Ιδεολογία και κατήχηση{CR}

Kάθε ιδεολογία για να υπάρξει, κι όχι μόνο κάθε θρησκεία, έχει ανάγκη απ’ την κατήχηση και την προπαγάνδα. Ακόμα και για να τεθείς κατά της προπαγάνδας χρειάζεσαι προπαγάνδα. Και με το να είσαι υπέρ ή κατά της διδασκαλίας των Θρησκευτικών έτσι ή αλλιώς, κάνεις κι εσύ κάποιου είδους κατήχηση, είτε με τη μία είτε με την άλλη πλευρά. Κάθε λόγος είναι θέση, ακόμα και η άρνηση που υπονοεί κάποια άλλη άποψη. Οποιαδήποτε εκφορά λόγου ή ιδέας, κατά τον Φουκό, είναι αξίωση εξουσίας.

Τι θα πει αξίωση εξουσίας; Θα πει φιλοδοξία ανάληψης της διακυβέρνησης στο όνομα μιας κοσμοθεωρίας. Θα πει έλεγχος της ιδεολογίας των υποκάτω, του λαού, θα πει επιβολή μιας κυρίαρχης άποψης. Τα έχουν γράψει πολλοί, τα έχει πει και ο Γκράμσι για τους λεγόμενους «οργανικούς διανοούμενους», οι οποίοι τι κάνουν; Επιβάλλουν την επίσημη ιδεολογία (του κράτους ή του κόμματος) στα ευρέα στρώματα, νομιμοποιούν ιδεολογικά, κάνουν αποδεκτή μιαν αντίληψη ισχύος. Μην ξεχνούμε ότι στον κομμουνισμό εξαφανίζεται ακόμα και η επιστήμη και η δικαιοσύνη και όλα, εφόσον τα πάντα μετατρέπονται βιαίως σε «ιδεολογία» που εκπέμπεται κι επιβάλλεται άνωθεν, από το κόμμα. Πλήρης ολοκληρωτισμός. Μπαγλάρωμα των πάντων.

Και ενώ είναι κάποιοι – υποτίθεται – κατά της θρησκείας, στο τέλος θεοποιούν τον ηγέτη, τον Πατερούλη, τον περιβάλλουν με θεϊκές ιδιότητες. Τον ιεροποιούν. Στην Κόκκινη Πλατεία της Μόσχας επί τσάρων υπήρχε ένας πανύψηλος οβελίσκος και στην κορυφή του ήταν τοποθετημένο το πρόσωπο του Ιησού. Κατά τη δεκαετία του 1930-40 από την κορυφή του οβελίσκου αφαιρέθηκε η κεφαλή του Χριστού και τοποθετήθηκε η μορφή του Στάλιν.

Το κωμικό της ιστορίας είναι ότι έτσι υποτίθεται πως εφαρμόζεται ο ιστορικός ή διαλεκτικός υλισμός, ενώ η υπόθεση καταλήγει πάντα στα θρησκευτικά. Στη μεταφυσική, σε ένα είδος πλατωνισμού των ιδεών και στην ιεροποίηση του κόμματος, του ηγέτη. Η ιδεολογία κυκλοφορεί ως εγκόλπιο του Αγίου Παϊσίου, σε στυλ Κόκκινου Βιβλίου του Μάο ή ψευδομαρξιστικών τσιτάτων. Διδάσκεται αυτή και μόνο αυτή, στα σχολεία, στα πανεπιστήμια, στον στρατό, με τρόπο μηχανιστικό και μεταφυσικό, σαν να είναι θέσφατο, ωσάν να πρόκειται για τα Ιερά Δίπτυχα ή τα ντιλίβερι του Μωυσή.

Ο Παναγιώτης Κονδύλης τα έχει αναπτύξει αυτά πολλαπλώς και επισημαίνει πως κάθε υλιστική ιδεολογία χρησιμοποιεί ολόιδια μοτίβα με τις θρησκείες: καταρχήν η μεν θρησκεία σού υπόσχεται τον Παράδεισο μετά θάνατον, ενώ η ιδεολογία κάνει ακριβώς το ίδιο: θα ‘ρθει, σου λέει, η ισότητα έπειτα από κάποιες γενιές, στο τελευταίο στάδιο. (Και δεν έρχεται ποτέ, όπως και ο Παράδεισος – αλλά κάποιοι στο ατελείωτο ενδιάμεσο κάνουν τους ηγέτες). Πέραν του ότι – κι εφόσον όλα είναι ορατά στη γλώσσα – χρησιμοποιούν και τους ίδιους όρους: τον όρο «πνευματικός» η θρησκεία, ενώ το κόμμα τη λέξη «καθοδηγητής», που σημαίνει αυτό ακριβώς: κατήχηση, πλύση εγκεφάλου, χειραγώγηση. Αρα: το μάθημα των Θρησκευτικών είναι το θέμα; Εφόσον και οι άλλοι ασκούν θρησκευτικά καθήκοντα με καθοδηγητές, επιτρόπους και ινστρούχτορες, κατήχηση και κομματικές ιεροπραξίες – συν την κομματική ηθικολογία που μεγάλωσε γενιές εν Ελλάδι.

