Κυρίαρχη αλλά {LF}όχι ηγεμονική

Η κρίση πυροδότησε μια σειρά από μετασχηματισμούς στο πολιτικό επίπεδο. Παραδοσιακές δυνάμεις είδαν τη σχέση τους με την κοινωνία να αμφισβητείται ή ακόμα και να καταρρέει. Δημιουργήθηκε ένα πολιτικό κενό που έδωσε τη δυνατότητα σε νέους πολιτικούς σχηματισμούς να αναδιαμορφώσουν συνολικά τον συσχετισμό δύναμης.

Μια σειρά από ακροδεξιές δυνάμεις κατάφεραν να αξιοποιήσουν την κρίση εκπροσώπησης. Δυνάμεις που τρέφονται από τα αδιέξοδα και την οργή επενδύοντας στον φόβο και το μίσος. Δυνάμεις που μπορεί να αναπτύσσουν μια ρητορική ενάντια στις «ελίτ» αλλά ταυτόχρονα όποτε βρίσκονται κοντά στην άσκηση εξουσίας υλοποιούν μια επιθετική νεοφιλελεύθερη πολιτική. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τα μέτρα ενάντια στο 8ωρο στην περίπτωση της Αυστρίας.

Αυτή η διαδικασία μετασχηματισμών δεν άφησε ανεπηρέαστες τις παραδοσιακές δυνάμεις. Παραδοσιακά συντηρητικά κόμματα μετατοπίζονται προς τα δεξιά δημιουργώντας αντικειμενικά έναν πολιτικό χώρο επικοινωνίας με την άκρα Δεξιά. Ακόμα και αν αναφερόμαστε σε μια στρατηγική που προσπαθεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της ως κίνηση περιορισμού της εκλογικής απήχησης της άκρας Δεξιάς, στην πραγματικότητα την ενισχύει. Κανονικοποιεί τον λόγο της και πολλές φορές μετατρέπει τα δικά της ερωτήματα και τη δική της ατζέντα σε κεντρικά ζητήματα του πολιτικού διαλόγου.

Οι αιτίες που γέννησαν την κρίση όμως είναι ακόμα εδώ. Οι κοινωνικές ανισότητες συνεχίζουν να οξύνονται, το δημοκρατικό έλλειμμα παραμένει ενώ είναι πια καθαρό ότι βρισκόμαστε μπροστά και σε μία κλιματική κρίση. Ακριβώς για αυτόν τον λόγο η πολιτική επικράτηση αυτών των δυνάμεων δεν μπορεί να δημιουργήσει ένα νέο σημείο ισορροπίας. Γιατί ακόμα και όταν είναι κυρίαρχες δεν μπορούν να καταστούν ηγεμονικές. Η αδυναμία συγκρότησης ενός ηγεμονικού σχεδίου, δηλαδή ενός σχεδίου που θα μπορεί να εκπροσωπήσει ευρύτερα κοινωνικά συμφέροντα και να δημιουργήσει μια προβολή κοινωνικής ευημερίας θα πέρναγε μέσα από μέτρα αναδιανομής και περιορισμού της εξουσίας της αγοράς. Εχοντας εγκαταλείψει το πεδίο της κοινωνικής δικαιοσύνης η προσπάθεια συγκρότησης ενός ηγεμονικού σχεδίου περιορίζεται στο πεδίο του νόμου και της τάξης. Μία πολιτική που δημιουργεί εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς προσπαθώντας να μετασχηματίσει την κοινωνία στη βάση του φόβου και του αυταρχισμού.

Στην ελληνική περίπτωση βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια συντηρητική παλινόρθωση. Αυταρχισμός στην κρατική συγκρότηση, η περίπτωση κατάργησης του αυτοδιοίκητου του ΚΕΘΕΑ είναι χαρακτηριστική και επίθεση στις εργασιακές σχέσεις. Επιστρέφει ένα μοντέλο επιχειρηματικότητας που όχι απλά στηρίζεται στην ευέλικτη και κακοπληρωμένη εργασία αλλά στην παραβίαση της εργατικής νομοθεσίας. Το εργασιακό μοντέλο που υπερασπίζεται η σημερινή κυβέρνηση πέρα από κοινωνικά άδικο είναι και οικονομικά αναποτελεσματικό. Είναι ένα μοντέλο που δεν μπορεί να επενδύσει στην καινοτομία και την έρευνα. Ο μόνος ανταγωνισμός που μπορεί να υπηρετήσει είναι στη βάση του φθηνού εργατικού κόστους και όχι στη βάση μιας οικονομίας της γνώσης.

Ενα σύγχρονο αριστερό σχέδιο οφείλει λοιπόν να αναμετρηθεί κυρίαρχα με το ερώτημα της αντιμετώπισης των κοινωνικών ανισοτήτων. Με στόχο δημόσιες πολιτικές που θα δημιουργήσουν μηχανισμούς αναδιανομής και συλλογικής κοινωνικής ευημερίας. Αμεσα συνδεδεμένα με αυτό το ερώτημα είναι και τα ζητήματα της κλιματικής κρίσης, της εργασίας και της δημοκρατίας. Πάνω σε αυτά τα ερωτήματα μπορούμε και πρέπει να ακολουθήσουμε μια διαφορετική πορεία ενάντια στην επιστροφή ενός αυταρχικού και απάνθρωπου νεοφιλελευθερισμού.

Ο Νάσος Ηλιόπουλος είναι μέλος της ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ, επικεφαλής της δημοτικής παράταξης της Αθήνας «Ανοιχτή Πόλη»