Δύο κατ’ επιλογήν μαθήματα Θρησκευτικών

Κύριε Διευθυντά,
Με πρόσφατη απόφασή του το Συμβούλιο Επικρατείας ακύρωσε τις αποφάσεις του τ. υπουργού της Παιδείας Κ. Γαβρόγλου σχετικά με το μάθημα των Θρησκευτικών και αποφάνθηκε ότι «το μάθημα των Θρησκευτικών απευθύνεται στους ορθόδοξους μαθητές, για τους οποίους πρέπει να επιδιώκεται η ανάπτυξη της ορθόδοξης χριστιανικής πίστης». Και όσον αφορά τους ετερόδοξους, αλλόθρησκους ή άθρησκους μαθητές, αναγνωρίζει «το δικαίωμα της πλήρους απαλλαγής τους από το μάθημα των Θρησκευτικών με την υποβολή σχετικής δήλωσης, με την οποία θα επικαλούνται λόγους θρησκευτικής συνείδησης».
Μετά την παραπάνω απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας έχουμε να παρατηρήσουμε τα εξής:
1. Το ΣτΕ, ερμηνεύοντας τη διάταξη του άρθρου 16,2 του Συντάγματος για την ανάπτυξη της θρησκευτικής συνείδησης, προσδιορίζει τον σκοπό του διδασκόμενου μαθήματος των Θρησκευτικών ως «κατήχηση στο ορθόδοξο χριστιανικό δόγμα». Με αυτή την απόφασή του το ΣτΕ αντικρούει την άποψη τα Θρησκευτικά – ως «μάθημα» εναρμονισμένο με τις παιδαγωγικές αρχές – να παρέχουν τις βασικές γνώσεις, χωρίς τον προσηλυτισμό και την αντιπαιδαγωγική και ανελεύθερη «ένταξη» των μαθητών στην… «παράταξη» των Ορθοδόξων Χριστιανών.
2. Με την παραπάνω απόφαση του ΣτΕ αποκλείεται η ευρεία ερμηνεία του άρθρου 16 του Συντάγματος, κατά την οποία η θρησκευτική συνείδηση μπορεί να αναπτύσσεται και με ένα μάθημα Θρησκειολογίας, με τη διδασκαλία του οποίου ο μαθητής θα γνωρίζει τη διαχρονική και πανανθρώπινη εναγώνια αναζήτηση της Υπέρτατης Δύναμης που «δημιούργησε» τον κόσμο και θα αναγνωρίζει – με την απόκτηση αυτής της γνώσης – τη συγκλίνουσα άποψη των περισσότερων θρησκειών για τη σημασία των ηθικών αξιών στην ανθρώπινη ζωή.
3. Αναγνωρίζοντας το ΣτΕ το δικαίωμα των αλλόθρησκων και των άθρησκων μαθητών να απαλλάσσονται – με δήλωση του κηδεμόνα τους – από τη διδασκαλία των Θρησκευτικών επισημαίνει – ακροθιγώς – τις άκρως αρνητικές συνέπειες που θα έχει η «ελεύθερη ώρα» για εκείνους τους μαθητές που δεν θα συμμετέχουν στο μάθημα των Θρησκευτικών, η οποία «ελεύθερη ώρα» στην πραγματικότητα θα είναι αποκοπή από τη σχολική κοινότητα και «περιθωριοποίηση» των παιδιών, με συνέπεια να αναπτύσσονται ακόμα και συναισθήματα αντίθεσης και εχθρότητας ανάμεσα στους μαθητές που συμμετέχουν και σε αυτούς που δεν συμμετέχουν στο μάθημα των Θρησκευτικών. Για την αποτροπή, μάλιστα, των παραπάνω αρνητικών συνεπειών τής… «ελεύθερης ώρας» το ΣτΕ συνιστά τη διδασκαλία «ισότιμου μαθήματος», «εφόσον συγκεντρώνεται ικανός αριθμός μαθητών οι οποίοι απαλλάσσονται από το μάθημα των Θρησκευτικών». Και σε αυτό το σημείο πρέπει να παρατηρήσουμε τα εξής:
Α. Ο «ικανός αριθμός» είναι γενικός και αόριστος και επαφίεται στην ευαισθησία των εκάστοτε υπευθύνων για την εκπαίδευση και την αγωγή των παιδιών.