Επίσης: η ποδοσφαιρική ομάδα είναι θρησκεία, η ομάδα μπάσκετ είναι θρησκεία, το Ινσταγκραμ θρησκεία, το κινητό έχει γίνει θρησκεία – εκατομμύρια Ελληνες σκυφτοί πάνω του προσεύχονται ευλαβικά και νυχθημερόν.

Για ποια θρησκευτικά μιλάμε απ’ όλα; Θεός ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, Θεός ο Ανδρέας Παπανδρέου ή ο Γεννηματάς, άρα θεόπαιδες και οι επίγονοι – για ποια μεταφυσική μιλάμε; Και ποια κατήχηση μας πείραξε απ’ όλες; Και τι δεν είναι προπαγάνδα; Το σχολείο ολόκληρο, σε όλες τις χώρες, δεν είναι κάποιου είδους επίσημη διαδικασία ένταξης του παιδιού σε μια αντίληψη κόσμου της πατρίδας του, η οποία έχει τη δική της ιστορικότητα, ιδιαιτερότητα και υπόσταση; Και η θεοποίηση, η μεταφυσική, η κατασκευή πατερούληδων, η ηρωοποίηση, το μαρτυρολόγιο είναι πρακτική του χριστιανισμού μόνον; Αμφίβολο, όταν κάθε λίγες μέρες έχουμε πορείες υπέρ του τάδε ή του δείνα πραγματικού ή κατασκευασμένου ήρωα, πολιτικού μάρτυρα, οσιομάρτυρα του κορέκτ ή του περιθωρίου. Διότι όταν δεν υπάρχει πια η ιδεολογία, ο Λόγος, η σωκρατική διαλεκτική, η επιχειρηματολογία, η μαιευτική, η ειρωνεία, η πειθώ δι’ αποδείξεων, τότε η εύκολη, λαϊκίστικη πρακτική είναι οι ιεροί μάρτυρες και οι (επιλεκτικά) ένδοξοι νεκροί, τα σύμβολα, η δοξολογία, τα τρισάγια και η μεγαλοστομία. Οι πορείες και οι επέτειοι. Ο φανφαρονισμός. Το ιδεολογικό εορτολόγιο.

Για ποια μεταφυσική απ’ όλες μιλάμε; Και από πότε ένας ανορθολογισμός θεωρείται ορθολογισμός επειδή επικρίνει έναν άλλο ανορθολογισμό, ο οποίος τουλάχιστον παραδέχεται πως προκύπτει εξ αποκαλύψεως και δεν παριστάνει τη θύραθεν, λογική συλλογιστική, τη διαλεκτική του Χέγκελ ή την αποδεικτική μέθοδο του Σωκράτη; Η αποϊεροποίηση δεν πετυχαίνει με την ιεροποίηση άλλων συμβόλων, προσώπων ή ιδεών. Η πίστη κάποιων δεν πολεμιέται με τον μασίφ φανατισμό κάποιων άλλων και τούμπαλιν.

Κι άμα σου ‘ρθει ο από δίπλα κραυγάζοντας «Αλαχού Ακμπάρ», εσύ τι θα επικαλεστείς για να αντισταθείς; Τις θέσεις για τον Φόιερμπαχ; Ο πολύς κόσμος σε τι θα πιστέψει για να πολεμήσει; Τι θα τον ενοποιήσει; Μπορεί κι εμένα να μη μ’ αρέσει καθόλου, αλλά είναι ένα ερώτημα. Και όταν η Σοβιετία δέχτηκε την επίθεση των ναζί, γιατί ο Στάλιν, που απεχθανόταν (υποτίθεται) τη λέξη «πατρίδα», δεν επικαλέστηκε τον Μαρξ, αλλά μίλησε για «μεγάλο πατριωτικό πόλεμο»;

Δεν είμαι υπέρ ή κατά της διδαχής των Θρησκευτικών στα σχολεία, γιατί σε αυτό το μάθημα, που το έχω ζήσει ως μαθητής, όλοι βαριόντουσαν και ποτέ κανέναν δεν κατηχούσε. Ηταν μια κενή, προσχηματική ώρα. Και είναι αυταπάτη των μεν και των δε να νομίζουν πως έχει κάποια σημασία ή επηρεάζει τα παιδιά, που σε αυτό το θέμα επηρεάζονται από παράγοντες κυρίως οικογενειακούς και κοινωνικούς. Εξάλλου όλη σχεδόν η χώρα είναι βουτηγμένη στη μεταφυσική – ποια θρησκευτικά απ’ όλα, επιλεκτικώς, μας σκανδαλίζουν;