Η κάτω βόλτα

Θα μπορούσε να καμουφλάρει κανείς την αμηχανία του απέναντι στα «εσώψυχα» (ήδη η λέξη προοιωνίζεται λάθος θερμοκρασία), αποδεχόμενος το ελαφρυντικό της γνώσης. Μέσα από τις τηλεφωνικές συνομιλίες της Σωτηρίας Σταυρακοπούλου με τον Ντίνο Χριστιανόπουλο (εκδ. Ianos), μέσα από τα σπαράγματα και τις λεκτικές ακροβασίες, γνωρίζει θέλοντας και μη πρόσωπα και καταστάσεις από την «πίσω πλευρά» της ελληνικής φιλολογίας και λογοτεχνίας. Ο θεσσαλονικιός ποιητής άλλωστε έχει παραδώσει στο πέρασμα του χρόνου μελέτες – μινιατούρες που στέκουν ως τις μέρες μας (όπως για τα λογοτεχνικά περιοδικά της Βόρειας Ελλάδας, τα τραγούδια του Τσιτσάνη, τα τυπογραφεία της Θεσσαλονίκης επί Τουρκοκρατίας κ.ά.). Μέχρι το σημείο προφανώς που επέρχεται το κριτήριο της διαψευσιμότητας (αλλά αυτό είναι σίγουρα ζήτημα των ειδικών). Εστω και εν μέσω αυτής της ακατάσχετης χολερικότητας σταχυολογεί ονόματα, τίτλους και τοπωνύμια που συνθέτουν τη χαμένη γεωγραφία της παλιάς Θεσσαλονίκης – και όχι μόνο.

Αλλά ακόμη και αυτή η περιγραφή ακούγεται εξωραϊστική μπροστά στο σύνολο. Κι αυτό επειδή την ίδια στιγμή ο αναγνώστης εκτίθεται σε μια τοξικότητα που διαφημίζει τις τοξίνες της. Από ένα σημείο κι έπειτα μοιάζει το ίδιο το πόνημα των 1.000 σελίδων να ζητά «λίγο Χριστιανόπουλο ακόμη», λίγα ακόμη δηλητηριώδη σχόλια επί δικαίους και αδίκους, ενώ άλλοι περνούν στο απυρόβλητο ή δέχονται περιορισμένα πυρά (όπως ο Περικλής Σφυρίδης, για τον οποίο η συγγραφέας έχει επιμεληθεί έξι εκδόσεις).

Δεν είναι καν τα λάθη που μεγεθύνουν την αμηχανία όσο περνούν οι σελίδες. Ηδη ο Θωμάς Κοροβίνης επισήμανε τη σύγχυση σχετικά με τις «τέσσερις υπηρέτριες» τις οποίες ο Χριστιανόπουλος φέρεται να χρεώνει στον Μανώλη Ρασούλη. Στη σελ. 187, πάλι, ως ιδιοκτήτης του Ροδακιού αναφέρεται ο Σταύρος Διοσκουρίδης, ενώ προφανέστατα ο Χριστιανόπουλος αναφέρεται στον εκλιπόντα πατέρα του, Βασίλη. Είναι και η αβάσταχτη ελαφρότητα που τυλίγει τον βαρύ τόμο. Εκτός αν η σωστή έκφραση για τη θέση που εκφράζει η συγγραφέας – αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Φιλολογίας του ΑΠΘ, παρεμπιπτόντως – είναι η αφόρητη γενίκευση: «Νομίζω, κύριε Χριστιανόπουλε, ότι εμείς, στη Θεσσαλονίκη, έχουμε διαφορετικές απόψεις για τη λογοτεχνία απ’ ό,τι οι αθηναίοι όμοτεχνοί μας. Το διαπιστώνω και στα συνέδρια που πηγαίνω, όταν μιλάω για λογοτέχνες της πόλης μας, οι σύνεδροι με κοιτάνε σαν ούφο ή και κρυφογελάνε».

Είναι επίσης η έλλειψη ενός στοιχειώδους editing στα σημεία όπου ο Χριστιανόπουλος αναφέρεται στα εν οίκω (όπως η απόσταση μεταξύ του τηλεφώνου, το οποίο δεν ακούει, μέχρι το μέρος στο οποίο έως και η Ελισάβετ της Αγγλίας πηγαίνει μόνη της). Δεν σκέφτηκε κάποιος στην αλυσίδα παραγωγής του βιβλίου ότι το περιστατικό που περιγράφεται θα μπορούσε να ισχύει ακόμη και αν έλειπε το περιττό καρύκευμα;

Το ερώτημα τελικά δεν είναι εάν μαθαίνουμε κάτι παραπάνω για την ιστορία της νεότερης λογοτεχνίας. Αλλά εάν η ιστορία αυτή θα έμενε ίδια χωρίς να το μάθουμε. Δεν είναι ούτε εάν σκιαγραφείται ο ιδιοσυγκρασιακός μισανθρωπισμός του Ντίνου Χριστιανόπουλου, τον οποίο άλλωστε «καλλιεργούσε» ο ίδιος ως στοιχείο της προσωπικότητάς του. Και στα δύο η απάντηση θα ήταν καταφατική. Αυτό που έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι να παρακολουθήσουμε σε ποια αναγνωστικά ένστικτα μπορεί να βρει ανεμπόδιστη πρόσβαση η έκδοση.