ψηφίζουν στις πρεσβείες ή ταχυδρομικώς αλλά για μόνο επί έξι χρόνια από τη στιγμή που έφυγαν· οι Βραζιλιάνοι, οι Καναδοί, οι Χιλιανοί, οι Ινδοί (αν στο μεταξύ δεν έχουν αποκτήσει ξένη υπηκοότητα: η Ινδία δεν αναγνωρίζει διπλή υπηκοότητα), οι Κολομβιανοί και Αμερικανοί έχουν δικαίωμα ψήφου όπου κι αν βρίσκονται για απεριόριστο χρόνο. (Σε 36 αμερικανικές πολιτείες το δικαίωμα επεκτείνεται και στα παιδιά των expats ακόμα κι αν δεν έχουν ζήσει ποτέ στο αμερικανικό έδαφος).

Εμείς μόλις βγήκαμε από την εποχή του ναυλωμένου κομματικού λεωφορείου, αλλά παραμένουμε στην εποχή της εξίσωσης των δικαιωμάτων με τα συμφέροντα της αριστεράς.