Ξανά όπισθεν;

Ο εγχώριος κοινωνικός σχηματισμός και τα διάφορα επίπεδα των εξουσιών και των λειτουργιών του δεν παύουν ποτέ να εκπλήσσουν με τις αντιφάσεις τους και με τις επιβιώσεις και την αναπαραγωγή συχνά παραδοσιοκρατικών και προνεωτερικών στερεοτύπων και αντιλήψεων που προσλαμβάνουν ακόμα και θεσμική κανονιστική υπόσταση. Η πρόσφατη απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας για το ζήτημα της διδασκαλίας των Θρησκευτικών στα σχολεία και τα σχετικά προγράμματα είναι ένα παράδειγμα δικαιοδοτικής αναπαραγωγής και θέσμισης τέτοιων αντιλήψεων.

Το ΣτΕ με την απόφασή του, σύμφωνα με τα μέσα ενημέρωσης, έκρινε ότι με τη διδασκαλία των Θρησκευτικών «πρέπει να επιδιώκεται η ανάπτυξη της ορθόδοξης χριστιανικής συνείδησης και ότι το μάθημα πρέπει να απευθύνεται αποκλειστικά στους ορθόδοξους χριστιανούς μαθητές». Για δε τα σχετικά προγράμματα, έκρινε ότι «δεν αποβλέπουν στην ανάπτυξη της θρησκευτικής συνείδησης των ορθοδόξων μαθητών, διότι τα μεν προγράμματα του δημοτικού και του γυμνασίου δεν περιέχουν ολοκληρωμένη – και διακριτή έναντι άλλων δογμάτων, ηθικών αξιών και παραδόσεων της ορθόδοξης εκκλησίας. Αντιθέτως, δίδεται ιδιαίτερη έμφαση στην προβολή στοιχείων κοινών με τη διδασκαλία άλλων δογμάτων και θρησκειών, είτε στη διδασκαλία ηθικών και κοινωνικών ζητημάτων, τα οποία είτε είναι αντικείμενα άλλων μαθημάτων, είτε είναι άσχετα και αντίθετα με την ορθόδοξη χριστιανική διδασκαλία». Επιπλέον η απόφαση, έκρινε ότι οι «ετερόδοξοι, αλλόθρησκοι ή άθεοι μαθητές έχουν δικαίωμα πλήρους απαλλαγής από το μάθημα με την υποβολή σχετικής δήλωσης με μόνη επίκληση λόγων θρησκευτικής συνείδησης».

Δυστυχώς η απόφαση συνιστά μια πολιτισμική οπισθοδρόμηση. Είναι δε πολλαπλά εσφαλμένη με κυριότερο λάθος τη θεώρηση του Συντάγματος όχι ως τον θεμελιώδη Νόμο που περιγράφει και προσδιορίζει τη λειτουργία, τις αρμοδιότητες και τα όρια των θεσμών του κράτους και τις σχέσεις των πολιτών μ’ αυτούς, αλλά ως έναν κανόνα που απευθύνεται σε πιστούς και ρυθμίζει τον τρόπο και το είδος της θρησκευτικής τους συνείδησης. Η έγκληση των μελών μιας κοινωνίας και δη της εγχώριας, όχι ως πολιτών, αλλά ως πιστών μοιραία οδηγεί σε αναχρονιστικούς διαχωρισμούς.

Η απόφαση και το Σύνταγμα, με αυτήν την ερμηνεία, φαίνονται ότι ενδιαφέρονται μόνο για τους πιστούς και μάλιστα μόνο για τους ορθόδοξους χριστιανούς εξ’ αυτών, αφήνοντας τους «αλλόδοξους» και τους μη πιστούς εκτός της εκπαιδευτικής διαδικασίας με το πρόσχημα της ελεύθερης επιλογής. Ετσι στους εκπαιδευτικούς θεσμούς δημιουργείται ένας πρώιμος διαχωρισμός ανάμεσα στους καλούς δικούς μας ορθόδοξους πιστούς και τους εν γένει Αλλους. Επιπλέον όμως διαμορφώνονται οι συνθήκες για έναν «αυτοαποκλεισμό» στο εσωτερικό της χριστιανικής παράδοσης. Το σχολείο, σύμφωνα με την απόφαση, πρέπει να αναδεικνύει την ορθόδοξη «ιδιαιτερότητα» και όχι να τονίζει τις κοινές βασικές αρχές με τα άλλα χριστιανικά δόγματα, όπως κάνουν τα υπάρχοντα βιβλία, που στηλιτεύονται γι’ αυτό. Το σχολείο όμως έτσι εμπλέκεται στη διχαστική πολεμική μεταξύ των χριστιανικών ομολογιών, διαχωρίζει τους έλληνες πιστούς από τους υπόλοιπους χριστιανούς του κόσμου και τους εγκλείει σε ένα δικό τους φανταστικό αυτοαναφορικό φοβικό σύμπαν. Δυστυχώς η απόφαση βλέπει το σχολείο ως υποκατάστατο της Εκκλησίας και μάλιστα των ακραίων φανατικών κύκλων της.

Η καλύτερη διδακτική λύση στους ταραγμένους καιρούς μας είναι αυτή που επικρίνει η απόφαση. Ενα μάθημα θρησκειολογικό, με ιδιαίτερη έμφαση στην εγχώρια θρησκευτική παράδοση αλλά και με την ανάδειξη και την προβολή των κοινών στοιχείων με τη διδασκαλία άλλων δογμάτων και θρησκειών και των ηθικών ζητημάτων που διαπραγματεύονται.

Ο Κώστας Καρακώτιας είναι νομικός – κριτικός βιβλίου