Β. Η διδασκαλία «ισότιμου μαθήματος», εάν σημαίνει ότι ο μαθητής που θα απαλλάσσεται από τα «Ορθόδοξα Θρησκευτικά» θα διδάσκεται τα Θρησκευτικά της δικής του προτίμησης, είναι έξω και πέραν των δυνατοτήτων της εκπαιδευτικής πολιτικής λόγω της πληθώρας των ιδιαίτερων πίστεων. Εκείνο που μπορεί και πρέπει να γίνει είναι τα Θρησκευτικά να διαχωριστούν σε δύο μαθήματα ελεύθερης επιλογής: Θρησκευτικά του Ορθόδοξου Χριστιανικού Δόγματος και Θρησκευτικά με Στοιχεία Θρησκειολογίας. Με την καθιέρωση των δύο επιλογών στο μάθημα των Θρησκευτικών, οι μαθητές, χωρίς να εκτίθενται ως προς την προσωπική θρησκευτική πίστη τους και χωρίς να «περιθωριοποιούνται» στα πλαίσια της σχολικής κοινότητας παραμένοντας έξω από την τάξη και, ακόμα, χωρίς να προκαθορίζουν απόλυτα οι γονείς τους τον θρησκευτικό προσανατολισμό τους, θα επιλέγουν το μάθημα των Θρησκευτικών που ικανοποιεί τα ιδιαίτερα ψυχοπνευματικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους.
Βασίλειος Ψαριανός
Φιλόλογος, συγγραφέας

Το ΚΙΝΑΛ σε σταυροδρόμι
Κύριε Διευθυντά,
Το εκλογικό αποτέλεσμα του Κινήματος Αλλαγής στις βουλευτικές εκλογές που διεξήχθησαν στις 7 Ιουλίου (8,10%) είχε ως συνέπεια την επαναφορά της συζήτησης και εντός του οργανωμένου κόμματος, σχετικά με την πολιτική και ιδεολογική του κατεύθυνση, από τη στιγμή που το συγκεκριμένο εκλογικό αποτέλεσμα θεωρήθηκε αναντίστοιχο των προσδοκιών που είχαν δημιουργηθεί, ιδίως μετά τη χαμηλή επίδοση του ΣΥΡΙΖΑ στις ευρωεκλογές της 26ης Μαΐου.
Την επαύριον των βουλευτικών εκλογών, ακολούθησε μια συζήτηση άλλοτε διανθισμένη με χαρακτηριστικά επιστροφής και εστίασης στο ΠΑΣΟΚ, το οποίο και θεωρείται ότι μπορεί, λόγω και των ευρύτερων κοινωνικών του αναφορών, να σηκώσει το βάρος της πολιτικής αντιπαράθεσης με τη Νέα Δημοκρατία όσο και με τον ΣΥΡΙΖΑ, και άλλοτε προσδιορισμένη από τη σχεδόν ιστορική αναγκαιότητα παραμονής του συμμαχικού σχήματος ως έχει, με την έμφαση να δίνεται στον αυτόνομο ρόλο του Κινήματος Αλλαγής, πολιτικά και κοινοβουλευτικά.
Στο τέλος μιας δεκαετίας που σημαδεύθηκε από τη βαθιά οικονομική κρίση, το σημερινό Κίνημα Αλλαγής βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι που συνδέεται με την ίδια την κοινωνική και πολιτική παρουσία του σοσιαλδημοκρατικού χώρου στην Ελλάδα. Θα επιμείνει στρατηγικά στο πλαίσιο της αυτονομίας ως προς τις πρακτικές και ως προς τον πολιτικό λόγο που αρθρώνει ή θα επιλέξει ως στόχο πολιτικά ανοίγματα με βάση τις προκλήσεις και τα διακυβεύματα της σύγχρονης εποχής; Θα αυξήσει τις αναφορές στο κοινωνικό ΠΑΣΟΚ ή θα επιλέξει την κατεύθυνση της άθροισης δυνάμεων με σημείο αναφοράς το Κίνημα Αλλαγής; Η πορεία του χώρου θα απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα.
Σίμος Ανδρονίδης
Πολιτικός επιστήμονας – πολιτικός αναλυτής